Σχετικά με αυτήν την ημέρα
Το Día de los Muertos είναι η Μεξικανική Καθολική γιορτή του Χάλοουιν (Ημέρα Όλων των Αγίων στις 1 Νοεμβρίου και Ημέρα Όλων των Ψυχών στις 2 Νοεμβρίου), που γιορτάζεται με ιδιαίτερη ζωντάνια στο Μεξικό και σε όλη τη μεξικανική διασπορά. Η γιορτή είναι θεμελιωμένη στην Κοινωνία των Αγίων: η διδασκαλία ότι η Εκκλησία στη γη, η Εκκλησία στο καθαρτήριο και η Εκκλησία στη δόξα είναι ένα Σώμα, δεμένο μαζί στον Χριστό πέρα από το κατώφλι του θανάτου. Να προσευχηθείς για τις ψυχές στο καθαρτήριο, να θυμηθείς τους αγίους στη δόξα και να συγκεντρώσεις την οικογένεια γύρω από τα ονόματα εκείνων που έχουν φύγει είναι το σωστό έργο αυτών των ημερών. Η παρατήρηση εκτυλίσσεται σε τρία: η 31η Οκτωβρίου φέρνει προετοιμασίες και την κατασκευή της ofrenda, του οίκου θυσίας όπου τοποθετούνται φωτογραφίες αγαπημένων που έχουν φύγει δίπλα σε κεριά, κατιφές, νερό και αλάτι, λιβάνι copal και τα φαγητά που αγαπούσαν οι αποθανόντες στη ζωή. Η 1η Νοεμβρίου είναι η Día de los Inocentes, η ημέρα για τα παιδιά που έχουν πεθάνει, που μερικές φορές ονομάζεται Día de los Angelitos. Η 2η Νοεμβρίου είναι η ημέρα για τους ενήλικες νεκρούς. Οι οικογένειες καθαρίζουν και διακοσμούν τους τάφους· μερικοί κρατούν αγρυπνία στο νεκροταφείο κατά τη διάρκεια της νύχτας, μερικές φορές με Θεία Λειτουργία που τελείται δίπλα στους τάφους. Ο cempasúchil (ο κατιφές, το "λουλούδι των νεκρών") λέγεται ότι καθοδηγεί τις ψυχές στο σπίτι με το χρώμα και την οσμή του. Το pan de muerto, ένα γλυκό ψωμί στεφανωμένο με λωρίδες σε σχήμα οστού, βρίσκεται στο κέντρο του τραπεζιού. Οι ζαχαρωτές κρανίες φέρουν τα ονόματα των ζωντανών και των νεκρών. Τα πανιά papel picado flutter πάνω από το κεφάλι. Η παραδοσιακή καθολική προσευχή για τους αποθανόντες (Requiem aeternam dona eis, Domine, et lux perpetua luceat eis: "Αιώνια ανάπαυση δώσε τους, Κύριε, και ας λάμψει το αιώνιο φως πάνω τους") προσφέρεται ξανά και ξανά. Οι ιθαγενείς μεσοαμερικανικές προγενέστερες είναι πραγματικές και υφαίνονται μέσα· η γιορτή όπως έχει διατηρηθεί από την αποικιακή περίοδο είναι κανονικά καθολική. Το Día de los Muertos στρέφει ένα ανήσυχο πρόσωπο προς το θάνατο, όχι επειδή ο θάνατος είναι μικρός, αλλά επειδή ο Χριστός έχει αναστηθεί, και εκείνοι που αγαπάμε δεν έχουν χαθεί. Ζουν στο Μυστικό Σώμα. Τους θυμόμαστε· προσευχόμαστε γι' αυτούς· μοιραζόμαστε φαγητό πέρα από το κατώφλι. Όλη η Εκκλησία μπορεί να μάθει από το πώς διατηρείται αυτή η γιορτή.
Παραδοσιακά Γεύματα
Pan de Muerto
Ένα στρογγυλό, ελαφρώς γλυκό ψωμί στεφανωμένο με λωρίδες ζύμης σε σχήμα σταυρωτών οστών και μια μικρή μπάλα ζύμης στην κορυφή, το κρανίο. Συχνά αρωματισμένο με νερό από άνθη πορτοκαλιάς ή γλυκάνισο. Ψήνεται σε panaderías και οικιακές κουζίνες μέχρι τα τέλη Οκτωβρίου, τοποθετείται στην ofrenda, σπάζεται με καφέ ή ζεστή σοκολάτα μετά την επίσκεψη στο νεκροταφείο.
Mole
Μια βαθιά, πολύπλοκη σάλτσα από αποξηραμένα τσίλι, σοκολάτα, μπαχαρικά, ξηρούς καρπούς και σπόρους, σιγοβρασμένη για ώρες και σερβιρισμένη πάνω σε κοτόπουλο ή γαλοπούλα. Το mole poblano και το mole oaxaqueño έχουν πίσω τους γενιές οικογενειακών συνταγών. Σερβίρεται στο τραπέζι της Ημέρας των Νεκρών με τον τρόπο που το αγαπούσε περισσότερο ο αποθανών, γιατί είναι ακόμα ευπρόσδεκτοι καλεσμένοι.
Tamales
Masa γεμιστή με αλμυρές ή γλυκές γέμισης, τυλιγμένες σε φύλλα καλαμποκιού ή φύλλα μπανάνας, ατμισμένες σε δόσεις κατά δωδεκάδες. Φτιάχνονται μαζί σε ένα απόγευμα (μια tamalada) με γιαγιάδες, μητέρες, κόρες και εγγονές όλες στο ίδιο πάγκο. Η εργασία και η συζήτηση είναι μέρος της γιορτής.
Champurrado
Ένα παχύ, ζεστό σοκολατένιο atole φτιαγμένο με masa harina, μεξικάνικη σοκολάτα, κανέλα και piloncillo (ωμή ζάχαρη από ζαχαροκάλαμο). Σερβίρεται σε βαριά φλιτζάνια ενάντια στον δροσερό αέρα του Νοεμβρίου, συχνά μαζί με pan de muerto. Το ρόφημα που ζεσταίνει την αγρυπνία.
Calaveras de Azúcar
Ζαχαρωτά κρανία: συμπιεσμένη ζάχαρη, νερό και σκόνη μαρέγκας, διακοσμημένα με λαμπερή γλάσο σε ροζ, μπλε, πορτοκαλί και κίτρινες αποχρώσεις. Συχνά εγχαραγμένα στο μέτωπο με το όνομα ενός αγαπημένου, ζωντανού ή αποθανόντος. Τοποθετούνται στην ofrenda· δίνονται ως δώρα· μια μικρή γλυκύτητα για σοβαρή μνήμη.
Προσευχές & Ευλογίες
Αιώνια Ανάπαυση (Requiem Aeternam)
Αιώνια ανάπαυση δώσε τους, Κύριε, και άφησε το αιώνιο φως να λάμψει πάνω τους. Ας αναπαυθούν οι ψυχές όλων των πιστών αποθανόντων, μέσω της ελέους του Θεού, εν ειρήνη. Αμήν. (Réquiem aetérnam dona eis, Dómine, et lux perpétua lúceat eis. Requiéscant in pace. Αμήν.)
Προσευχή στην Ofrenda
Θεέ των ζωντανών και των νεκρών, στήνουμε αυτόν τον βωμό με αγάπη. Δέξου τα ονόματα που τοποθετούμε εδώ: τους γονείς μας, τους παππούδες μας, τα παιδιά μας, τους φίλους μας. Κράτησέ τους στο φως σου· άφησε τις προσευχές μας να διευκολύνουν το δρόμο τους προς Εσένα. Δέσε μας ακόμα μαζί τους στην Κοινωνία των Αγίων, ώστε η αγάπη που ο θάνατος δεν μπορεί να τελειώσει να μας διδάσκει πώς να ζούμε. Μέσω του Ιησού Χριστού, που έχει αναστηθεί. Αμήν.
Προσευχή στον Τάφο
Κύριε Ιησού Χριστέ, Έκλαψες στον τάφο του φίλου σου Λάζαρου, και τον κάλεσες με το όνομά του. Στάσου μαζί μας σήμερα σε αυτόν τον τάφο. Φέρνουμε λουλούδια, φέρνουμε κεριά, φέρνουμε τα φαγητά που αγαπούσαν. Πάνω απ' όλα φέρνουμε τη μνήμη μας. Πες το όνομά τους στην αιώνια αγάπη σου. Μέχρι να τους ξαναδούμε, κράτησέ μας πιστούς. Αμήν.
Τέχνη & Εικονογραφία
Hieronymus Bosch · Ascent of the Blessed (c. 1500-04)
Θεολογικό πλαίσιο
Ένα από τα τέσσερα πάνελ που ζωγράφισε ο Μπος για οράματα της μετά θάνατον ζωής (τα άλλα δείχνουν τον επίγειο παράδεισο, την πτώση των καταδικασμένων και την κόλαση), αυτό το πάνελ (συνήθως ονομάζεται Ανάβαση των Μακαρίων) δείχνει τις ψυχές των νεκρών να μεταφέρονται από αγγέλους μέσα από έναν μακρύ φωτεινό διάδρομο προς ένα αβάσταχτο φως στο τέλος. Είναι η πιο διάσημη μεσαιωνική-αναγεννησιακή εικόνα αυτού που η καθολική θεολογία ονομάζει την ιδιαίτερη κρίση, τη διέλευση της ψυχής κατά το θάνατο προς τον Θεό. Το Μεξικανικό βωμό της Ημέρας των Νεκρών με τα κεριά που φωτίζουν ένα μονοπάτι για τους νεκρούς είναι, με μια έννοια, η ζωγραφική του Μπος από την άλλη πλευρά. Η διδασκαλία είναι η ίδια: οι νεκροί περνούν μέσα από μια διέλευση· το φως είναι στο τέλος· οι άγγελοι συνοδεύουν. Ο Μπος ζωγραφίζει το ταξίδι· το νοικοκυριό της προσφοράς φωτίζει το δρόμο.
Τι να προσέξετε
Ένας μακρύς σκοτεινός διάδρομος γεμίζει το κέντρο του κάθετου πάνελ, οι τοίχοι λάμπουν απαλά γκρι-μπλε, στενεύοντας προς έναν λαμπερό λευκό κύκλο φωτός στο μακρινό άκρο. Στο προσκήνιο, οι άγγελοι σηκώνουν γυμνές ανθρώπινες ψυχές (ήπιες, σχεδόν χωρίς βάρος) και τις μεταφέρουν προς τα πάνω στο στόμιο του διαδρόμου. Τα πρόσωπα των ψυχών είναι ήρεμα, μερικές φορές δακρυσμένα, συχνά στραμμένα προς τα πάνω με προσδοκία. Μέσα στο διάδρομο, περισσότεροι άγγελοι συνοδεύουν περισσότερες ψυχές που είναι ήδη πιο μπροστά. Στο τέλος του διαδρόμου (σχεδόν αόρατο, ζωγραφισμένο με εξαιρετική οικονομία) μια μικρή σιλουέτα μιας φιγούρας στέκεται στο λευκό φως, με τα χέρια ελαφρώς υψωμένα. Αυτή η φιγούρα είναι, σύμφωνα με την παράδοση, ο Χριστός ο ίδιος, περιμένοντας στο τέλος της διέλευσης. Ολόκληρο το πάνελ είναι μια καθολική διδασκαλία που γίνεται ορατή: ο θάνατος είναι ένα ταξίδι κάπου, και κάποιος είναι εκεί.
Βιβλική αναφορά
2 Κορινθίους 5:6-8
José Guadalupe Posada · Calavera de Don Quijote (c. 1900-13)
Θεολογικό πλαίσιο
Ο Ποσάδα δημιούργησε αυτή την καλβέρα ως μέρος της μεγάλης πλημμύρας εικόνας σκελετών που έκανε για τις αφίσες του Día de los Muertos, δουλεύοντας υπό τον εκδότη Αντόνιο Βανέγας Αρόγιο. Η επιλογή του Δον Κιχώτη είναι θεολογικά στοχευμένη. Ο ιππότης του Θερβάντες είναι το μεγάλο λογοτεχνικό σύμβολο της ανθρώπινης προσπάθειας ενάντια στη θνητότητα και την παραλογικότητα, ο άνθρωπος που αρνείται να παραδεχθεί την απογοήτευση του κόσμου, που πολεμά με ανεμόμυλους γιατί επιμένει ότι είναι γίγαντες. Ο Ποσάδα τον ζωγραφίζει ως σκελετό πάνω σε σκελετό άλογο, με τη λόγχη ακόμα υψωμένη, επιτιθέμενος στον θεατή, μια μορφή μεξικανικής καθολικής απάντησης στους τέσσερις καβαλάρηδες. Το νόημα δεν είναι ο νιχιλισμός. Το νόημα είναι ότι ακόμα και ο Κιχώτης πεθαίνει, και ακόμα και πάνω σε άλογο, ακόμα και στη μέση της επίθεσης, κάθε αγωνιστής εισέρχεται στην ίδια πομπή. Η καθολική στάση: γι' αυτό οι άγιοι δεσμεύονται στην μοναδική προσπάθεια που επιβιώνει.
Τι να προσέξετε
Ένας σκελετός ιππότης πάνω σε σκελετό άλογο γεμίζει την αφίσα, επιτιθέμενος από αριστερά προς τα δεξιά με μια μακριά λόγχη υψωμένη. Τα πλευρά του αλόγου είναι ορατά μέσα από τις πλευρές του· το κρανίο του είναι εκτεθειμένο σε μια διαρκή καλπασία. Η πανοπλία του ιππότη έχει μειωθεί σε μερικά διακοσμητικά κομμάτια πάνω από το κόκαλο. Πίσω από τον επιτιθέμενο σκελετό, ο Ποσάδα γεμίζει την εκτύπωση με μικρότερες καλβέρες: φεύγοντας πλήθη, πατημένα σώματα, μια χάος οστών σε κίνηση. Ολόκληρη η σκηνή είναι ενεργητική, όχι μακάβρια· αυτή είναι ο θάνατος ως παρέλαση, όχι ως νεκρή φύση. Κοιτάξτε τη στάση του ιππότη: η λόγχη υψωμένη, το σώμα μπροστά στη σέλα, επιτιθέμενος με πλήρη ταχύτητα, ο Κιχώτης στην πράξη του να είναι Κιχώτης, ακόμα και στο κόκαλο. Η εικόνα αρνείται να αφήσει τη θνητότητα να είναι ήσυχη.
Βιβλική αναφορά
Εβραίους 9:27
José Guadalupe Posada · La Calavera Catrina (La Calavera Garbancera) (c. 1910-1913)
William-Adolphe Bouguereau · Le Jour des Morts (1859)
Θεολογικό πλαίσιο
Ο Μπουγκερό ζωγράφισε αυτό το 1859, στα πρώτα χρόνια της ανόδου του στην ακαδημαϊκή προεξοχή στο Παρίσι. Οι Γαλλικές Καθολικές Τούσαντ και Ημέρα των Νεκρών (Όλοι οι Άγιοι, 1 Νοεμβρίου, και Όλες οι Ψυχές, 2 Νοεμβρίου) είναι οι παλιοί συγγενείς της Μεξικανικής Ημέρας των Νεκρών: ο ίδιος λειτουργικός ημερολόγιο, η ίδια θεολογία, διαφορετική πολιτιστική όψη. Ο Μπουγκερό ζωγράφισε δύο γυναίκες, μητέρα και κόρη, που έχουν πέσει πάνω σε έναν φρέσκο τάφο την Ημέρα των Νεκρών, η μία κλαίγοντας στον ώμο της άλλης, η άλλη κρατώντας ένα στεφάνι από σκούρα λουλούδια. Η καθολική παράδοση της επίσκεψης στα κοιμητήρια στις 2 Νοεμβρίου για να προσευχηθούν για τους νεκρούς είναι το αδήλωτο θέμα του πίνακα. Η διδασκαλία της Κοινωνίας των Αγίων (ότι οι ζωντανοί και οι νεκροί παραμένουν δεμένοι στο σώμα του Χριστού, ότι η προσευχή διασχίζει τον τάφο) είναι αυτό που καθιστά την επίσκεψη σημαντική και τον πίνακα χριστιανικό παρά απλώς θλιβερό.
Τι να προσέξετε
Μια νεαρή γυναίκα ντυμένη στα μαύρα έχει καταρρεύσει μπροστά σε έναν χαμηλό τάφο· η μεγαλύτερη μητέρα της γονατίζει δίπλα της, κρατώντας την και στις δύο αγκαλιές της. Η ακαδημαϊκή τελειότητα του Μπουγκερό είναι σε πλήρη έκθεση: οι υφές του μαύρου μάλλινου και του ανοιχτού δέρματος, η διαφάνεια του κόρης του ναού, η ένταση στα δάχτυλα της μητέρας. Ένα στεφάνι από σκούρα φθινοπωρινά λουλούδια (χρυσάνθεμα, το λουλούδι των Γάλλων Αγίων) βρίσκεται πεσμένο στην άκρη του τάφου. Το κοιμητήριο πέρα είναι αποδοσμένο απαλά: πέτρινοι σταυροί, αμφορείς, μερικά κυπαρίσσια στο θολό φως ενός πρώιμου απογεύματος Νοεμβρίου. Η θλίψη είναι απόλυτη αλλά όχι απελπιστική· το πρόσωπο της μητέρας είναι συγκροτημένο ακόμη και καθώς κρατά την κόρη της, γιατί κάνει το καθολικό πράγμα: επισκέπτεται τους νεκρούς, με ελπίδα.
Βιβλική αναφορά
1 Κορινθίους 15:54-57
Fra Angelico · The Forerunners of Christ with Saints and Martyrs (c. 1423-24)
Θεολογικό πλαίσιο
Αυτή η πάνελ ήταν αρχικά μέρος μιας μεγαλύτερης προεδρίας που συνδέεται με το βωμό του Φρά Άντζελο για το Σαν Ντομένικο, τελικά σπασμένη και τώρα στο Λονδίνο. Δείχνει τη μεγάλη συγκεντρωμένη παρέα των σωσμένων σε χρυσή δόξα: πατριάρχες και προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης από τη μία πλευρά, άγιοι και μάρτυρες της Νέας Διαθήκης από την άλλη, όλοι στραμμένοι σε προσκύνηση προς τον Χριστό στη δόξα (αρχικά στο κέντρο της πάνελ, τώρα σε ένα ξεχωριστό κομμάτι). Η πάνελ είναι μια μικρή ορατή εικόνα του τι γιορτάζει η Όλοι οι Άγιοι: οι νεκροί εν Χριστώ είναι ζωντανοί, καταταγμένοι σε δόξα, ενωμένοι σε προσκύνηση. Το Día de los Muertos είναι το Μεξικάνικο Καθολικό φεστιβάλ που κρατά αυτή την πίστη στο σπίτι. Οι άγιοι του Φρά Άντζελο είναι αυτό που κάθε φωτογραφία διακοσμημένη με κατιφέδες σε ένα οικιακό προσφορά φτάνει: η πεποίθηση ότι η αποθανόντα γιαγιά στέκεται τώρα κάπου σε αυτή την παρέα με χρυσό φύλλο.
Τι να προσέξετε
Δύο σειρές φιγούρων σε φωτεινές ρόμπες (χρυσό φύλλο για αχίλλειους και φόντο, βαθιές κοκκινωπές και υπερμαρίνες μπλε για ρούχα) διατάσσονται σε προσκυνητικές στάσεις. Από τη μία πλευρά, αναγνωρίσιμοι πατριάρχες και προφήτες: ο Μωυσής με τις πλάκες, ο Δαβίδ με την άρπα. Από την άλλη, χριστιανοί μάρτυρες και ομολογητές: επίσκοποι με μίτρες, διάκονοι με νταλματικές, παρθένες με φοινίκες. Κάθε πρόσωπο είναι ατομικό· ο Φρά Άντζελο αρνείται να αποδώσει τους αγίους ως μια ασαφή χορωδία. Στρέφονται προς το κέντρο (όπου ο Χριστός στη δόξα κάποτε στεκόταν, τώρα σε ένα ξεχωριστό κομμάτι σε άλλη συλλογή). Το χρυσό φύλλο είναι ακόμα ανυψωμένο σε παστιλία· εξακόσια χρόνια αργότερα, το φως των κεριών το πιάνει ακόμα όπως προοριζόταν.
Βιβλική αναφορά
Αποκάλυψη 7:9-12
Fra Angelico · The Last Judgment (c. 1431)
Θεολογικό πλαίσιο
Ζωγραφισμένο για την εκκλησία των Καμαλδολέζων της Σάντα Μαρία ντεγλί Άντζελι στη Φλωρεντία και τώρα στο Μουσείο του Σαν Μάρκου, η Τελευταία Κρίση του Φρά Άντζελο είναι η μεγάλη Δυτική ευλαβική απάντηση στην ερώτηση του Día de los Muertos: τι γίνεται με τους νεκρούς; Στην κορυφή, ο Χριστός θρονισμένος στη δόξα· στο κέντρο, οι ανοιχτοί τάφοι· αριστερά, οι άγιοι ενωμένοι χέρι-χέρι σε ένα πράσινο λιβάδι που ανοίγει στην ουράνια Ιερουσαλήμ· δεξιά, η κάθοδος στις βασανιστικές κολάσεις. Η καθολική διδασκαλία της ανάστασης του σώματος είναι το υπόστρωμα κάτω από κάθε βωμό της Ημέρας των Νεκρών: τα λουλούδια κατιφέδων σε ένα οικιακό προσφορά δεν είναι παγανιστικές προσφορές αλλά εκφράσεις εμπιστοσύνης ότι οι νεκροί θα αναστηθούν. Ο Φρά Άντζελο ζωγραφίζει την ανάσταση· το μεξικάνικο νοικοκυριό ζωγραφίζει την αναμονή.
Τι να προσέξετε
Στο κεντρικό προσκήνιο, οι πράσινοι τάφοι είναι ανοιχτοί· αναστημένα σώματα αναδύονται, γυμνά και νέα. Αριστερά, ο Φρά Άντζελο ζωγραφίζει κάτι εξαιρετικό: οι σωσμένοι ενώνουν σε έναν κύκλο χορού με αγγέλους, χέρι-χέρι, κινούνται σε ένα λιβάδι γεμάτο λουλούδια προς την λαμπερή πόλη στην πάνω αριστερή απόσταση. Ο χορός είναι η καρδιά της ζωγραφικής. Δεξιά, η γεωμετρία σπάει: σώματα πέφτουν σε ένα σκοτεινότερο τοπίο με δαίμονες και βασανιστήρια αποδομένα στην ελαφρώς γελοία καταγραφή που είναι τυπική των συνομηλίκων του. Ο Χριστός στην κορυφή είναι θρονισμένος σε χρυσό φύλλο, το δεξί του χέρι υψωμένο σε καλωσόρισμα προς τους σωσμένους, το αριστερό κατεβασμένο προς τους χαμένους. Ο Φρά Άντζελο ζωγραφίζει την ανάσταση των νεκρών κυριολεκτικά: σώματα που βγαίνουν από το χώμα για να ταξινομηθούν από το έλεος.
Βιβλική αναφορά
Ματθαίος 25:31-46