← Πρόγραμμα σπουδών

Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Ψαλμοί

Ο Προδότης και ο Αιώνιος Ιερέας: Ψαλμοί 109 και 110

Ψαλμοί 109-110Υπόμνημα επί των Ψαλμών εκ Πρωτογόνων και Μεσαιωνικών Συγγραφέων (Neale & Littledale)20 λεπ
Άνοιγμα

Εισαγωγή

Αυτοί οι δύο Ψαλμοί στέκονται στην καρδιά του Πάθους και στην κορυφή όλου του Ψαλτηρίου. Ο Ψαλμός 109 — «Μη σιωπήσῃς, ὁ Θεὸς τῆς αἰνέσεώς μου» — είναι η φωνή του Χριστού που περιβάλλεται από συκοφάντες, ο Ψαλμός του οποίου ο έβδομος στίχος, «ἄλλος λάβοι τὴν ἐπισκοπὴν αὐτοῦ», εφαρμόστηκε από τον Πέτρο στον Ιούδα ενώπιον των συγκεντρωμένων Αποστόλων (Πράξεις 1:16, 20). Η Εκκλησία τον διαβάζει νηφάλια: όχι ως κατάρα για να απολαύσει κανείς εναντίον ενός λαού, αλλά ως τον ήχο της αυτοεπιλεγμένης καταστροφής ενός ανθρώπου — του προδότη που «προτίμησε την πλεονεξία από τη σοφία, και τα χρήματα από τη σωτηρία του». Έπειτα το βλέμμα υψώνεται από το σκοτάδι της προδοσίας στη λαμπρότητα του θρόνου. Ο Ψαλμός 110 — «Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου, Κάθου ἐκ δεξιῶν μου… Σὺ εἶ ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ» — είναι ο πιο συχνά παρατιθέμενος Ψαλμός στην Καινή Διαθήκη, ψαλμένος έξι φορές από τους Αποστόλους και τον ίδιο τον Κύριο. Εδώ όλη η Εκκλησία διαβάζει την αιώνια γέννηση του Υιού από τον Πατέρα «πρὸ ἑωσφόρου», την καθέδρα στα δεξιά μετά την Ανάληψη, και την αιώνια αρχιερωσύνη Του. Από τα τριάντα αργύρια του προδότη μέχρι τον Ιερέα-Βασιλιά που είναι ενθρονισμένος στη δόξα — αυτό είναι το ταξίδι αυτού του ζεύγους.
Διαβάστε

Ανάγνωση

Διάβασε πρώτα τον Ψαλμό 109, και άκουσε σε αυτόν τη φωνή του συκοφαντημένου Χριστού. «Μὴ σιωπήσῃς, ὁ Θεὸς τῆς αἰνέσεώς μου· ὅτι στόμα ἁμαρτωλοῦ καὶ στόμα δολίου ἐπ’ ἐμὲ ἠνοίχθη. Ἐκύκλωσάν με λόγους μίσους, καὶ ἐπολέμησάν με δωρεάν.» Απαντά στο μίσος τους με προσευχή: «Ἀντὶ τοῦ ἀγαπᾶν με ἐλοιδόρουν με· ἐγὼ δὲ προσευχόμενος ἦμην. Καὶ ἔθεντο κατ’ ἐμοῦ κακὰ ἀντὶ ἀγαθῶν, καὶ μῖσος ἀντὶ τῆς ἀγάπης μου.» Έπειτα έρχονται οι σκληροί στίχοι που έπεσαν, λένε οι Πατέρες, επάνω στον προδότη που τον παρέδωσε — «γενηθήτωσαν αἱ ἡμέραι αὐτοῦ ὀλίγαι, καὶ τὴν ἐπισκοπὴν αὐτοῦ λάβοι ἕτερος» — τα λόγια που ο Πέτρος εφάρμοσε στον Ιούδα. Μην τα απολαύσεις· διάβασέ τα ως τη νηφάλια καταγραφή ενός ανθρώπου που «οὐκ ἠθέλησεν εὐλογίαν, καὶ ἀποστήσεται ἀπ’ αὐτοῦ». Ο Ψαλμός στρέφεται τελικά στο έλεος: «Σὺ δέ, Κύριε, ποίησον μετ’ ἐμοῦ ἕνεκεν τοῦ ὀνόματός σου· ὅτι χρηστὸν τὸ ἔλεός σου… Ὅτι ἔστη ἐκ δεξιῶν πένητος.» Τώρα διάβασε τον Ψαλμό 110, και στάσου στον θρόνο. «Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου.» «Ἐκ γαστρὸς πρὸ ἑωσφόρου ἐγέννησά σε.» «Ὤμοσεν Κύριος καὶ οὐ μεταμεληθήσεται· Σὺ εἶ ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ.» «Ἐκ χειμάρρου ἐν ὁδῷ πίεται· διὰ τοῦτο ὑψώσει κεφαλήν.»
Μελετήστε

Μελέτη

Ο Ψαλμός 109 λέει, «ἔθεντο κατ’ ἐμοῦ κακὰ ἀντὶ ἀγαθῶν». Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος μετρά το βάθος αυτής της αχαριστίας ως σκάλα που κατεβαίνει στο σκοτάδι. Το χαμηλότερο σκαλί είναι να αποτύχεις στην ευγνωμοσύνη· το επόμενο, να ανταποδώσεις κακό για κακό· το βαθύτερο, να ανταποδώσεις σε ευεργέτη με σκληρότητα: τὸ μὲν πρῶτον τῆς κακίας ἐστὶ τὸ μὴ ἀντιδοῦναι ἀγαθὸν ἀντὶ ἀγαθοῦ· τὸ δεύτερον τὸ ἀντιδοῦναι κακὸν ἀντὶ κακοῦ· τὸ τρίτον τὸ ἀντιδοῦναι κακὸν ἀντὶ ἀγαθοῦ. Και απέναντι σε αυτή τη σκάλα της καθόδου στέκεται ο καθρέφτης της, η σκάλα της αρετής που ανεβαίνει στο φως — διότι η υψηλότερη αγιότητα δεν είναι απλώς να απέχεσαι από την εκδίκηση αλλά να απαντάς στη σκληρότητα με αγάπη: τὸ τρίτον καὶ ὕψιστον εἶδος τῆς ἀρετῆς ἐστι τὸ ἀντιδοῦναι ἀγαθὸν ἀντὶ κακοῦ. Αυτό ακριβώς το ύψος έφτασε ο Κύριος επάνω στον Σταυρό, προσευχόμενος για εκείνους που τον σταύρωσαν. Έτσι οι σκληροί στίχοι αυτού του Ψαλμού διαβάζονται όχι ως άδεια για μίσος αλλά ως η διάγνωση μιας αρρώστιας που θεραπεύει το Ευαγγέλιο. Η μοίρα του προδότη είναι δική του επιλογή — ο Σατανάς στάθηκε στα δεξιά του «όταν προτίμησε την πλεονεξία από τη σοφία» — και ο Ψαλμός αφήνει την πόρτα της μετανοίας ανοιχτή μέχρι το τέλος, διότι ο μετανοημένος αμαρτωλός «πάντοτε εισακούεται, όπως ο τελώνης στον ναό». Ακόμη και εδώ, στον Ψαλμό του Πάθους, το έλεος είναι η τελευταία λέξη: «χρηστὸν τὸ ἔλεός σου».
Σκεφτείτε

Συλλογισμός

Ο Ψαλμός 110 ανοίγει με τα λόγια που ο ίδιος ο Κύριος έθεσε ενώπιον των Φαρισαίων: «Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου, Κάθου ἐκ δεξιῶν μου». Ο πρώτος στίχος είναι ο χάρτης της αιώνιας θεότητας του Υιού και της ενθρόνισής Του μετά την Ανάληψη. Ο μακάριος Αυγουστίνος ακούει στην εντολή «Κάθου» όχι μόνο μεγαλειότητα αλλά και κρυπτότητα — ο Κύριος βασιλεύει τώρα αόρατα, ώστε η πίστη να έχει την ανταμοιβή της: Είναι ὑψωμένος ἵνα βασιλεύῃς, κεκρυμμένος ἵνα πιστευθῇς. Διότι αν ο θρόνος ήταν ορατός σε κάθε μάτι δεν θα υπήρχε χώρος για πίστη· και έτσι ο Πατέρας προστάζει τον Υιό να καθίσει στη δόξα κεκαλυμμένος, ἀλλ’ ἡ ἀνταμοιβὴ τῆς πίστεως ἐστὶ τὸ θεάσασθαι ὃ πρὸ τοῦ ἰδεῖν ἐπιστεύσαμεν. Ο πέμπτος στίχος στρέφει την εικόνα: τώρα ο Κύριος στέκεται στα δεξιά του Βασιλιά «ἐν ἡμέρᾳ ὀργῆς αὐτοῦ». Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος και οι Έλληνες Πατέρες επιλύουν την φαινομενική αντιστροφή — τον Υιό καθισμένο, έπειτα τον Κύριο να στέκεται δίπλα Του — ως δύο αληθινές καταστάσεις του ενός Χριστού, δηλοῦν δύο διαφόρους καταστάσεις, τὴν μὲν τῆς ἐν εἰρήνῃ ὑψώσεως τοῦ βασιλέως, τὴν δὲ τῆς ἐν ἡμέρᾳ πολέμου θείας βοηθείας. Και η κεντρική αποκάλυψη, «Σὺ εἶ ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ», είναι η κληρονομιά όλης της Εκκλησίας: μια ιερωσύνη που δεν περνά με τον θάνατο, ένας Βασιλιάς που προήλθε από τον Πατέρα «πρὸ ἑωσφόρου». Όπου ο Χριστός κτυπά εκείνη την ημέρα, λένε οι Πατέρες, επιφέρει θανάσιμη πληγή στην κεφαλή όλων των δυνάμεων του κακού, του αρχαίου δράκοντα που υπήρξε κάποτε άρχων του κόσμου τούτου.
Απαντήστε

Απόκριση

Ας σε ερευνήσει και έπειτα ας σε υψώσει αυτό το ζεύγος. Πρώτα, ο Ψαλμός 109 ρωτά πώς απαντάς σε εκείνους που ανταποδίδουν το καλό σου με κακό. Ο προδότης δεν προβάλλεται για να περιφρονηθεί αλλά για να γίνει κατανοητός: επέλεξε το αργύριο αντί του Σωτήρα, και η επιλογή τον κατέστρεψε. Έτσι εξέτασε πού άρχισες να προτιμάς ένα μικρό κέρδος από την ίδια σου την ψυχή, και γύρισε πίσω ενώ η πόρτα της μετανοίας στέκεται ανοιχτή — διότι «χρηστὸν τὸ ἔλεός σου», και ο τελώνης που κτυπά το στήθος του πάντοτε εισακούεται. Αρνήσου τη σκάλα της εκδίκησης· ανέβα τη σκάλα της αγάπης, της οποίας το υψηλότερο σκαλί είναι να ανταποδίδεις καλό για κακό, όπως έκανε ο Χριστός από τον Σταυρό. Έπειτα άφησε τον Ψαλμό 110 να υψώσει τα μάτια σου από τον δικό σου αγώνα στον θρόνο Του. Ο Κύριος που υπηρετείς δεν είναι ηττημένο θύμα αλλά ο Βασιλιάς που κάθεται στα δεξιά και ο Ιερέας που ζει πάντοτε για να μεσιτεύει υπέρ σου. Βασιλεύει τώρα κρυμμένος, ώστε να πιστεύεις και να ανταμειφθείς με θέα· στέκεται δίπλα σου «ἐν ἡμέρᾳ πολέμου» για να σου δώσει βοήθεια· και η ιερωσύνη Του, «εἰς τὸν αἰῶνα κατὰ τὴν τάξιν Μελχισεδέκ», σημαίνει ότι καμία αμαρτία που εξομολογείσαι δεν είναι πέρα από τη μεσιτεία Του. Ζήσε ως ένας του οποίου ο Βασιλιάς είναι ενθρονισμένος και του οποίου ο Ιερέας δεν πεθαίνει ποτέ.
Προσευχηθείτε

Προσευχή

Χριστέ Θεέ μας, συκοφαντημένε χωρίς αιτία και ανταποδοθείς κακό για καλό, ο οποίος επάνω στον Σταυρό ανταπέδωσες σκληρότητα με αγάπη και προσευχήθηκες για εκείνους που σε λόγχισαν: δίδαξέ μας την υψηλότερη αρετή, να ανταποδίδουμε καλό για κακό, και φύλαξέ μας από τη σκάλα της προδοσίας στην οποία κατέρχεται η πλεονεκτική καρδιά στην ίδια της την καταστροφή. Μη θέσεις ασεβή βουλή επάνω μας, αλλά στάσου εσύ στα δεξιά μας την ημέρα της μάχης, ώστε να μην πέσουμε. Σε προσκυνούμε, τον Κύριο τον οποίο ο Δαβίδ ονόμασε Κύριό του, γεννηθέντα από τον Πατέρα πριν από τον εωσφόρο, καθισμένο τώρα στη δόξα στα δεξιά και κρυμμένο από τα μάτια μας ώστε η πίστη μας να έχει την ανταμοιβή της — χάρισέ μας στο τέλος να θεάσουμε ό,τι εδώ πιστέψαμε. Και καθώς είσαι Ιερέας εις τον αιώνα κατά την τάξη Μελχισεδέκ, ζωντανός πάντοτε για να μεσιτεύεις υπέρ ημών, πρέσβευε την υπόθεσή μας ενώπιον του Πατρός, ώστε η πόρτα της μετανοίας που άφησες ανοιχτή να μας φέρει στην οικία. Διότι Εσύ είσαι ο Βασιλιάς και ο Αρχιερέας μας, και σε Σένα, με τον άναρχο Πατέρα Σου και το πανάγιο και ζωοποιό Πνεύμα Σου, ανήκει δόξα, τιμή και προσκύνησις, νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Υπόμνημα επί των Ψαλμών εκ Πρωτογόνων και Μεσαιωνικών Συγγραφέων (Neale & Littledale) · Δημόσιος τομέας

Πηγή & Επαλήθευση

Οι παραθέσεις εδώ προέρχονται από έκδοση δημόσιου τομέα και καθεμία επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο του κειμένου της πηγής.

Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →