Eterniseed › Πρόγραμμα σπουδών › Λουκάς
Θεέ, ιλάσθητί μοι τω αμαρτωλώ: Ο Τελώνης και ο Φαρισαίος
Άνοιγμα
Ο Λουκάς 18 παραθέτει δύο πρόσωπα δίπλα-δίπλα στην προσευχή, και η αντίθεση μεταξύ τους έχει διαμορφώσει την ανατολική χριστιανική λατρεία από τότε. Ο Φαρισαίος στέκεται και απαριθμεί τις αρετές του· ο τελώνης στέκεται μακριά, χτυπά το στήθος του και μπορεί μόνο να πει, 'Θεέ, ιλάσθητί μοι τω αμαρτωλώ.' Είναι ο δεύτερος άνθρωπος, λέει ο Ιησούς, που 'κατέβηκε στο σπίτι του δικαιωμένος παρά ο άλλος.' Ο Άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας εξάγει το μάθημα που όλη η ορθόδοξη παράδοση έχει πάρει στην καρδιά: η προσευχή είναι η ελευθερία ενός παιδιού που μιλά στον Πατέρα, αλλά είναι η ταπείνωση, όχι η αυτοσυγχαρηση, που ανοίγει την πόρτα.
Διαβάστε
Ανάγνωση
Ανάγνωσε Λουκάς 18 — η επίμονη χήρα και ο άδικος κριτής· ο Φαρισαίος και ο τελώνης· 'άφετε τα παιδία ελθείν πρός με'· ο πλούσιος άρχων που έφυγε λυπημένος· η τρίτη πρόρρηση του Πάθους· και ο τυφλός Βαρτιμαίος, 'Κύριε, ίνα αναβλέψω.' Επίσχεσε στους δύο άνδρες που προσεύχονται στον ναό.
Μελετήστε
Μελέτη
Η παραβολή της χήρας πρώτα μας διδάσκει να μην κουραζόμαστε στην προσευχή — και ο Κύριλλος κάνει την προσευχή χαρά, όχι αγγαρεία, εξαιτίας αυτού προς τον οποίο μιλούμε:
διότι είναι, βεβαιώνω, καθήκον εκείνων που αφιερώνουν τη ζωή τους στην υπηρεσία Του, να μην είναι νωθροί στις προσευχές τους, ούτε πάλι να το θεωρούν ως σκληρό και επίπονο καθήκον: αλλά μάλλον να χαίρονται, εξαιτίας της ελευθερίας προσέγγισης που τους δόθηκε από τον Θεό· διότι θα ήθελε να συνομιλούμε μαζί Του ως υιοί με πατέρα. Πιέζει τη λογική της παραβολής — αν ακόμη και ένας άδικος κριτής υποχωρούσε στην επιμονή της χήρας, πόσο μάλλον ο Θεός που μας αγαπά:
πώς δεν θα δεχθεί Εκείνος που αγαπά το έλεος, και μισεί την αδικία, και που πάντοτε δίνει το βοηθητικό χέρι Του σε εκείνους που Τον αγαπούν, αυτούς που προσεγγίζουν προς Αυτόν ημέρα και νύχτα, και θα τους εκδικήσει ως εκλεκτούς Του; Αλλά η επόμενη παραβολή δείχνει πώς η προσευχή μπορεί να καταστραφεί. Ο Κύριλλος αποκαλύπτει το σφάλμα του Φαρισαίου:
Πολλά αμέσως είναι τα σφάλματα του Φαρισαίου: διότι πρώτα απ' όλα είναι καυχησιάρης, και χωρίς νου· διότι επαινεί τον εαυτό του.
Σκεφτείτε
Στοχασμός
Τότε ο Κύριλλος στρέφεται στον τελώνη, και στην ίδια τη στάση του βλέπει την προσευχή που δικαιώνει — στέκεται μακριά, μην τολμώντας να υψώσει τα μάτια του, είναι η προσευχή που δικαιώνει — ταπείνωση που δεν τολμά να διεκδικήσει τίποτα:
Τον βλέπεις να απέχει από κάθε τόλμη λόγου, ως μη έχοντας δικαίωμα σε αυτό, και πληττόμενος από τις μομφές της συνειδήσεως. Το μάθημα, λέει ο Κύριλλος, είναι ότι η προσευχή πρέπει να καθαριστεί από την αυτοαγάπη που παρέλασε ο Φαρισαίος:
Η αγάπη του εαυτού είναι δυσάρεστη στον Θεό, και Αυτός απορρίπτει την κενή υπεροψία και το υπερήφανο βλέμμα. Ο ίδιος ναός κράτησε και τους δύο άνδρες· μόνο ένας γύρισε σπίτι δικαιωμένος, και η διαφορά ήταν η ταπεινότητα της καρδιάς.
Απαντήστε
Απόκριση
Αυτή η παραβολή είναι καθρέφτης, και ο κίνδυνος είναι να την διαβάσουμε και να ευχαριστήσουμε τον Θεό που δεν είμαστε σαν τον Φαρισαίο — που είναι ακριβώς η προσευχή του Φαρισαίου. Άκουσε αντίθετα τις δικές σου προσευχές: πόσο από αυτές είναι, σιωπηλά, μια απαρίθμηση των αρετών σου, της υπηρεσίας σου, της υπεροχής σου απέναντι 'σε αυτόν τον τελώνη' (όποιος είναι ο δικός σου); Ο Κύριλλος προειδοποιεί ότι 'η αγάπη του εαυτού είναι δυσάρεστη στον Θεό.' Ο τελώνης μας δίνει τα λόγια που η χριστιανική Ανατολή προσεύχεται εδώ και αιώνες — 'Θεέ, ιλάσθητί μοι τω αμαρτωλώ' — και όλη η Προσευχή του Ιησού βλαστάνει από αυτό το έδαφος. Μπορείς να προσεύχεσαι 'αδιαλείπτως,' αλλά προσευχήσου το 'ορθώς,' από μακριά, με μάτια χαμηλωμένα και στήθος χτυπημένο· αυτή είναι η προσευχή που γυρίζει σπίτι δικαιωμένη.
Προσευχηθείτε
Προσευχή
Θεέ, ιλάσθητί μοι τω αμαρτωλώ. Κύριε Ιησού Χριστέ, που δικαίωσες τον τελώνη και έστειλες τον υπερήφανο Φαρισαίο μακριά ανήκουστο: λύτρωσέ με από την αυτοαγάπη που μετατρέπει ακόμη και τις προσευχές μου σε καύχημα. Δώσε μου τη θέση του τελώνη, μακριά, με μάτια χαμηλωμένα και στήθος που χτυπιέται, τολμώντας να διεκδικήσω τίποτα παρά το έλεός Σου. Δίδαξέ με να προσεύχομαι αδιαλείπτως, όμως ορθώς — ως παιδί που χαίρεται στην ελευθερία να μιλά με τον Πατέρα του, ποτέ ως κάποιος που παρελαύνει τη δική του δικαιοσύνη. Άσε με να κατέβω στο σπίτι μου δικαιωμένος, όχι από τις αρετές μου αλλά από την ευσπλαχνία Σου· διότι σε Σένα, με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, ανήκει η δόξα τώρα και πάντοτε, και εις τους αιώνες των αιώνων. Αμήν.
Πηγή & Επαλήθευση
Οι παραθέσεις εδώ προέρχονται από έκδοση δημόσιου τομέα και καθεμία επαληθεύεται μηχανικά ως ακριβές υποσύνολο του κειμένου της πηγής.
Δείτε το πρωτότυπο, την πλήρη μετάφρασή μας και την εξέταση →