← Πρόγραμμα σπουδών

Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Τοβίτ

Τωβίτ 9-10 — αντλώντας από τον Θωμᾶ Ἀκινάτη (Σούμμα Ι ερ.22 πρόνοια + ΙΙ-ΙΙ ερ.136 ὑπομονή)

Τοβίτ 9-10Άγιος Θωμάς Ακινάτης — Summa Theologiae + Catena Aurea + Υπόμνημα επί των Sententiarum22 λεπ
Άνοιγμα

Εισαγωγή

Τα ένατα και δέκατα κεφάλαια του Τωβίτ αφηγούνται την αποκάλυψη της θείας προνοίας η οποία παρέμεινε κρυμμένη μέσα από τις μακρές δοκιμασίες της τυφλώσεως του Τωβίτ και της χηρείας της Σάρρας. Αντλώντας από τη συνεχή πραγματεία του Θωμά Ακινάτη περί της θείας προνοίας εν Σούμμα Ι ερ.22 και από την πραγματεία του περί της υπομονής ως μέρους της ανδρείας εν ΙΙ-ΙΙ ερ.136, δυνάμεθα να προσεγγίσουμε τα κεφάλαια αυτά ως τη δομική αποκάλυψη της διδασκαλίας την οποία η θεόπνευστη αφήγηση προετοίμαζε καθ’ όλη τη διάρκεια του βιβλίου. Ο Ραφαήλ ανακτά την παρακαταθήκη του αργυρίου από τον Γαβαήλ εν Ράγαις ενώ ο Τωβίας παραμένει μετά της Σάρρας· το γαμήλιον συμπόσιον εν Εκβατάνοις παρατείνεται καθώς ο Ραγουήλ κρατεί τον Τωβίαν πέραν του αναμενομένου· και η Άννα εν Νινευή, παρατηρούσα καθημερινώς από της οδού την επιστροφήν του υιού της, παραδίδεται εις τον θρήνον μητρός η οποία φοβείται ότι το τέκνον της απώλετο. Η Εκκλησία ανέκαθεν ανεγίνωσκε την υπομονήν της Άννας υπό την μακράν αναβολήν ως μίαν εκ των μεγάλων προτυπώσεων της Παλαιάς Διαθήκης της Θεοτόκου παρά τω σταυρώ, και η σχολαστική συσκευή του Ακινάτη καθιστά δυνατόν εις τον σύγχρονον αναγνώστην να διακρίνη εν τη αφηγήσει την ενέργειαν θεολογικών αρχών ας η χριστιανική παράδοσις ετήρησε από της πατερικής εποχής.
Διαβάστε

Ανάγνωση

Αναγνώστε τα κεφάλαια 9 και 10 του Τωβίτ με προσοχή στις παράλληλες κινήσεις στην Εκβάτανα και τη Νινευή. Στο ένατο κεφάλαιο, σημειώστε την αποστολή του Ραφαήλ από τον Τωβία να ταξιδέψει από την Εκβάτανα στις Ράγες για να ανακτήσει τον άργυρο που είχε κατατεθεί στον Γαβαήλ· την επιτυχία του αγγέλου να φέρει τόσο τον άργυρο όσο και τον ίδιο τον Γαβαήλ στο γαμήλιο συμπόσιο· και την επταήμερη παράταση της εορτής. Στο δέκατο κεφάλαιο, προσέξτε την παράλληλη σκηνή στη Νινευή: την καθημερινή παρακολούθηση της Άννας από τον δρόμο για την επιστροφή του γιου της· την αυξανόμενη θλίψη της καθώς οι ημέρες υπερβαίνουν την προσδοκία του Τωβίτ· τον θρήνο της ότι ο γιος της χάθηκε· την ήρεμη παρηγοριά του Τωβίτ που η Άννα δεν μπορεί να δεχθεί· και τέλος την προετοιμασία του Τωβία για αναχώρηση από την Εκβάτανα με τη Σάρρα, τον άγγελο, τον άργυρο και ένα γενναιόδωρο μέρος των κοπαδιών και των βοδιών του Ραγουήλ. Κρατήστε στο νου τόσο την υπομονή του Τωβίτ στη Νινευή όσο και τον πιο αγωνιώδη αγώνα της Άννας της οποίας η μητρική αγάπη αντιστέκεται στην παρηγοριά της υπομονής.
Μελετήστε

Μελέτη

Η πραγματεία του Θωμά Ακινάτη περί της θείας προνοίας στην Σούμμα Ι ερώτημα 22 διατυπώνει το θεολογικό δόγμα με σχολαστική ακρίβεια. Στο ερώτημα 22 άρθρο 1 ρωτά εάν η πρόνοια του Θεού εκτείνεται σε όλα τα πράγματα· η απάντησή του, αντλώντας από την Παρηγορία της Φιλοσοφίας του Βοηθίου και από την πατερική παράδοση, είναι ναι — η πρόνοια του Θεού εκτείνεται σε κάθε ενδεχόμενο γεγονός στην τάξη των κτιστών αιτίων, αφού τίποτε δεν πίπτει έξω από την τάξη της θείας πρώτης αιτίας. Στο ερώτημα 22 άρθρο 2 τελειοποιεί το δόγμα· η πρόνοια του Θεού ασκείται μέσω της μεσολάβησης των δευτερευουσών αιτίων (των φυσικών διεργασιών των κτιστών πραγμάτων) χωρίς να μειώνεται εξαιτίας αυτού, όπως ακριβώς η δεξιοτεχνία ενός τεχνίτη ασκείται μέσω των εργαλείων του χωρίς ο τεχνίτης να παύει να είναι ο κύριος δράστης. Στο ερώτημα 22 άρθρο 4 ρωτά εάν η πρόνοια επιβάλλει αναγκαιότητα στα πράγματα για τα οποία προνοεί· η απάντησή του, αντλώντας από τον Αυγουστίνο και τον Αριστοτέλη, είναι ότι η πρόνοια διαφυλάττει την φυσική ενδεχομενικότητα των ενδεχόμενων πραγμάτων ενώ ταυτοχρόνως εξασφαλίζει την επίτευξη των θείων σκοπών — ο Θεός προνοεί για τα ενδεχόμενα γεγονότα κατά τέτοιον τρόπο ώστε αυτά να συμβαίνουν ενδεχομένως, όχι αναγκαίως, μολονότι το θείο θέλημα επιτυγχάνει τους σκοπούς του αλάνθαστα. Η κρυμμένη πρόνοια που ενεργεί στην αφήγηση του Τωβίτ αποτελεί το υποδειγματικό παράδειγμα της Παλαιάς Διαθήκης αυτού του δόγματος. Οι ταυτόχρονες προσευχές του Τωβίτ και της Σάρρας στο τρίτο κεφάλαιο, η ταυτόχρονη απόφαση στον ουρανό να αποσταλεί ο Ραφαήλ, η προνοιακή ανακάλυψη του ιχθύος του οποίου τα όργανα θα θεραπεύσουν τον Τωβίτ και θα δεσμεύσουν τον Ασμοδαίο, ο προνοιακός χρόνος της εμφάνισης του Ραφαήλ στον Τωβία καθώς αυτός αναζητούσε οδηγό, η προνοιακή σύζευξη της κατοχής της παρακαταθήκης από τον Γαβαήλ στις Ράγες με το ταξίδι του Τωβία στην Εκβάτανα για γάμο — καθένα από αυτά αποτελεί παράδειγμα της θείας προνοίας που ενεργεί μέσω των δευτερευουσών αιτίων των κτιστών πραγμάτων χωρίς να παραβιάζει την ενδεχόμενη φύση τους. Ο Ακινάτης θα έδινε ιδιαίτερη προσοχή στον ρόλο του αγγέλου· ο Ραφαήλ είναι το όργανο της προνοίας όχι ως υποκατάστατο των δευτερευουσών αιτίων αλλά ως πρόσθετη δευτερεύουσα αιτία ενσωματωμένη στην ευρύτερη προνοιακή τάξη. Ο άγιος Αυγουστίνος στις Ογδόντατρία Διάφορες Ερωτήσεις (Ερώτηση 24) και στην Πολιτεία του Θεού Βιβλίο Ε΄ (κεφάλαια 8-11) είχε πραγματευθεί το δόγμα της προνοίας εκτενώς, διακρίνοντας μεταξύ του πεπρωμένου των Στωικών (που αρνείται την ενδεχομενικότητα των κτιστών αιτίων) και της προνοίας της χριστιανικής διδασκαλίας (που διαφυλάττει την ενδεχομενικότητα ενώ εξασφαλίζει τον θείο σκοπό). Ο Ακινάτης στο Ι ερώτημα 22 λαμβάνει την διάκριση του Αυγουστίνου ως θεμελιώδη. Η υπομονή της Άννας και του Τωβίτ στην Νινευή αξίζει προσοχής αντλώντας από την πραγματεία του Ακινάτη περί της υπομονής στο ΙΙ-ΙΙ ερώτημα 136. Στο ερώτημα 136 άρθρο 1 ρωτά εάν η υπομονή είναι αρετή· η απάντησή του είναι ναι — η υπομονή είναι μέρος της ανδρείας διά της οποίας η ψυχή φέρει τα κακά που έρχονται από έξω (ιδίως τα κακά μακράς διαρκείας) χωρίς να υποκύπτει στη λύπη κατά τρόπο που θα έθετε σε κίνδυνο την προσκόλληση της ψυχής στο αγαθό. Στο ερώτημα 136 άρθρο 2 διακρίνει μεταξύ της υπομονής και της απλής αντοχής του πάθους· η τελευταία είναι φυσική διάθεση που μερικά πρόσωπα έχουν, ενώ η υπομονή είναι η ηθική αρετή του φέρειν το πάθος με την προσκόλληση της ψυχής στον λόγο και στην αγάπη. Στο ερώτημα 136 άρθρο 3 ρωτά εάν η υπομονή είναι η μεγαλύτερη των αρετών· η απάντησή του, προσδιορίζοντας την δήλωση του αγίου Γρηγορίου του Μεγάλου στις Ηθικές του επί του Ιώβ ότι η υπομονή είναι η ρίζα και η φύλακας όλων των αρετών, είναι ότι η υπομονή είναι μεταξύ των μεγαλυτέρων αρετών σε σχέση με την παρούσα ζωή διότι διαφυλάττει την ψυχή υπό τις δοκιμασίες διά των οποίων η παρούσα ζωή δοκιμάζει κάθε άλλη αρετή — αλλά η υπομονή η ίδια τάσσεται προς την αγάπη, η οποία είναι μεγαλυτέρα διότι είναι η μορφή όλων των αρετών. Η υπομονή του Τωβίτ στην Νινευή — η ήρεμη παρηγορία του προς την Άννα ότι ο υιός τους θα επιστρέψει, η άρνησή του να υποκύψει στην ανησυχία που έχει κυριεύσει την Άννα — παραδειγματίζει την σχολαστική διατύπωση που παρέχει ο Ακινάτης. Ο Τωβίτ έχει δοκιμασθεί επί χρόνια από την τύφλωσή του· η πρόσθετη δοκιμασία της καθυστέρησης του υιού του φέρεται από αυτόν με την υπομονή που η μακρά θλίψη έχει επενεργήσει στην ψυχή ως σταθερή έξη. Η περισσότερο αγωνιώδης πάλη της Άννας δεν είναι αποτυχία υπομονής αλλά διαφορετικός τρόπος πάθους· η μητρική αγάπη φέρει την απουσία του μοναδικού τέκνου με ιδιαίτερη ένταση που η συζυγική αγάπη δεν φέρει, και ο θρήνος της αποκαλύπτει την ακριβή ποιότητα εκείνης της έντασης. Ο άγιος Αυγουστίνος στην Πολιτεία του Θεού ΙΘ΄ (κεφάλαια 4-10) είχε πραγματευθεί εκτενώς το ζήτημα εάν οι άγιοι σε αυτήν την ζωή μπορούν να επιτύχουν τέλεια γαλήνη ψυχής υπό όλες τις δοκιμασίες· η απάντησή του, την οποία αποδέχεται ο Ακινάτης στο ερώτημα 136 άρθρο 4, είναι ότι η τέλεια γαλήνη ανήκει μόνο στην μακαρία θέα και ότι σε αυτήν την ζωή οι άγιοι φέρουν τις δοκιμασίες τους με υπομονή αλλά όχι χωρίς τις συναισθηματικές κινήσεις που οι δοκιμασίες παράγουν. Ο θρήνος της Άννας δεν αντιφάσκει προς την υπομονή της αλλά εκφράζει την συναισθηματική κίνηση που η μητρική αγάπη της παράγει αναγκαίως υπό την δοκιμασία της καθυστέρησης του υιού της. Η Εκκλησία έχει αναγνώσει την καθημερινή παρατήρηση της Άννας από τον δρόμο ως ιδιαίτερη προτύπωση της Υπεραγίας Θεοτόκου στον πόδα του σταυρού. Και η Μαρία παρατηρεί τον μοναδικό Υιό της υπό δοκιμασία που η μητρική αγάπη φέρει με ιδιαίτερη ένταση· και η Μαρία δεν υποκύπτει στον πειρασμό να αρνηθεί ό,τι τα μάτια της βλέπουν· και η Μαρία ούτε αντιστέκεται στην συναισθηματική κίνηση που η αγάπη της παράγει ούτε επιτρέπει σε αυτήν να θέσει σε κίνδυνο την προσκόλλησή της στο θέλημα του Θεού. Ο Ακινάτης στο υπόμνημά του επί του Ιωάννου 19 (διασωθέν στην Χρυσή Αλυσίδα) συνδέει την πατερική συζήτηση περί της στάσεως της Μαρίας στον σταυρό με την συζήτηση περί της υπομονής, και η μαριακή ανάγνωση της Άννας στον Τωβίτ 10 αποτελεί ιδιαίτερη περίπτωση της τυπολογικής πειθαρχίας που ο Ακινάτης φέρει στην Παλαιά Διαθήκη.
Σκεφτείτε

Συλλογισμός

Αντλώντας από τη διατύπωση του Ακινάτη στο I q.22 για τη θεία πρόνοια που εργάζεται μέσω των δευτερευουσών αιτιών των δημιουργημένων πραγμάτων, συλλογισθείτε αν η δομή της δικής σας εμπιστοσύνης στην πρόνοια αναγνωρίζει αυτή τη σχολαστική ακρίβεια. Ο σύγχρονος πολιτισμός έχει τείνει είτε να διαλύσει την πρόνοια σε μια αόριστη υπόβαθρη αίσθηση νοήματος (που αποτυγχάνει να αναγνωρίσει τη θεία διακυβέρνηση) είτε να την καρικατουρίσει ως είδος μικροδιαχείρισης που παραβιάζει την φυσική ενδεχομενικότητα των δημιουργημένων αιτίων. Η μεσολαβημένη πρόνοια του Ακινάτη διατηρεί και τα δύο: ο Θεός πραγματικά διακυβερνά όλα τα γεγονότα, και τα ίδια τα γεγονότα παραμένουν ενδεχόμενα και φυσικά. Έχετε καλλιεργήσει την υπομονή που αυτή η διδασκαλία υποστηρίζει — την υπομονή που δεν απαιτεί να δει την θεία τάξη εκ των προτέρων αλλά εμπιστεύεται ότι η δοκιμασία από την οποία περνάτε είναι ενσωματωμένη στην τάξη ακόμη και όταν δεν μπορείτε να αντιληφθείτε πώς; Συλλογισθείτε επίσης τη διάκριση που ο Ακινάτης κάνει στο II-II q.136 a.4 μεταξύ υπομονής ως σταθερής έξης και υπομονής ως καταστολής συναισθηματικής κίνησης. Η αφήγηση του Τωβίτ δείχνει και τον Τωβίτ (του οποίου η μακρά τύφλωση έχει επεξεργαστεί την υπομονή μέσα του ως έξη) και την Άννα (της οποίας η μητρική αγάπη παράγει συναισθηματική κίνηση που η υπομονή της επιτρέπει χωρίς να παραδίδεται σε αυτή). Η καθολική ηθική παράδοση έχει φροντίσει να επιμείνει ότι η υπομονή δεν απαιτεί την καταστολή του φυσικού συναισθήματος — ο Χριστός έκλαψε στον τάφο του Λαζάρου, η Μαρία στάθηκε στους πρόποδες του σταυρού, οι άγιοι έχουν θρηνήσει τις απώλειές τους χωρίς να εγκαταλείψουν την προσκόλλησή τους στον Θεό. Έχετε επιτρέψει στην σύγχρονη στωική καρικατούρα της υπομονής να σκιάσει την πιο ευρύχωρη πραγματικότητα που η σχολαστική διατύπωση διατηρεί; Συλλογισθείτε τέλος τη μαριαλογική ανάγνωση της Άννας στον δρόμο. Η τυπολογική ανάγνωση της Παλαιάς Διαθήκης από την καθολική παράδοση — με την οποία μορφές όπως η Εύα, η Σάρρα, η Ρεβέκκα, η Άννα, η Εσθήρ, η Ιουδίθ και άλλες διαβάζονται ως προτυπώσεις της Μητέρας του Θεού — δεν είναι αυθαίρετη επιβολή στο κείμενο αλλά η αναγνώριση των βαθύτερων δομών που η θεία πρόνοια έχει υφάνει στην ιστορία της σωτηρίας. Έχετε καλλιεργήσει την πειθαρχία της τυπολογικής ανάγνωσης, ή έχετε επιτρέψει στην σύγχρονη προτίμηση για κυριολεκτική μόνο ερμηνεία να ισοπεδώσει τον πλούτο που η πατερική και σχολαστική παράδοση έχει διατηρήσει;
Απαντήστε

Απόκριση

Προσδιορίστε μία συγκεκριμένη δοκιμασία στην παρούσα ζωή σας που έχει τον χαρακτήρα μακράς διαρκείας — μια χρόνια ασθένεια, μια παρατεταμένη αβεβαιότητα για μια κλητική απόφαση, μια αργή μεταστροφή για την οποία προσεύχεστε, μια θεσμική δυσκολία της οποίας η επίλυση απομακρύνεται — και ανανεώστε ενώπιον του Θεού την αναγνώριση της πρόνοιάς του επάνω σε αυτή. Αντλώντας από το I q.22 του Ακινάτη, διατυπώστε στον εαυτό σας ότι η δοκιμασία είναι ενσωματωμένη στην προνοιακή τάξη ακόμη και όταν δεν μπορείτε να αντιληφθείτε πώς, ότι η ενδεχομενικότητα των δευτερευουσών αιτιών διατηρείται, και ότι η υπομονή που η δοκιμασία εργάζεται μέσα σας είναι ο ίδιος ο ουσιαστικός καρπός που η πρόνοια προορίζει. Προσευχηθείτε μια δεκαριά του Ροδαρίου στα Θλιβερά Μυστήρια για τη χάρη αυτής της υπομονής.
Προσευχηθείτε

Προσευχή

Ὦ Θεέ, τοῦ ὁποίου ἡ προνοητικὴ χεὶρ ὡδήγησε τὸν Τωβία καὶ τὴν Σάρραν διὰ κρυπτῶν ὁδῶν καὶ ἀποκατέστησε τὴν ὅρασιν εἰς τὸν Τωβὶτ ἐν τῷ τελείῳ σου χρόνῳ, βάθυνε τὴν ἐμπιστοσύνην ἡμῶν εἰς τὴν ἀγαπητήν σου διακυβέρνησιν πάντων τῶν πραγμάτων. Χάρισον ἡμῖν ὑπομονετικὰς καρδίας, αἱ ὁποῖαι ἀναμένουσιν τὸ θέλημά σου ἄνευ γογγυσμοῦ, διὰ πρεσβειῶν τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου καὶ τῆς κοινωνίας τῶν ἁγίων. Ἀμήν.

Άγιος Θωμάς Ακινάτης — Summa Theologiae + Catena Aurea + Υπόμνημα επί των Sententiarum · Δημόσιος τομέας

Πηγή & Επαλήθευση

Οι παραθέσεις εδώ αποδόθηκαν στα αγγλικά από την Eterniseed από το πρωτότυπο δημόσιου τομέα με σύγκλιση πολλαπλών μοντέλων, ελέγχθηκαν ανεξάρτητα για πιστότητα στην πηγή και εξετάστηκαν από τετραμελή ομάδα διαφορετικών παρόχων. Κάθε παράθεση επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο αυτής της δημοσιευμένης απόδοσης.

Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →