← Πρόγραμμα σπουδών

Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Ψαλμοί

Το Χαλλέλ του Πάσχα: Ψαλμοί 113 και 114

Ψαλμοί 113-114Υπόμνημα επί των Ψαλμών εκ Πρωτογόνων και Μεσαιωνικών Συγγραφέων (Neale & Littledale)20 λεπ
Άνοιγμα

Εισαγωγή

Με τον Ψαλμό 113 αρχίζει το Χαλλέλ, το 'Μέγα Αλληλούια των Ιουδαίων' — η ομάδα Ψαλμών (113 έως 118) που ψάλλεται στο Πάσχα, και στην Πεντηκοστή, και σε κάθε Νέα Σελήνη. Στο Πασχάλιο Δείπνο, οι Ψαλμοί 113 και 114 ψάλλονταν πριν από το δεύτερο ποτήρι, πριν από το ίδιο το γεύμα· και το δεύτερο μέρος, Ψαλμοί 115 έως 118, ήταν 'ο ύμνος' που ο Χριστός και οι Απόστολοι έψαλαν μετά τον Μυστικό Δείπνο, πριν εξέλθουν στη Γεθσημανή. Έτσι αυτοί είναι ακριβώς οι Ψαλμοί που είχαν στα χείλη του ο Κύριος τη νύχτα της προδοσίας του. Ο Ψαλμός 113 είναι ο ύμνος του Θεού που κατοικεί τόσο υψηλά 'και όμως ταπεινώνει τον εαυτό του' — του Θεού του οποίου την ταπεινότητα η ίδια η Μητέρα του ύμνησε στη Μεγαλυνάρια, 'Επέβλεψε επί την ταπείνωσιν της δούλης αυτού'. Ο Ψαλμός 114 είναι ο Ψαλμός της Εξόδου: 'Ότε Ισραήλ εξήλθεν εξ Αιγύπτου'. Η ίδια η λέξη του για 'έξοδον' είναι η λέξη που χρησιμοποιεί το Ευαγγέλιο για την 'έξοδον την οποίαν έμελλε να εκπληρώση εν Ιερουσαλήμ' (Λουκάς 9:31). Έτσι η Εκκλησία τον αναγινώσκει ως το Πάσχα της ψυχής — τη διάβαση από τη δουλεία της αμαρτίας, διαμέσου της Ερυθράς Θαλάσσης του Πάθους, στη χαρά της Αναστάσεως.
Διαβάστε

Ανάγνωση

Ανάγνωσε τον Ψαλμό 113 ως τον τριπλό ύμνο του Αγίου Ονόματος. 'Αινείτε τον Κύριον, οι δούλοι· αινείτε το όνομα του Κυρίου. Ευλογητόν το όνομα του Κυρίου: από του νυν και έως του αιώνος. Από ανατολών ηλίου μέχρι δυσμών αινετόν το όνομα του Κυρίου.' Έπειτα το μέγα θαύμα — το ύψος που σκύβει: 'Τις ως Κύριος ο Θεός ημών, ο εν τοις υψηλοίς κατοικών: και τα ταπεινά εφορών εν τω ουρανώ και εν τη γη; Ο εγείρων από της γης πτωχόν: και από κοπρίας ανιστών πένητα· του καθίσαι αυτόν μετά αρχόντων… Ο ποιών την στείραν οικείν οίκον: μητέρα τέκνων ευφραινομένην.' Τώρα ανάγνωσε τον Ψαλμό 114, το θρίαμβο-άσμα της Εξόδου. 'Εν τω εξελθείν τον Ισραήλ εξ Αιγύπτου: οίκου Ιακώβ εκ λαού αλλοτρίου· εγενήθη Ιουδαία αγίασμα αυτού: Ισραήλ εξουσία αυτού. Η θάλασσα είδε και έφυγεν: ο Ιορδάνης επεστράφη εις τα οπίσω. Τα όρη εσκίρτησαν ως κριοί: και οι βουνοί ως αρνία προβάτων.' Στρέφεται να ερωτήσει τα θαύματα: 'Τι σοι εστι, θάλασσα, ότι έφυγες;' — και απαντά με τη μόνη αιτία που μπορούσε να τα κινήσει: 'Από προσώπου Κυρίου εσαλεύθη η γη… Ο στρέψας την πέτραν εις λίμνας υδάτων: και την ακρότομον εις πηγάς υδάτων.'
Μελετήστε

Μελέτη

Ο Ψαλμός 113 καλεί 'οι δούλοι' σε αίνεση — αλλά οι ελληνικές και λατινικές αναγνώσεις λένε 'παιδία', και ο Μακάριος Αυγουστίνος δεν μας επιτρέπει να το περιορίσουμε στους νέους. Αυτό που συνιστά η λέξη δεν είναι μια ηλικία αλλά μια διάθεση ψυχής. Η παιδικότητα που υμνεί ο Ψαλμός είναι η καθαρότης, η αθωότης και η ευπειθία, όχι ένας ειδικός χρόνος ζωής, που πρέπει να θεωρήσουμε ως εδώ δηλούμενο — η ταπεινότητα δια της οποίας 'γινόμεθα ως τα παιδία' και έτσι 'εισερχόμεθα εις την βασιλείαν των ουρανών'. Αυτός είναι ο λόγος που ο Ψαλμός του ταπεινού Θεού αρχίζει με τον ύμνο των ταπεινών. Και ο δεύτερος στίχος, 'Ευλογητόν το όνομα του Κυρίου από του νυν και έως του αιώνος', ο Μακάριος Αυγουστίνος τον αναγινώσκει όχι σαν να άρχισε η αίνεση του Θεού μόνον τώρα, αλλά ως κάθε ψυχή που αναλαμβάνει το μέρος της σε ένα άσμα που ήδη ηχεί διαμέσου όλης της κτίσεως: κατά τη μεταστροφή έκαστος ημών ποιεί αρχήν του να συμπράξη εις τον ύμνον της κτίσεως, και αν επιμείνουμε εν τη υπηρεσία αυτού το άσμα μας συνεχίζεται εις τον αιώνα εν τη απαύστω μελωδία του ουρανού. Έτσι ο ύμνος του Ψαλμού 113 είναι ο ύμνος των ταπεινών που ενώνονται με την αιώνια χορωδία — και ο Θεός του είναι εκείνος που, κατοικών εν υψηλοίς, έσκυψε εις την φάτνην και τον κοπρώνα της πτωχείας ημών δια να μας ανεγείρη και 'να μας καθίση μετά των αρχόντων του λαού αυτού'.
Σκεφτείτε

Συλλογισμός

Όταν ο Ψαλμός 113 λέγει 'Ο Κύριος υψηλός υπέρ πάντα τα έθνη, και η δόξα αυτού υπέρ τους ουρανούς', οι Έλληνες Πατέρες — ο Ευσέβιος και ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος — αρνούνται να το αναγνώσουν ως απλή αλήθεια της ουσίας του Θεού. Το θαύμα δεν είναι ότι ο Θεός είναι υψωμένος, αλλά ότι έγινε αγαπητός μεταξύ των εθνών. Ο Κύριος ων υψηλός υπέρ πάντα τα έθνη σημαίνει ότι έγινε αντικείμενον αγάπης και προσκυνήσεως μεταξύ των εθνών, το οποίον δεν ήρχισε να ισχύη μέχρις ότου το Ευαγγέλιον έφερεν τα έθνη εις την γνώσιν του Θεού — διότι μέχρι τότε η λατρεία αυτού περιωρίζετο εις μίαν χώραν, και μόνον το κήρυγμα της βασιλείας αυτού έφερεν το Όνομα αυτού εις τα πέρατα της γης. Έτσι ο ταπεινός Θεός του Ψαλμού 113 γίνεται ο προσκυνούμενος Θεός όλων των λαών. Έπειτα ο Ψαλμός 114 ψάλλει την Έξοδον, και οι Πατέρες αναγινώσκουν τα διαιρεθέντα ύδατα αυτού ως το Πάσχα όλου του κόσμου. Όταν 'η θάλασσα είδε και έφυγεν', και 'ο Ιορδάνης επεστράφη εις τα οπίσω', ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος ενώνει τα δύο θαύματα — τεσσαράκοντα έτη και ευρεία απόστασις μεταξύ αυτών — δια να διδάξη ημάς ότι η δύναμις του Θεού εκτείνεται πανταχού, και δεν δεσμεύεται υπό ουδενός ορίου χώρου ή χρόνου, διότι σημειώνουν την αρχήν και το τέλος της οδοιπορίας. Και ο πληγείς Βράχος εις το τέλος του Ψαλμού είναι αυτός ο Χριστός: πληγείς υπό της ράβδου του Σταυρού και αναστάς, εξέχεεν ύδωρ ζων επί πάσας τας χώρας, ώστε ο χείμαρρος αυτού έγινεν ποταμός, και ο ποταμός αυτού έγινεν θάλασσα.
Απαντήστε

Απόκριση

Προσευχήσου αυτούς τους Πασχαλίους Ψαλμούς όπως τους προσηυχήθη ο Χριστός τη νύχτα της προδοσίας αυτού. Ο Ψαλμός 113 σε παρακαλεί να γίνης αρκετά μικρός ώστε να αινής — να ενδύσης την καθαρότητα, την αθωότητα και την ευπειθία παιδίου, την ταπεινότητα δια της οποίας μόνον διερχόμεθα την στενήν πύλην. Μη περιμένης να αρχίσης: εκάστη ψυχή που στρέφεται προς τον Θεόν ποιεί την ιδίαν αρχήν του να συμπράξη εις τον ύμνον της κτίσεως, το άσμα που ήδη ηχεί από ανατολής ηλίου μέχρι δυσμών, το οποίον συνεχίζεται εις τον αιώνα εν τω ουρανώ. Λάβε την θέσιν σου εις την χορωδίαν ταύτην σήμερον. Και προσκύνησον τον Θεόν ο οποίος, κατοικών τόσον υψηλά, εταπείνωσεν εαυτόν δια να σε ανεγείρη 'εκ του χοός' και 'εκ του πηλού' — το ύψος που έσκυψεν εις την φάτνην ώστε να καθισθής μετά των αρχόντων του λαού αυτού. Έπειτα ας σε φέρη ο Ψαλμός 114 διαμέσου της ιδίας σου εξόδου. Η θάλασσα έφυγεν και ο Ιορδάνης επεστράφη εις τα οπίσω ενώπιον του Κυρίου, του οποίου η δύναμις δεν δεσμεύεται υπό ουδενός ορίου χώρου ή χρόνου· ούτω εμπιστεύου εις αυτόν να διαιρέση τα ύδατα οιασδήποτε Αιγύπτου σε κρατεί ακόμη, και να πνίξη την παλαιάν σου δουλείαν εις την Ερυθράν Θάλασσαν του Πάθους αυτού. Πίε εκ του πληγέντος Βράχου ο οποίος είναι ο Χριστός, του οποίου ο χείμαρρος έγινεν ποταμός και ο ποταμός αυτού έγινεν θάλασσα, και διάβασε από θανάτου εις ζωήν.
Προσευχηθείτε

Προσευχή

Ω Θεέ υψίστε, ο έχων την κατοικίαν σου τόσον υψηλά και όμως ταπεινώνων σεαυτόν δια να εφοράς τα εν τω ουρανώ και εν τη γη: ανάλαβε ημάς εκ του χοός και ανύψωσον ημάς εκ του πηλού, και κάθισον ημάς μετά των αρχόντων του λαού σου. Κάμε ημάς αρκετά μικρούς ώστε να σε αινώμεν — χάρισον ημίν την καθαρότητα, την αθωότητα και την ευπειθία των μικρών παιδίων, ίνα διέλθωμεν την στενήν πύλην και λάβωμεν την θέσιν ημών εν τω ύμνω της κτίσεως, ο οποίος αρχίζει εν εκάστη ψυχή που στρέφεται προς σε και συνεχίζεται εις τον αιώνα εν τη απαύστω μελωδία του ουρανού. Γένοιο προσκυνητός μεταξύ πάντων των εθνών τα οποία το Ευαγγέλιόν σου εκάλεσεν εκ του σκότους, από ανατολής ηλίου μέχρι δυσμών αυτού. Και καθώς ποτέ εποίησας την θάλασσαν να φύγη και τον Ιορδάνην να επιστραφή ενώπιόν σου, ου η δύναμις ουδέν όριον χώρου ή χρόνου δύναται να δεσμεύση, ούτω εξάγαγε ημάς εκ της Αιγύπτου των αμαρτιών ημών διαμέσου της Ερυθράς Θαλάσσης του Πάθους σου εις την χαράν της Αναστάσεώς σου· δός ημίν να πίωμεν εκ του πληγέντος Βράχου, ο οποίος είσαι συ, του οποίου ο χείμαρρος έγινεν ποταμός και ο ποταμός αυτού έγινεν θάλασσα. Διότι συ είσαι το Πάσχα ημών, το θυσιασθέν υπέρ ημών, και εις σε, μετά του Πατρός σου και του παναγίου και αγαθού και ζωοποιού Πνεύματός σου, δόξα, τιμή και προσκύνησις, νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Υπόμνημα επί των Ψαλμών εκ Πρωτογόνων και Μεσαιωνικών Συγγραφέων (Neale & Littledale) · Δημόσιος τομέας

Πηγή & Επαλήθευση

Οι παραθέσεις εδώ προέρχονται από έκδοση δημόσιου τομέα και καθεμία επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο του κειμένου της πηγής.

Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →