← Πρόγραμμα σπουδών

Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Ψαλμοί

Τα πόδια μου παρ’ ολίγον εχάθησαν: Ψαλμοί 73 και 74

Ψαλμοί 73-74Υπόμνημα επί των Ψαλμών εκ Πρωτογόνων και Μεσαιωνικών Συγγραφέων (Neale & Littledale)20 λεπ
Άνοιγμα
Ο Ψαλμός ΟΓ΄ είναι η μεγάλη πάλη μιας αγίας ψυχής με το δυσκολότερο των αινιγμάτων: διατί ευημερούσιν οι ασεβείς; «Αληθώς ο Θεός αγαπητός εστι τω Ισραήλ, τοις ευθέσι τη καρδία» — ούτω άρχεται, εν πίστει· και ευθύς, το παραπάτημα: «Πλην, οι πόδες μου παρεκκλίνασιν ολίγον· αι διαβήσεις μου παρηνέχθησαν παραχρήμα. Ελυπήθην επί τοις ασεβέσι· και τους παρανόμους είδον εν ειρήνη.» Ο Ψαλμωδός φθονεί την ειρήνη των αμαρτωλών έως ου ουκέτι φέρει — και τότε πάντα στρέφονται επί μοναδικού κατωφλίου: «Έως ου εισήλθον εις το αγιαστήριον του Θεού· τότε συνήκα εις το τέλος αυτών.» Οι Ανατολικοί Πατέρες ερμηνεύουσι το αγιαστήριον ποικιλοτρόπως — ο Άγιος Αθανάσιος περί της Ημέρας της Κρίσεως καθ’ ην τα μυστήρια πασών των καρδιών αποκαλυφθήσονται· ο Άγιος Βασίλειος, νηφαλιώτερον, περί της εκ της αιχμαλωσίας επιστροφής — πλην πάντες ομολογούσιν ότι η απάντησις ευρίσκεται μόνον όταν η ψυχή έρχεται εις την παρουσίαν του Θεού. Ο Ψαλμός ΟΔ΄ τότε αναλαμβάνει την κραυγήν αυτού του ερημωμένου αγιαστηρίου: «Ο Θεός, ινατί απέστης αφ’ ημών εις τέλος;» — τον θρήνον της Ιερουσαλήμ βεβηλωθείσης, της Εκκλησίας πολεμουμένης, πάσης ψυχής νομιζούσης εαυτήν εγκαταλελειμμένην υπό του Θεού. Και η απάντησις αυτού εστιν η αυτή στροφή εκ του παραπόνου εις την ομολογίαν: «Ο Θεός γαρ βασιλεύς ημών εστιν απ’ αρχής· ο ποιήσας τας σωτηρίας εν μέσω της γης αυτός εποίησεν.»
Διαβάστε
Περπάτα αργά μέσα από τον Ψαλμό 73. Ανοίγει με πίστη και σχεδόν πέφτει: «οι πόδες μου παρεκλίθησαν παραμικρόν». Ζωγραφίζει τους ευημερούντες ασεβείς αμείλικτα — «δεν υπάρχει κίνδυνος θανάτου εις αυτούς· αλλά είναι εύρωστοι και ισχυροί… δεν μαστίζονται ως οι λοιποί άνθρωποι… οι οφθαλμοί αυτών εξογκούνται από πάχος… εκτείνουσι το στόμα αυτών εις τον ουρανόν». Καταγράφει την πικρή σχεδόν απόγνωση της ψυχής: «Τότε εκαθάρισα την καρδίαν μου εις μάτην, και ένιψα τας χείρας μου εν αθωότητι. Όλην την ημέραν ετιμωρούμην, και επαιδευόμην εκάστην πρωίαν». Έπειτα η μεγάλη αντιστροφή: «Τότε εσυλλογιζόμην να εννοήσω τούτο, αλλά ήτο δυσχερές εις εμέ, έως ου εισήλθον εις το αγιαστήριον του Θεού· τότε ενόησα το τέλος αυτών των ανθρώπων». Από εκεί ο Ψαλμός ανέρχεται στην κορυφή της αγάπης: «Τίνα έχω εν τω ουρανώ πλην Σου; και ουδέν επί της γης επιθυμώ εν συγκρίσει Σου. Η σαρξ μου και η καρδία μου εκλείπουσιν· ο Θεός όμως είναι η δύναμις της καρδίας μου, και η μερίς μου εις τον αιώνα… Καλόν είναι εις εμέ να προσκολλώμαι εις τον Θεόν». Έπειτα ο Ψαλμός 74 αρχίζει με ερήμωση — «Διά τι εξηγέρθη η οργή Σου τοσούτον κατά των προβάτων της βοσκής Σου;… Οι αντίπαλοί Σου ωρύονται εν μέσω των συναγωγών Σου… Έθεσαν πυρ επί των αγίων τόπων Σου» — και βρίσκει την άγκυρά του εν τω δημιουργώ και λυτρωτή Βασιλεί: «Διότι ο Θεός είναι Βασιλεύς μου εξ αρχαιότητος· η βοήθεια η γινομένη επί της γης αυτός ποιεί αυτήν. Συ διεμέρισας την θάλασσαν διά της δυνάμεώς Σου… Η ημέρα είναι Σου, και η νυξ είναι Σου· συ ητοίμασας το φως και τον ήλιον».
Μελετήστε
Το αίνιγμα των ευημερούντων ασεβών δεν είναι νέο· ο Άγιος Γρηγόριος ο Μέγας, σχολιάζοντας την παρόμοια διαμαρτυρία στον Ιώβ, διδάσκει τον δίκαιο άνθρωπο πόσο λίγο ζυγίζουν τέτοια πράγματα: αυτός στρέφει τον νου του στην απόκτηση των ουρανίων πραγμάτων, τα οποία δεν μπορούν να είναι κοινά σε αυτόν και στους κατακριμένους. Οι ασεβείς μπορεί να έχουν τον πλούτο της γης, αλλά ακριβώς επειδή ο Θεός τον δίνει ακόμη και στους εχθρούς Του, δεν μπορεί να είναι το πράγμα που αξίζει να ποθεί κανείς. Και όταν ο ίδιος ο Ψαλμωδός, «σχεδόν χαμένος», κραυγάζει ότι μάταια καθάρισε την καρδιά του, η απάντηση δεν είναι επιχείρημα αλλά το αγιαστήριο — η είσοδος στην παρουσία του Θεού, όπου η ψυχή μαθαίνει «το τέλος αυτών των ανθρώπων». Ο Μακάριος Αυγουστίνος, που γνώρισε αυτή την σχεδόν πτώση εκ των έσω, μας δίνει την κραυγή που την αντιμετωπίζει — την καρδιά που ανάβει από την επαφή με τον Θεό: Ω Πυρ, που πάντοτε καίεις και ποτέ δεν σβήνεις, άναψέ με. Το ψύχος του φθόνου καίγεται μέσα στη θέρμη της θείας αγάπης. Τότε ο Ψαλμός φθάνει στο ύψος του — «Ποιος έχω στον ουρανό εκτός από Σένα;» — και εδώ ο Νήλ φέρνει μπροστά την ίδια τη φωνή της Ανατολής, τον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο, ο οποίος έχοντας τον Χριστό έχει τα πάντα και δεν ζητά τίποτε άλλο: Δεν ζητώ άλλο έπαθλο, διότι Αυτός είναι το ίδιο το καθολικό έπαθλο. Η όλη απάντηση στην ευημερία των ασεβών βρίσκεται εδώ: το μερίδιό τους είναι ο κόσμος, και το δικό μας είναι ο Θεός.
Σκεφτείτε
Ὅταν ὁ Ψαλμὸς ΟΓʹ λέγει περὶ τῶν ἀσεβῶν, «Ναί, ὅπως ὄνειρον ὅταν τις ἐγερθῇ· οὕτως ποιήσεις τὴν εἰκόνα αὐτῶν ἀφανισθῆναι ἐκ τῆς πόλεως», ὁ Νήλ παραθέτει πρὸς αὐτὸν αὐτὴν τὴν ᾠδὴν τῆς Χριστιανικῆς Ἀνατολῆς ἐπὶ τῶν νεκρῶν αὐτῆς. Ἐν τῷ Ταφικῷ αὐτῆς Γραφείῳ ἡ Ἀνατολικὴ Ἐκκλησία ψάλλει τὸ μέγα ἐρώτημα τὸ κενῶσαν πᾶσαν ἐπίγειον εὐημερίαν τοῦ βάρους αὐτῆς: ποῦ εἰσὶν αἱ τοῦ κόσμου στοργαί, ποῦ αἱ μάταιαι ὀνειρώξεις τῶν παρερχομένων ἡδονῶν, ποῦ χρυσὸς καὶ ἄργυρος; Ποῦ ὁ ὄχλος καὶ ὁ θόρυβος τῶν ὑπηρετῶν; Πάντα κόνις, πάντα σποδός, πάντα πλὴν σκιᾶς φευγούσης — αὐτὸ τὸ μάθημα ὃ ὁ Ἀσάφ ἔμαθεν ἐν τῷ ἁγιάσματι, ψαλλόμενον νῦν ἐπὶ παντὸς τάφου. Οὕτως ἡ εὐημερία ἣ «σχεδὸν» ἔκλεψε τοὺς πόδας τοῦ Ψαλμῳδοῦ δείκνυται δι’ ὃ ἐστίν: ὄνειρον ἐξ οὗ τις ἐγείρεται εὑρίσκων οὐδὲν ἐν ταῖς χερσίν. Εἶτα ὁ Ψαλμὸς ΟΔʹ, ὁ θρῆνος τοῦ ἐρημωθέντος ἁγιάσματος, εὑρίσκει τὴν κεκρυμμένην ἀπάντησιν ἐν τῷ αὐτῷ Θεῷ τῷ κτίσαντι καὶ λυτρωσαμένῳ. Ὅταν κράζῃ ὅτι ὁ ἐχθρὸς ἐβεβήλωσε τὸν ἅγιον τόπον, ὁ Μακάριος Αὐγουστίνος βλέπει πέραν τῆς καταστροφῆς πρὸς τὸν θρίαμβον τοῦ Σταυροῦ: Νῦν ἐπὶ τῶν μετώπων τῶν βασιλέων ὁ τύπος τοῦ Σταυροῦ ἐστὶ πολυτιμότερος τῶν λίθων τοῦ στέμματος. Ἡ αὐτὴ ὑπερηφάνεια ἣ κατέστρεψε τὴν Ἱερουσαλὴμ αὐτὴ καταστρέφεται — οἱ βασιλεῖς οἱ βεβηλώσαντες νῦν φέρουσι τὸν Σταυρὸν ἐπὶ τῶν στεμμάτων αὐτῶν. Καὶ πρὸς τὸν βρυχηθμὸν τῶν ἀντιδίκων ὁ Τερτυλλιανὸς ἀναμιμνῄσκει τὸ ἴδιον ἥσυχον σημεῖον τοῦ Χριστιανοῦ, χαρασσόμενον ἐν πάσῃ στροφῇ τῆς ἡμέρας: ὅτι δήποτε πρᾶξις τῶν βίων ἡμῶν ἐν ᾗ ἐνασχολούμεθα, σημειοῦμεν τὸ μέτωπον ἡμῶν τῷ τύπῳ τοῦ Σταυροῦ.
Απαντήστε
Αυτοί οι δύο Ψαλμοί σε συναντούν τη στιγμή που τα πόδια σου σχεδόν έχουν χαθεί. Ίσως έχεις κοιτάξει την ευημερία εκείνων που περιφρονούν τον Θεό και αισθάνθηκες την παλιά ζήλεια να αναδεύεται — αισθάνθηκες ότι καθάρισες την καρδιά σου μάταια. Μην προσπαθείς να βγεις από αυτό με επιχειρήματα· ο Ψαλμωδός δεν μπορούσε, και σου το λέει: «ήταν πολύ δύσκολο για μένα». Υπάρχει μόνο μία θεραπεία, και είναι μια πόρτα, όχι ένας συλλογισμός — «μέχρι που μπήκα στο αγιαστήριο του Θεού». Μπες μέσα. Έλα στην παρουσία του Θεού με προσευχή, στη Λειτουργία, ενώπιον των αγίων Μυστηρίων, και εκεί μάθε «το τέλος αυτών των ανθρώπων» — ότι το μερίδιό τους είναι ένα όνειρο από το οποίο θα ξυπνήσουν με τίποτα στα χέρια τους, ενώ το δικό σου είναι ο ίδιος ο Θεός. Πες με τον Χρυσόστομο ότι δεν ζητάς άλλο βραβείο, γιατί ο Χριστός είναι το βραβείο. Ας ανάψει το κρύο της ζήλειάς σου από τη Φωτιά που δεν σβήνει ποτέ. Και όταν, όπως ο εβδομηκοστός τέταρτος Ψαλμός, το αγιαστήριό σου φαίνεται βεβηλωμένο και ο Θεός φαίνεται απών για τόσο καιρό, μην σταματάς στον θρήνο. Στράψε, όπως ο Ψαλμός στρέφεται, προς τον αρχαίο Βασιλιά που χωρίζει τη θάλασσα και προετοιμάζει το φως και τον ήλιο — και σφράγισε το μέτωπό σου με τον Σταυρό Του, το σημείο πιο πολύτιμο από οποιοδήποτε στέμμα, το σημείο που καμία ερήμωση δεν μπορεί να σου αφαιρέσει. Τότε πες με όλη την καρδιά, «Καλό είναι για μένα να προσκολλώμαι στενά στον Θεό».
Προσευχηθείτε
Κύριε ὁ Θεὸς ἡμῶν, ὁ συνέχων τὰ πάντα τῇ δυνάμει σου καὶ ποιῶν φῶς καὶ ἥλιον, ὅτε οἱ πόδες ἡμῶν ὀλίγου ἐκινήθησαν καὶ ὀλίγου ἐξεχύθησαν τὰ διαβήματα ἡμῶν, κράτησον ἡμᾶς τῇ δεξιᾷ σου χειρὶ καὶ εἰσάγαγε ἡμᾶς εἰς τὸ ἁγιαστήριον τῆς παρουσίας σου. Ἐκεῖ διάλυσον τὸν φθόνον τῶν ἁμαρτωλῶν τὸν ταράξαντα ἡμᾶς, καὶ δὸς ἡμῖν κατανοῆσαι τὸ τέλος αὐτῶν καὶ τὸ ἡμέτερον, ἵνα μείνωμεν ἐν σοὶ καὶ δοξάζωμεν τὸ ὄνομά σου εἰς τοὺς αἰῶνας. Διὰ πρεσβειῶν τῆς Θεοτόκου καὶ πάντων τῶν Ἁγίων, σῶσον ἡμᾶς. Ἀμήν.

Υπόμνημα επί των Ψαλμών εκ Πρωτογόνων και Μεσαιωνικών Συγγραφέων (Neale & Littledale) · Δημόσιος τομέας

Πηγή & Επαλήθευση

Οι παραθέσεις εδώ προέρχονται από έκδοση δημόσιου τομέα και καθεμία επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο του κειμένου της πηγής.

Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →