Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Ψαλμοί
Θα Ανοίξω το Στόμα Μου σε Παραβολή: Ψαλμοί 77 και 78
Άνοιγμα
Εισαγωγή
Αυτοί οι δύο Ψαλμοί του Ασάφ είναι το Ψαλτήρι που μας διδάσκει πώς να θυμόμαστε. Ο εβδομηκοστός έβδομος είναι η προσευχή μιας ψυχής στη νύχτα — «εν τω καιρώ της θλίψεώς μου εζήτησα τον Κύριον· η πληγή μου έρρεεν, και ουκ επαύσατο εν τη νυκτί» — μια ψυχή που βγαίνει από το δικό της σκοτάδι όχι με το να ξεχάσει τη θλίψη της αλλά με το να θυμηθεί τα έργα του Θεού: «Μνησθήσομαι των ετών της δεξιάς του Υψίστου». Ο εβδομηκοστός όγδοος είναι η μακρά επανάληψη όλου αυτού που η ανάμνηση αποκαλύπτει — ο Ισραήλ οδηγήθηκε έξω από την Αίγυπτο, τράφηκε με μάννα, συντηρήθηκε επί σαράντα έτη, και λησμόνησε σε κάθε στροφή. Ανοίγει με τη μεγάλη πρόσκληση που ο ίδιος ο Κύριος αναλαμβάνει στο Ευαγγέλιο: «Ανοίξω εν παραβολαίς το στόμα μου· φθέγξομαι προβλήματα απ’ αρχής». Οι Πατέρες της Ανατολής και της Δύσεως, συγκεντρωμένοι από τον Νιλ, ακούν σε αυτή την ιστορία όχι νεκρό χρονικό αλλά παραβολή που μιλά σε εμάς — διότι ο ίδιος Θεός που οδήγησε τον Ισραήλ δια της ερήμου οδηγεί ακόμη την Εκκλησία Του, και η ίδια λήθη που τους κατέστρεψε απειλεί και εμάς. Το να διαβάσει κανείς τον Ψαλμό 78 ορθώς σημαίνει να λάβει την ιστορία του Ισραήλ ως δική μας εξέταση συνειδήσεως, και τα ελέη του Ισραήλ ως ενέχυρο των δικών μας.
Διαβάστε
Ανάγνωση
Αναγνώσατε αργά και τους δύο Ψαλμούς. Ο Ψαλμός 77 αρχίζει στη μακρά άυπνη θλίψη της ψυχής: «Εν τη θλίψει μου εκεκράξα προς τον Θεόν… εν τω καιρώ της θλίψεώς μου εζήτησα τον Κύριον… η ψυχή μου παρητήσατο παρακλήσεως». Τα ερωτήματα γίνονται σκοτεινά — «Μη αποστραφήσεται ο Κύριος εις τέλος;… Μη επελάθετο ο Θεός του οικτειρήσαι;» — έως ότου έρχεται η στροφή: «Και είπα· Αύτη η αλλοιώσις της δεξιάς του Υψίστου». Τότε ο Ψαλμωδός κοιτάζει πίσω και βλέπει την Ερυθρά Θάλασσα ανοιγμένη, το βάθος ταραγμένο, τους αστραπές, το μονοπάτι δια των μεγάλων υδάτων των οποίων τα ίχνη δεν είναι γνωστά, και τον λαό οδηγημένο «ως πρόβατα, δια χειρός Μωυσέως και Ααρών». Ο Ψαλμός 78 παίρνει αυτό το νήμα και ξετυλίγει όλη την ιστορία: η διαθήκη δοθείσα και λησμονηθείσα, η θάλασσα διαιρεθείσα, ο βράχος σχισθείς, το μάννα βρέξαν — «άρτον αγγέλων έφαγεν άνθρωπος» — και σε κάθε δώρο, νέος γογγυσμός: «ουκ εφυλάξαντο την διαθήκην του Θεού, και εν τω νόμω αυτού ουκ ηθέλησαν πορευθήναι». Συνεχίστε την ανάγνωση δια των πληγών της Αιγύπτου που επαναλαμβάνονται, της οργής και του ελέους εναλλασσομένων, έως το τέλος «απεδοκίμασε την σκηνήν Ιωσήφ… αλλά εξελέξατο την φυλήν Ιούδα… και Δαβίδ… του ποιμαίνειν Ιακώβ τον λαόν αυτού».
Μελετήστε
Μελέτη
Όταν ο Ψαλμός 77 τελειώνει με τον Ισραήλ οδηγημένο έξω «δια χειρός Μωυσέως και Ααρών», η ανατολική φωνή στην αλυσίδα του Νιλ είναι ο Ωριγένης, και το σχόλιό του δεν είναι αρχαιολογική σημείωση αλλά χάρτης της χριστιανικής ψυχής για την απελευθέρωση. Επιμένει ότι και τα δύο χέρια χρειάζονται, ότι κανείς δεν εξάγεται από την Αίγυπτο της αμαρτίας μόνο με τη γνώση:
το χέρι του Μωυσή μόνο δεν αρκεί για να βγάλει από την Αίγυπτο. Έπειτα εξηγεί τι σημαίνουν οι δύο ηγέτες — τον Νόμο που διδάσκει, και την ιερατική προσφορά που καθαρίζει τη θέληση:
ο Μωυσής δηλώνει τη γνώση του νόμου, ο Ααρών την οικειότητα με θυσίες και προσφορές προς τον Θεό. Για να εξέλθουμε από τη δουλεία χρειαζόμαστε και τα δύο — να γνωρίσουμε την αλήθεια και να προσφέρουμε τον εαυτό μας· τέλεια πίστη και τέλεια έργα μαζί. Αυτό είναι όλο το βάρος του Ψαλμού 78: ο Ισραήλ είχε τα θαύματα μπροστά στα μάτια του, το μάννα στο στόμα του, τον βράχο σχισμένο στα πόδια του, και ακόμη απέτυχε, «διότι ουκ επίστευσαν εις τον Θεόν, και ουκ ήλπισαν επί το σωτήριον αυτού». Η ιστορία είναι προειδοποίηση ακριβώς επειδή τα δώρα ήταν τόσο μεγάλα — και παραβολή, διότι ο ίδιος Κύριος ακόμη οδηγεί τον λαό Του έξω δια της χειρός του νόμου Του και της χειρός της θυσίας Του.
Σκεφτείτε
Συλλογισμός
Ο Ψαλμός 78 τελειώνει με έλεος — η απορριφθείσα άμπελος κλαδευμένη, όχι ξεριζωμένη· ο Ιούδας εκλεγείς, ο Δαβίδ κληθείς από τα μαντριά· και δια μέσου όλων η μακροθυμία του Θεού που «πολλάκις απέστρεψε την οργήν αυτού». Αλλά ο Ψαλμός επίσης εμμένει στη βραδεία διάβρωση μιας εύκολης ζωής, τα έτη «καταναλωθέντα εν ματαιότητι». Ο Ευθύμιος Ζιγαβηνός, ο Έλληνας ερμηνευτής, ζυγίζει τα δύο είδη χρόνου. Για τους αμελείς λέγει,
όλοι όσοι ζουν εύκολες και επιπόλαιες ζωές βρίσκουν τα έτη να περνούν γρήγορα από αυτούς· και για τους εργάτες της αγιότητας, το αντίθετο —
ενώ εκείνοι που εργάζονται εντατικά στις οδούς της αρετής βρίσκουν τον χρόνο τους μακρό λόγω του μόχθου τους. Οι επιπόλαιοι χάνουν τα έτη τους χωρίς να το αντιληφθούν· οι πιστοί τα εξαγοράζουν. Και όταν ο Ψαλμός επαναλαμβάνει τις πληγές της Αιγύπτου — ακόμη και τον θάνατο των κτηνών — ο Μακάριος Αυγουστίνος ερμηνεύει καθεμία ως πειθαρχία της ψυχής, το πλήγμα των ζώων να αντιπροσωπεύει την τιθάσευση της κατώτερης φύσεώς μας: η ορθή τάξη της επιθυμίας, διδάσκει, είναι αυτό που σημαίνει η σωφροσύνη —
το να έχει λοιπόν αυτό τιθασευμένο και τακτοποιημένο, είναι η αρετή της σωφροσύνης. Η ιστορία του Ισραήλ στρέφεται έτσι προς τα έσω: κάθε πληγή αμαρτία θεραπευμένη, κάθε θαύμα χάρη, κάθε γογγυσμός προειδοποίηση σε καρδιά που θα λησμονήσει.
Απαντήστε
Απόκριση
Αυτοί οι Ψαλμοί σας ζητούν, πρώτον, να θυμηθείτε ορθώς. Όταν έρχεται η νύχτα της θλίψεως και η ψυχή σας αρνείται παρηγοριά, μην τρέφεστε από τη δική σας θλίψη· κάντε όπως ο Ασάφ, και «μνησθήτε των ετών της δεξιάς του Υψίστου» — τα έργα του Θεού στο δικό σας παρελθόν, τις απελευθερώσεις που ήδη σας έχουν δοθεί. Η απελπισία είναι αποτυχία μνήμης· η θεραπεία είναι να ανακαλέσετε τι έχει κάνει ο Θεός. Σας ζητούν, δεύτερον, να εξέλθετε από την Αίγυπτο και με τα δύο χέρια. Η γνώση της αληθείας δεν αρκεί — ο Μωυσής χωρίς τον Ααρών σας αφήνει ακόμη στη δουλεία· πρέπει επίσης να προσφέρετε τη θυσία μιας αλλαγμένης θελήσεως, την καθημερινή προσφορά της υπερηφάνειας και των επιθυμιών σας τεθειμένων στο θυσιαστήριο. Και σας ζητούν, τρίτον, να μην αφήσετε τα έτη σας να περάσουν εν ματαιότητι. Οι αμελείς χάνουν τον χρόνο τους χωρίς να αισθάνονται ότι φεύγει· εξαγοράστε τον δικό σας εργαζόμενοι εντατικά στις οδούς της αρετής, καταστέλλοντας την γογγύζουσα καρδιά που λησμονεί τα θαύματα του Θεού ακόμη και με το μάννα ακόμη στο στόμα της. Ο Ισραήλ είχε κάθε δώρο και λησμόνησε· σε εσάς έχει δοθεί περισσότερο — το αληθινό Μάννα, ο Βράχος που είναι ο Χριστός. Μην είστε από εκείνους που «έφαγον άρτον αγγέλων» και ακόμη Τον παρώργισαν.
Προσευχηθείτε
Προσευχή
Ω Θεέ που κάνεις θαύματα, που οδήγησες τον λαό Σου ως πρόβατα δια χειρός Μωυσέως και Ααρών, και τους έθρεψες στην έρημο με άρτον εξ ουρανού: εν τη νυκτί της θλίψεώς μας, όταν οι ψυχές μας αρνούνται παρηγοριά και ρωτούμε αν έχεις λησμονήσει να οικτείρεις, δίδαξέ μας να θυμηθούμε τα έτη της δεξιάς Σου, και το μακρό έλεος με το οποίο απέστρεψες την οργή Σου. Εξάγαγε ημάς από την Αίγυπτο των αμαρτιών μας δια της χειρός του νόμου Σου ώστε να σε γνωρίσουμε, και δια της χειρός της θυσίας Σου ώστε να προσφέρουμε τον εαυτό μας ολοκληρωτικά σε Σένα. Τιθάσευσε και τακτοποίησε τα άτακτα πάθη της σαρκός μας, ώστε να μην, όπως ο παλαιός Ισραήλ, φάγουμε τον Άρτον των Αγγέλων και ακόμη σε παροργίσουμε. Ας μη καταναλωθούν τα έτη μας εν ματαιότητι, αλλά χάρισε σε ημάς να εργασθούμε εντατικά στις οδούς της αρετής πάσας τας ημέρας της ζωής μας, τρεφόμενοι επί του αληθινού Μάννα και πίνοντες εκ του Βράχου ο οποίος είναι ο Χριστός Σου. Διότι Συ είσαι ο Θεός του Ιακώβ και ο Ποιμήν του Ισραήλ, και εις Σέ, μετά του ανάρχου Πατρός Σου και του παναγίου και ζωοποιού Πνεύματός Σου, δόξα, τιμή και προσκύνησις, νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.
Πηγή & Επαλήθευση
Οι παραθέσεις εδώ προέρχονται από έκδοση δημόσιου τομέα και καθεμία επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο του κειμένου της πηγής.
Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →