Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Ψαλμοί
Είθε να είχα φτερά σαν περιστέρι: Ψαλμοί 55 και 56
Άνοιγμα
Εισαγωγή
Ο Ψαλμός 55 είναι η κραυγή μιας ψυχής καταβεβλημένης — «Η καρδία μου εταράχθη εν εμοί, και φόβος θανάτου επέπεσεν επ’ εμέ» — και που ποθεί να διαφύγει: «Είθε να είχα φτερά σαν περιστέρι! τότε αν εφευγον μακράν, και ησυχάζον.» Η Δυτική Εκκλησία αναγινώσκει το σχόλιο του Αγίου Αυγουστίνου επ’ αυτού στην νυκτερινή ακολουθία της Μεγάλης Πέμπτης, διότι οι Πατέρες ακούν εν αυτώ την ιδίαν αγωνίαν του Κυρίου και την προδοσίαν υπό φίλου: «Διότι συ ήσο, ο σύντροφός μου, ο οδηγός μου, και ο οικείος μου φίλος. Μετά γλυκύτητος συνεβουλευόμεθα, και εν τω οίκω του Θεού περιεπατούμεν ως φίλοι.» Είναι ο Ψαλμός της Γεθσημανή και του Ιούδα. Και ο γειτονικός, ο πεντηκοστός έκτος, είναι η απάντησις αυτού εν εμπιστοσύνη: «Εν καιρώ φόβου μου, εις σε ελπιώ… εν τω Θεώ ηλπίσα, ου φοβηθήσομαι τι ποιήσει μοι σαρξ.» Ο τίτλος αυτού — «ότε συνέλαβον αυτόν οι Φιλισταίοι εν Γαθ» — ερμηνεύεται υπό των Πατέρων περί του Χριστού εν τω Πάθει αυτού, διότι η Γαθ σημαίνει πατητήριον, την σκληράν πίεσιν του Σταυρού. Μαζί οι δύο Ψαλμοί μεταβαίνουν από τον πόθον του περιστεριού προς την ανάπαυσιν, δια της πληγής της προδοσίας, εις την ειρήνην εκείνου ο οποίος ρίπτει όλον το βάρος αυτού επί του Κυρίου και ου φοβείται.
Διαβάστε
Ανάγνωσις
Ανάγνωσον τον Ψαλμόν 55 ως προσευχήν εξελθούσαν εκ θλίψεως. «Εισάκουσον της προσευχής μου, ο Θεός, και μη κρύψης σεαυτόν από της δεήσεώς μου… Η καρδία μου εταράχθη εν εμοί, και φόβος θανάτου επέπεσεν επ’ εμέ. Φόβος και τρόμος ήλθεν επ’ εμέ, και τρόμος φρικώδης κατεκάλυψέν με. Και είπον, Είθε να είχα φτερά σαν περιστέρι! τότε αν εφευγον μακράν, και ησυχάζον.» Έπειτα ο οξύτατος πόνος — ουχί πληγή εχθρού αλλά φίλου: «Διότι ουχί εχθρός ανοικτός εποίησέ μοι την ατιμίαν ταύτην, διότι τότε ηδυνάμην να υποφέρω αυτήν… Αλλά συ ήσο, ο σύντροφός μου, ο οδηγός μου, και ο οικείος μου φίλος. Μετά γλυκύτητος συνεβουλευόμεθα, και εν τω οίκω του Θεού περιεπατούμεν ως φίλοι.» Όμως ανέρχεται εις σταθερότητα προσευχής και εμπιστοσύνης: «Εγώ δε προς τον Θεόν εκάλεσα, και ο Κύριος σώσει με. Εσπέρας, και πρωί, και μεσημβρίας προσεύξομαι… Ρίψον το βάρος σου επί τον Κύριον, και αυτός σε θρέψει… πλην η ελπίς μου έσται εις σε, Κύριε.» Έπειτα προσεύχου τον Ψαλμόν 56: «Ελέησόν με, ο Θεός, ότι άνθρωπος καταπιέζει με… Εν καιρώ φόβου μου, εις σε ελπιώ. Εν τω Θεώ αινέσω τον λόγον αυτού… ου φοβηθήσομαι τι ποιήσει μοι σαρξ… Συ αριθμείς τας φυγάς μου· θέσον τα δάκρυά μου εις τον ασκόν σου… Διότι ερρύσω την ψυχήν μου εκ θανάτου, ίνα περιπατώ ενώπιον του Θεού εν τω φωτί των ζώντων.»
Μελετήστε
Μελέτη
Οι Πατέρες συναθροίζονται περί του πόθου του Ψαλμού τούτου προς ανάπαυσιν. Ο Άγιος Ιλάριος ακούει εν τω «Είθε να είχα φτερά σαν περιστέρι» ουχί ευχήν εγκαταλείψεως του καθήκοντος αλλά τον πόθον της ανθρωπίνης φύσεως του Κυρίου να επιστρέψη προς τον Πατέρα και την οικίαν αυτού, μακράν της διπλής εχθρότητος των συνασπισθέντων κατ’ αυτού — είδος προσευχής, λέγει, εκ της ανθρωπίνης φύσεως του Χριστού προς την θείαν, της μιας ενισχυούσης και παρηγορούσης την ετέραν. Ούτω η πτήσις του περιστεριού δεν είναι φυγή από του σταυρού αλλά η οικείωσις της ψυχής προς τον Θεόν. Και οι Έλληνες Πατέρες στρέφουν τον αυτόν πόθον προς εμπιστοσύνην. Όταν ο Ψαλμός συμβουλεύη, «Ρίψον το βάρος σου επί τον Κύριον, και αυτός σε θρέψει,» ο Άγιος Βασίλειος δίδει εις αυτό εικόνα ναυτικού: η τεταραγμένη ψυχή οφείλει να ρίψη το βάρος αυτής επί του Κυρίου ως πλοίον εν τω χειμώνι ρίπτει το βάρος αυτής επί της αγκύρας, ήτις κρατεί στερεώς εις την ασφαλή στήριξιν αυτής υπό τα κύματα. Το βάρος ριφθέν επί του Χριστού δεν βυθίζεται· κρατεί, διότι αυτός κρατεί. Όπου ο Ψαλμός στρέφεται τέλος προς τον αψευδή Θεόν — «ακόμη και ο Θεός, ο αιώνιος, ακούσεταί με» — ο Νιλ σημειοί ότι η ευγενεστάτη εξήγησις δίδεται υπό Έλληνος αγίου, του Αγίου Ευθυμίου, ο οποίος βλέπει ενταύθα αυτόν τον Κύριον ημών, τον Θεόν τον αιώνιον, τον αυτόν χθες και σήμερον και εις τους αιώνας, ο οποίος οφείλει να είναι αληθής αν και πας άνθρωπος ψεύστης. Η τεταραγμένη καρδία, ο προδοθείς φίλος, το περιστέρι ποθούν την ανάπαυσιν — πάντα απαντώνται υπό του Αμεταβλήτου.
Σκεφτείτε
Στοχασμός
Ο τίτλος του Ψαλμού 56 φέρει την βαθυτάτην παρηγορίαν. Ο Αιδεσιμώτατος Βέδας διδάσκει ότι η Γαθ, ο τόπος της αιχμαλωσίας του Δαβίδ, δεν είναι αργόν λεπτομέρεια:
Διότι η Γαθ, η οποία ερμηνεύεται ως πατητήριον, απεικονίζει την σκληράν βασάνισην του Σταυρού.Η σταφυλή αποδίδει τον οίνον τον ευφραίνοντα Θεόν και ανθρώπους μόνον όταν έχει πιεσθή· ούτω ο Χριστός, πιεσθείς εν τω πατητηρίω του Πάθους αυτού, εκχέει τον οίνον της σωτηρίας. Διά τούτο η ψυχή δύναται να είπη, εν αυτώ τω προσώπω του φόβου, «Εν καιρώ φόβου μου, εις σε ελπιώ… ου φοβηθήσομαι τι ποιήσει μοι σαρξ.» Και ο Ψαλμός 56 λήγει εν τη καθαρά ευσπλαχνία της χάριτος, την οποίαν ο Μακάριος Αυγουστίνος εξάγει εκ του στίχου «Συ σώσεις αυτούς»: ουδεμία αξία προηγείται της σωτηρίας ταύτης. Δείκνυσι τον ληστήν επί του σταυρού, ο οποίος ουδέν έφερεν και όμως εσώθη —
Από της κρίσεως εις το ξύλον· από του ξύλου εις τον Παράδεισον. Επίστευσεν, και διά τούτο ελάλησεν.Ο μετανοών ληστής είναι αυτό το έμβλημα της χάριτος:
Διότι ουδέν συ σώσεις αυτούς: τουτέστι, διά της δωρεάν χάριτός σου.Και ο Κύριος ο αριθμών πάσαν πτήσιν του δούλου αυτού θησαυρίζει και τα δάκρυα αυτών: «Θέσον τα δάκρυά μου εις τον ασκόν σου· ουχί ταύτα σημειούνται εν τω βιβλίω σου;» Το περιστέρι το ποθήσαν να φύγη δίδεται, τέλος, «να περιπατή ενώπιον του Θεού εν τω φωτί των ζώντων.»
Απαντήστε
Απόκριση
Οι δύο ούτοι Ψαλμοί σε συναντούν εις τον τόπον όπου πολλαί προσευχαί γεννώνται — εν ταραχή, φόβω, και τη ιδιαιτέρα λύπη του τραυματισμού υπό φίλου. Μη αισχύνεσαι διά την ταραχήν ταύτην· ο Κύριος αυτός εγνώρισεν αυτήν εν τη Γεθσημανή, όταν φόβος και τρόμος επήλθον επ’ αυτόν και ο ιδρώς αυτού ήτο ως θρόμβοι αίματος. Όταν η καρδία σου κράζη, «Είθε να είχα φτερά σαν περιστέρι, τότε αν εφευγον μακράν και ησυχάζον,» άφες τον Άγιον Ιλάριον να σε διδάξη ότι η αληθής πτήσις του περιστεριού δεν είναι μακράν του σταυρού σου αλλά προς τον Πατέρα. Όταν η πληγή είναι βαθυτάτη διότι ήλθεν από «τον οικείον μου φίλον,» ενθυμού του οποίου το Πάθος εγεύθη πικρότερον διότι επωλήθη υπό μαθητού, και άφες αυτόν να φέρη την λύπην ταύτην μετά σου. Έπειτα ποίησον το μόνον πράγμα το οποίον ο Ψαλμός προστάζει: «Ρίψον το βάρος σου επί τον Κύριον.» Ρίψον αυτό επ’ αυτού ως πλοίον εν τω χειμώνι ρίπτει το βάρος αυτού επί της αγκύρας ήτις κρατεί υπό τα κύματα — και δεν θα βυθισθή, διότι αυτός κρατεί. Προσεύχου ως ο Ψαλμός προσεύχεται, «εσπέρας, και πρωί, και μεσημβρίας,» ίνα ο φόβος μη έχη τον τελευταίον λόγον. Και στήριξον πάσαν την ελπίδα σου επί της χάριτος μόνον, ως ο ληστής, ο οποίος ουδέν έφερεν εις τον Σταυρόν και εφέρθη από του ξύλου εις τον Παράδεισον. Τα δάκρυά σου δεν απολλύονται· φυλάττονται εν τω ασκώ του Θεού, σημειούνται εν τω βιβλίω αυτού — και το περιστέρι το ποθήσαν να φύγη θα περιπατήση τέλος ενώπιον του Θεού εν τω φωτί των ζώντων.
Προσευχηθείτε
Προσευχή
Κύριε Ιησού Χριστέ, ο εν τω κήπω γνούς τον φόβον και τον τρόμον ημών, και γευθείς την πικρίαν της προδοσίας υπό του οικείου σου φίλου: εισάκουσον της προσευχής ημών, και μη κρύψης σεαυτόν από της δεήσεως ημών. Όταν αι καρδίαι ημών ταράττωνται εν ημίν και ο φόβος του θανάτου πίπτη επ’ ημάς, όταν κράζωμεν διά φτερά σαν περιστέρι ίνα φύγωμεν μακράν και ησυχάσωμεν, στρέψον τον πόθον ημών προς τον Πατέρα, ως συ έστρεψας τον ιδικόν σου. Δίδαξον ημάς να ρίπτωμεν παν βάρος ημών επί σε, ως πλοίον εν τω χειμώνι ρίπτει το βάρος αυτού επί της αγκύρας ήτις κρατεί στερεώς υπό τα κύματα· και μη φοβηθώμεν τι ποιήσει ημίν σαρξ, διότι εις σε ηλπίσαμεν. Συ ο πιεσθείς εν τω πατητηρίω του Σταυρού ίνα ρυή ο οίνος της σωτηρίας, σώσον ημάς ουχί διά των αξιών ημών αλλά διά της δωρεάν χάριτός σου, ως εβάστασας τον ληστήν από του ξύλου εις τον Παράδεισον. Θέσον τα δάκρυα ημών εις τον ασκόν σου, και αρίθμησον τας πλάνας ημών εν τω βιβλίω σου· ρύσαι τας ψυχάς ημών εκ θανάτου και τους πόδας ημών από πτώσεως, ίνα περιπατώμεν ενώπιόν σου εν τω φωτί των ζώντων. Διότι συ είσαι ο αυτός χθες, και σήμερον, και εις τους αιώνας· και εις σε, μετά του ανάρχου Πατρός σου και του παναγίου και ζωοποιού Πνεύματός σου, δόξα, τιμή, και προσκύνησις, νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.
Πηγή & Επαλήθευση
Οι παραθέσεις εδώ προέρχονται από έκδοση δημόσιου τομέα και καθεμία επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο του κειμένου της πηγής.
Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →