← Πρόγραμμα σπουδών

Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Φιλήμονα

Δεν Είναι Πλέον Δούλος, Αλλά Αδελφός Αγαπητός

Φιλήμονα 1Ομιλίαι του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου21 λεπ
Άνοιγμα

Εισαγωγή

Η συντομότερη από τις επιστολές του Παύλου είναι μία μόνο σελίδα για έναν μόνο άνθρωπο — και η πρώτη Εκκλησία σχεδόν την άφησε έξω. Ο Ονήσιμος ήταν δούλος που είχε κλέψει τον κύριό του Φιλήμονα και είχε δραπετεύσει· βρίσκοντας τον Παύλο στη φυλακή στη Ρώμη, μεταστράφηκε και βαπτίστηκε. Ο Παύλος τώρα τον στέλνει πίσω στο σπίτι, μεταφέροντας αυτή τη μικρή επιστολή, η οποία δεν διατάζει αλλά παρακαλεί: δέξου τον πίσω 'όχι πλέον ως δούλο, αλλά πάνω από δούλο, αδελφό αγαπητό'. Ο Χρυσόστομος αφιερώνει τρεις ολόκληρες ομιλίες σε αυτή την τρυφερή σελίδα, και ανοίγει υπερασπιζόμενος την ίδια της τη θέση στον κανόνα — διότι κάποιοι χλεύαζαν ότι τόσο μικρό ζήτημα όπως ενός δραπέτη πρέπει να ενταχθεί στην Αγία Γραφή. Εναντίον τους επιμένει ότι τίποτε από όσα άγγιξαν οι Απόστολοι δεν είναι πολύ μικρό για να μας ωφελήσει, και ότι εδώ, στην πραότητα του Παύλου προς έναν κλέφτη και φυγά, εργάζεται ολόκληρο το Ευαγγέλιο: η αγάπη που μεταμορφώνει ακόμη και τον δεσμό μεταξύ κυρίου και δούλου σε αδελφοσύνη εν Χριστώ.
Διαβάστε

Ανάγνωση

Ανάγνωσε την προς Φιλήμονα — Παύλος, 'δέσμιος Ιησού Χριστού', με τον Τιμόθεο, χαιρετώντας τον Φιλήμονα τον 'αγαπητό και συνεργάτη', την Απφία, τον Αρχιππο και 'την κατ' οίκον εκκλησία σου'· τις ευχαριστίες του για την αγάπη και την πίστη του Φιλήμονα προς τον Κύριο Ιησού και προς όλους τους αγίους, με τις οποίες 'τα σπλάγχνα των αγίων αναπαύονται'· έπειτα την καρδιά της επιστολής — 'αν και θα μπορούσα να είμαι πολύ τολμηρός εν Χριστώ να σου προστάξω… όμως για την αγάπη μάλλον σε παρακαλώ', ικετεύοντας για 'τον υιό μου Ονήσιμο, τον οποίο εγέννησα εν τοις δεσμοίς μου', κάποτε άχρηστο αλλά τώρα χρήσιμο· στέλνοντάς τον πίσω, 'ώστε να τον δεχθείς για πάντα· όχι πλέον ως δούλο, αλλά πάνω από δούλο, αδελφό αγαπητό'· 'αν σε αδίκησε ή σου οφείλει κάτι, βάλε το στον λογαριασμό μου… εγώ θα το αποδώσω'· και το τέλος — ζητείται κατάλυμα, χαιρετισμοί από τον Επαφρά, τον Μάρκο, τον Αρίσταρχο, τον Δημά και τον Λουκά, και χάρις στο πνεύμα του Φιλήμονα.
Μελετήστε

Μελέτη

Παρατήρησε πώς ο Παύλος κάνει το αίτημά του: όχι από εξουσία αλλά από αγάπη, όχι διατάζοντας αλλά παρακαλώντας. Ο Χρυσόστομος θαυμάζει ολόκληρη τη στρατηγική της τρυφερότητας — με την οποία ο δραπέτης κλέφτης αποκαθίσταται, και ο κύριός του χάνει τίποτε άλλο παρά λίγες ημέρες υπηρεσίας και κερδίζει έναν αδελφό. Ο Απόστολος πλαισιώνει την ανταλλαγή ως καθαρό κέρδος: Έχασες έναν δούλο για λίγο καιρό, αλλά θα βρεις έναν αδελφό για πάντα, όχι μόνο δικό σου αδελφό, αλλά και δικό μου. Αυτή είναι η παράξενη αριθμητική του Ευαγγελίου: η σχέση που ο κόσμος καθορίζει ως κυρίου-επί-δούλου διαλύεται και ξαναφτιάχνεται σε συγγένεια, 'αδελφό αγαπητό'. Και για να μην νομίσει κανείς χριστιανός κύριος ότι τέτοια ταπείνωση είναι κάτω από αυτόν, ο Χρυσόστομος οδηγεί το μάθημα στην πηγή του — στον Δεσπότη όλων μας, ο οποίος δεν ντράπηκε να μοιραστεί την ίδια του την αξιοπρέπεια με τους ταπεινότερους. Ο Δεσπότης του Παύλου δεν ντρέπεται να ονομάζει τους δούλους μας δικούς Του αδελφούς· και εμείς ντρεπόμαστε;
Σκεφτείτε

Στοχασμός

Η πιο εντυπωσιακή στροφή έρχεται όταν ο Παύλος φτάνει στο χρέος. Ο Ονήσιμος είχε κλέψει· η απώλεια χρημάτων 'είναι ιδιαίτερα πρόσφορη να ενοχλήσει τους ανθρώπους'. Έτσι ο Παύλος δεν ελαχιστοποιεί το αδίκημα — το αναλαμβάνει. 'Αν σε αδίκησε ή σου οφείλει κάτι, βάλε το στον λογαριασμό μου· εγώ ο Παύλος το έγραψα με το ίδιο μου το χέρι, εγώ θα το αποδώσω.' Ο Απόστολος των εθνών υπογράφει ομόλογο για έναν φυγά δούλο, δεσμεύοντας το δικό του βαλάντιο για να καλύψει την κλοπή άλλου. Ο Χρυσόστομος συγκινείται να θαυμάσει το μέγεθος της αγάπης που δαπανάται για τόσο μικρή περίσταση: Δες τι μεγάλη φροντίδα δείχνει υπέρ ενός ανθρώπου. Αυτό δεν είναι απλή στρατηγική· είναι το σχήμα του ίδιου του έργου του Χριστού — Κάποιος που παρεμβαίνει για να πληρώσει χρέος που δεν προκάλεσε, ώστε ο οφειλέτης να γίνει δεκτός ελεύθερα. Και ανατρέπει ολόκληρη την κοινωνική τάξη στη ρίζα της: όπως λέει ο Χρυσόστομος για τον χαιρετισμό προς 'την κατ' οίκον εκκλησία σου', η Εκκλησία 'δεν γνωρίζει τη διάκριση κυρίου και δούλου', αλλά λογαριάζει τους ανθρώπους μόνο 'κατά τις καλές πράξεις και κατά τις αμαρτίες'. Εν Χριστώ 'δεν υπάρχει δούλος ούτε ελεύθερος'.
Απαντήστε

Ανταπόκριση

Υπάρχει κάποιος που έχεις διαγράψει — ένα πρόσωπο του οποίου το παρελθόν αδίκημα, η κατώτερη θέση, το παλιό χρέος απέναντί σου το καθορίζει για πάντα στο μυαλό σου ως 'αυτόν που με απέτυχε'; Ο Παύλος δείχνει έναν άλλο τρόπο. Δεν δικαιολογεί την κλοπή του Ονήσιμου· την ονομάζει, και έπειτα προσφέρεται να την πληρώσει ο ίδιος, ώστε ο άνθρωπος να γυρίσει στο σπίτι όχι ως ένοχος αλλά ως αδελφός. Ρώτα αν είσαι πρόθυμος να απορροφήσεις ένα κόστος — να βάλεις το χρέος άλλου 'στον λογαριασμό μου' — για χάρη μιας ψυχής. Και ρώτα αν η δική σου αξιοπρέπεια σε κάνει ποτέ να ντρέπεσαι να ονομάζεις τους ταπεινούς ίσους σου. Η επίπληξη του Χρυσόστομου είναι δύσκολο να διαφύγει: ο Δεσπότης σου 'δεν ντρέπεται να ονομάζει τους δούλους μας δικούς Του αδελφούς· και εμείς ντρεπόμαστε;' Το Ευαγγέλιο δεν ήρθε για να αφήσει ανέγγιχτες τις κατατάξεις του κόσμου. Ήρθε για να τις διαλύσει εν αγάπη, ώστε ο δραπέτης να επιστρέφει 'αδελφό αγαπητό'. Δέξου αυτόν που είχες θεωρήσει χαμένο — για λίγο καιρό έχασες έναν δούλο· μπορείς να βρεις έναν αδελφό για πάντα.
Προσευχηθείτε

Προσευχή

Κύριε Ιησού Χριστέ, που δεν ντράπηκες να ονομάζεις εμάς, τους δούλους Σου, δικούς Σου αδελφούς, και που ανέλαβες το χρέος που ποτέ δεν θα μπορούσαμε να αποδώσουμε: δίδαξέ με την αγάπη που παρακαλεί αντί να διατάζει, που απορροφά αδίκημα αντί να το εκδικείται. Δώσε μου την τρυφερή καρδιά του Παύλου, πρόθυμη να γράψει το χρέος άλλου στον δικό μου λογαριασμό για τη σωτηρία μιας ψυχής. Γκρέμισε μέσα μου κάθε υπερήφανη διάκριση που περιφρονεί τους ταπεινούς, και άσε με να βλέπω σε κάθε πρόσωπο όχι θέση, όχι παλαιό παράπτωμα, αλλά αδελφό αγαπητό. Κάνε το σπίτι μου τόπο όπου οι άγιοι αναπαύονται, όπου δεν υπάρχει δούλος ούτε ελεύθερος, αλλά όλοι είναι ένα εν Σοι. Και όπως με δέχθηκες εμένα, δραπέτη, ελεύθερα με τη χάρη Σου, έτσι κάνε με πρόθυμο να δέχομαι και να συγχωρώ. Σε Σένα, Χριστέ, με τον άναρχο Πατέρα Σου και το πανάγιο και αγαθό και ζωοποιό Πνεύμα Σου, δόξα, δύναμη και τιμή, νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Ομιλίαι του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου · Δημόσιος τομέας

Πηγή & Επαλήθευση

Οι παραθέσεις εδώ προέρχονται από έκδοση δημόσιου τομέα και καθεμία επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο του κειμένου της πηγής.

Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →