Σχετικά με αυτήν την ημέρα
Η Θεοφάνεια, από το ελληνικό επιφάνεια, "εκδήλωση" ή "εμφάνιση", γιορτάζει την αποκάλυψη του Χριστού στον κόσμο. Η ημέρα κλείνει τις Δώδεκα Ημέρες των Χριστουγέννων στις 6 Ιανουαρίου, αλλά το θεολογικό της βάρος φτάνει πιο μακριά από ό,τι υποδηλώνει το ημερολόγιο. Στην Δυτική παράδοση, η ημέρα εστιάζει στους Μάγους από την Ανατολή, οι οποίοι ακολούθησαν το αστέρι προς τη Βηθλεέμ και έφεραν μπροστά σε έναν βασιλιά-βρέφος τον τριπλό φόρο του χρυσού, του λιβανιού και της σμύρνας (Ματθαίος 2:1-12), δώρα που διαβάζονται από τους Πατέρες της Εκκλησίας ως βασιλεία, θεότητα και ταφή. Η άφιξη των Εθνικών στη φάτνη είναι η ίδια η εκδήλωση: η σωτηρία που γεννήθηκε στο Ισραήλ είναι για κάθε έθνος. Στην Ανατολική παράδοση, η Θεοφάνεια, που τηρείται ως Θεοφάνεια, στρέφεται αντίθετα στον Ιορδάνη, όπου ο Ιησούς βαπτίζεται από τον Ιωάννη (Ματθαίος 3:13-17). Η φωνή του Πατέρα χωρίζει τους ουρανούς, το Πνεύμα κατεβαίνει ως περιστέρι, και η Τριάδα αποκαλύπτεται σε μία εκπληκτική στιγμή. Και οι δύο αναγνώσεις είναι κανονικά Θεοφάνεια· και οι δύο είναι σωστές. Διαχρονικά η ημέρα έχει συγκεντρώσει παραδόσεις: γράφοντας την πόρτα με το έτος και τα γράμματα CMB (Christus Mansionem Benedicat, "ας ευλογήσει ο Χριστός αυτό το σπίτι," επίσης θυμόμαστε ως τα ονόματα των Μάγων Κάσπαρ, Μελχίρ, Βαλτάσαρ)· η Μεγάλη Ευλογία των Υδάτων σε ελληνικές ορθόδοξες ενορίες, όπου ποτάμια, λίμνες και η θάλασσα ευλογούνται και ένας ξύλινος σταυρός ρίχνεται στα κρύα νερά για να τον ανακτήσουν οι κολυμβητές· βασιλικά κέικ στη Λατινική Αμερική (Rosca de Reyes) και τη Γαλλία (Galette des Rois) που κρύβουν μια μικρή φιγούρα που ονομάζει τον επόμενο οικοδεσπότη. Το φως των Χριστουγέννων δεν μένει μέσα· βγαίνει στον κόσμο.
Παραδοσιακά Γεύματα
Ρόσκα ντε Ρέγιες
Ένα στρογγυλό, στεφάνι σχήματος γλυκό ψωμί, στεφανωμένο με γλυκά φρούτα που υποδηλώνουν κοσμήματα, που τρώγεται σε όλο το Μεξικό και τη Λατινική Αμερική κατά την Επιφάνεια. Ένα μικρό αγαλματάκι του Χριστού είναι ψημένο μέσα του· το άτομο που το βρίσκει στη φέτα του παραδοσιακά φιλοξενεί μια επακόλουθη συγκέντρωση την ημέρα της Υπαπαντής (2 Φεβρουαρίου).
Galette des Rois
Ένα γαλλικό βασιλικό κέικ από χρυσό φύλλο ζύμης γεμάτο με φραντζιπάν (γλυκιά κρέμα αμυγδάλου). Ένα μικρό πορσελάνινο γούρι (la fève) είναι κρυμμένο μέσα, και το πιο μικρό παιδί παραδοσιακά κρύβεται κάτω από το τραπέζι για να φωνάξει ποιο κομμάτι πηγαίνει σε ποιον. Ο β finder του γούρι φοράει την χάρτινη κορώνη που έρχεται με την τούρτα.
Βασιλική Τούρτα
Ο ξάδερφος της Νέας Ορλεάνης της ευρωπαϊκής παράδοσης: μια πλεχτή δαχτυλίδι με κανέλα καλυμμένο σε μωβ, πράσινο και χρυσό (τα χρώματα της δικαιοσύνης, της πίστης και της δύναμης). Ένα μικρό πλαστικό μωρό είναι κρυμμένο μέσα στο δαχτυλίδι πριν το σερβίρισμα· ο β finder αγοράζει την επόμενη τούρτα. Στη Λουιζιάνα, η τούρτα βασιλεύει από την Θεοφάνεια μέχρι το Μάρντι Γκρα.
Βασιλόπιτα
Ένα ελληνικό κέικ ή γλυκό ψωμί της Πρωτοχρονιάς και της εποχής της Επιφάνειας, ψημένο προς τιμήν του Αγίου Βασιλείου, με ένα κέρμα κρυμμένο μέσα. Η πρώτη φέτα κόβεται για τον Χριστό, η δεύτερη για την Θεοτόκο, και οι υπόλοιπες μοιράζονται στην οικογένεια· όποιος βρει το κέρμα λέγεται ότι λαμβάνει ευλογία για το έτος.
Γιορτή Τριών Βασιλέων
Σε πολλά σπίτια, ένα εορταστικό κύριο πιάτο (ψητό αρνί, μοσχάρι ή ένα αργομαγειρεμένο στιφάδο) είναι το κεντρικό πιάτο του γεύματος της Επιφάνειας, το τελευταίο μεγάλο γεύμα της Χριστουγεννιάτικης περιόδου πριν επιστρέψουν οι πράσινες κανονικές εβδομάδες. Ορισμένες οικογένειες βάζουν τρία επιπλέον σερβίτσια για να θυμούνται τους Μάγους στην πόρτα.
Τέχνη & Εικονογραφία
Andrea Mantegna · Adoration of the Magi (c. 1495-1505)
Θεολογικό πλαίσιο
Ο Μαντενιά ζωγράφισε αυτό το μικρό πάνελ αργά στη ζωή του για την αυλή των Γκοντζάγκα στη Μάντοβα, και είναι διαφορετικό από οποιαδήποτε Αδωσία πριν από αυτό: σφιχτά κομμένα, μισά μήκη μορφών, χωρίς αρχιτεκτονικό περιβάλλον, χωρίς τοπίο, μόνο η Ιερή Οικογένεια και τρεις βασιλιάδες σε ένα σκοτεινό φόντο, πιεσμένοι μαζί σαν να βλέπουν από μια πόρτα. Οι βασιλιάδες είναι σαφώς σχεδιασμένοι από τρεις ηπείρους: ο Κάσπαρ (Ευρωπαίος, λευκός με γκρίζα μαλλιά), ο Μελχίορ (Ασιάτης, με ένα ωραίο πορσελάνινο κύπελλο που μπορεί να είναι μία από τις πρώτες ευρωπαϊκές απεικονίσεις της πορσελάνης Μινγκ), και ο Βαλτάζαρ (Αφρικανός, κρατώντας ένα τουρκικό θυμιατό). Θεολογικά, ο Μαντενιά συγκεντρώνει την Επιφάνεια στην ουσία της: κάθε λαός φέρνει φόρο, κάθε πολιτιστικός θησαυρός καταλήγει στη φάτνη, κάθε ήπειρος γονατίζει.
Τι να προσέξετε
Παρατηρήστε ότι δεν υπάρχει στάβλος, δεν υπάρχει φάτνη, δεν υπάρχει ευρύτερος κόσμος: μόνο έξι μορφές πιεσμένες κοντά. Ο Κάσπαρ προσφέρει ένα καλυμμένο χρυσό κύπελλο· το δώρο του Μελχίορ είναι ένα αξιοσημείωτο πορσελάνινο μπολ που οι ιστορικοί τέχνης έχουν αναγνωρίσει ως κινέζικης δυναστείας Μινγκ (μία από τις πρώτες τέτοιες απεικονίσεις στη Δυτική τέχνη). Ο Βαλτάζαρ κρατά ένα τουρκικού στυλ καλυμμένο θυμιατό από αχάτη ή ιασπί. Κάθε δώρο είναι ένα ακριβές αντικείμενο από μια συγκεκριμένη κουλτούρα: ο Μαντενιά ζωγράφισε αυτό που θα μπορούσε να εξεταστεί σε ένα ντουλάπι Γκοντζάγκα. Η Μαρία κρατά το παιδί όρθιο· αυτός υψώνει το ένα χέρι σε ευλογία προς τον Κάσπαρ. Τα πρόσωπά τους είναι τρυφερά αλλά σοβαρά· η βαρύτητα της παγκόσμιας τιμής είναι σε κάθε ζευγάρι ματιών.
Βιβλική αναφορά
Ματθαίος 2:1-12
Pieter Bruegel the Elder · The Adoration of the Kings (1564)
Θεολογικό πλαίσιο
Ο Μπρούγκελ ζωγράφισε αυτή την Προσκύνηση κατά τη διάρκεια της πιο επικίνδυνης δεκαετίας των Κάτω Χωρών: ο θρησκευτικός πόλεμος ξέσπαγε, οι εικονοκλάστες έσπαζαν τα άλτα, η Ισπανική Ιερά Εξέταση σφίγγει. Και δεν ζωγράφισε μια θριαμβευτική σκηνή των Μάγων αλλά μια γεμάτη, σπρωγμένη, ελαφρώς γελοία. Οι ρόμπες των βασιλιάδων είναι πλούσιες· τα πρόσωπα των στρατιωτών είναι χοντρά και περίεργα· ένας παρατηρητής ψιθυρίζει στο αυτί ενός άλλου. Ολόκληρη η ανθρώπινη κωμωδία πιέζει γύρω από τη φάτνη. Θεολογικά, η Επιφάνεια είναι η στιγμή που οι Εθνικοί έρχονται: οι σοφοί από "την Ανατολή" που εκπροσωπούν κάθε έθνος που ο Χριστός θα προσελκύσει στον εαυτό του. Η συμβολή του Μπρούγκελ είναι να επιμείνει ότι "κάθε έθνος" είναι επίσης κάθε είδους ανθρώπινο πρόσωπο: ο ευγενής, ο ανόητος, ο σοφός, ο σκληρός, όλοι γεμάτοι στο ίδιο πλαίσιο.
Τι να προσέξετε
Η Μαρία κρατά το βρέφος προς τον Κάσπαρ, ο οποίος γονατίζει με ένα χρυσό δοχείο, το χρυσό της βασιλείας. Πίσω του, ο Βαλθάσαρ (ο σκοτεινός βασιλιάς, ζωγραφισμένος με αξιοπρέπεια ασυνήθιστη για την εποχή) περιμένει με σμύρνα· το λιβάνι του Μελχιόρ λάμπει κοντά. Αλλά προσέξτε τους στρατιώτες που σπρώχνονται από την αριστερή πλευρά: τα πρόσωπά τους είναι γελοιογραφημένα, τα βλέμματά τους κενά ή εχθρικά. Ο Μπρούγκελ ζωγραφίζει την αγία και την ανίερη περιέργεια στο ίδιο πλαίσιο. Στο άνω δεξί μέρος, κοιτάξτε για έναν παρατηρητή που ψιθυρίζει στο αυτί ενός άλλου άνδρα και ένα παιδί που κοιτάζει ανάμεσα στα πόδια των ενηλίκων. Η σύνθεση είναι σκόπιμα άβολη: η λατρεία αναμειγνύεται με την περιέργεια.
Βιβλική αναφορά
Ματθαίος 2:1-12
Albrecht Dürer · The Adoration of the Magi (1511 woodcut) (1511)
Θεολογικό πλαίσιο
Ο Ντύρερ ζωγράφισε αυτό για τον Φρειδερίκο τον Σοφό της Σαξονίας, τον ίδιο προστάτη που αργότερα θα προστατεύσει τον Μαρτίνο Λούθηρο. Είναι ένα από τα πιο προσεκτικά συντεθειμένα θρησκευτικά έργα του καλλιτέχνη, που έγινε λίγο πριν από το δεύτερο ιταλικό του ταξίδι. Το σκηνικό είναι ένα ερειπωμένο γερμανικό κάστρο που αναδημιουργείται ως Βηθλεέμ· οι βασιλιάδες φορούν τα πλούσια υφάσματα που θα παρατηρούσε ο γιος ενός χρυσού σμιλευτή του Βορρά· και ο Ντύρερ ζωγραφίζει τον εαυτό του, ξανά, στην εικόνα ως ο δεύτερος βασιλιάς (η αυτοεικόνα του καλλιτέχνη σε σκηνές προσκυνήματος είναι μια επαναλαμβανόμενη ευλαβική χειρονομία: να τοποθετήσει φυσικά τον εαυτό του στην παρέα των σοφών ανδρών). Η Επιφάνεια, στην ανάγνωση του Ντύρερ, είναι μια πράξη που επαναλαμβάνει κάθε Χριστιανός: φέρτε ό,τι έχετε, γονατίστε, δώστε το.
Τι να προσέξετε
Ο Κάσπαρ, ο μεγαλύτερος βασιλιάς, γονατίζει στο προσκήνιο με το στέμμα του αφημένο στο έδαφος δίπλα του: η αληθινή τιμή απαιτεί να αφήσεις το στέμμα. Ο μεσαίος βασιλιάς, ντυμένος με κόκκινο και χρυσό βελούδο με μακριά σγουρά ξανθά μαλλιά, είναι ευρέως αποδεκτός ως αυτοπορτραίτο του Ντύρερ. Ο Βαλτάσαρ, ντυμένος με λευκό και χρυσό, κρατά το σκεύος του σμύρνας και στέκεται στα δεξιά με ήσυχη προσοχή. Προσέξτε την πλούσια χρυσή εργασία στα σκεύη των βασιλιάδων: ο πατέρας του Ντύρερ ήταν χρυσός σμιλευτής και ο γιος ζωγράφισε αυτό που ήξερε. Πίσω από τις φιγούρες, ο στάβλος της Βηθλεέμ είναι μια αναγεννησιακή ερείπωση· ο γάιδαρος και ο βόας κοιτάζουν από το σκοτάδι. Μακριά στα δεξιά, ένας μόνο αναβάτης με κυνηγούς υποδηλώνει την πομπή των βασιλιάδων που ακόμα φτάνει.
Βιβλική αναφορά
Ματθαίος 2:1-12
Hieronymus Bosch · The Adoration of the Magi (Prado triptych, left panel, detail: Saint Joseph drying the Child's clothes) (c. 1494 (Commons file dates c. 1495–1500))
Θεολογικό πλαίσιο
Ο Μπος (συνήθως θυμόμαστε για τις κόλακες του Κήπου των Επίγειων Ηδονών) ζωγράφισε αυτή την Προσκύνηση με χαρακτηριστική παράξενη μορφή, και η παράξενη είναι θεολογική. Μια κακόβουλη φιγούρα κοιτάζει από την πόρτα του στάβλου, μισόγυμνη, φορώντας αυτό που μπορεί να είναι ένα στέμμα από αγκάθια και μια αλυσίδα. Πολλοί μελετητές διαβάζουν αυτή τη φιγούρα ως τον Αντίχριστο, ή ως τον Ηρώδη, ή ως τη φιγούρα της πεσμένης ανθρωπότητας. Οι βασιλιάδες προσφέρουν τα δώρα τους στο βρέφος Χριστό ενώ, στο ίδιο πλαίσιο, ο σκοτεινός κληρονόμος παρακολουθεί. Η Επιφάνεια του Μπος επιμένει ότι η φάτνη δεν περιβάλλεται μόνο από αγγέλους και ποιμένες: οι δυνάμεις που ο Χριστός ήρθε να ανατρέψει είναι επίσης παρούσες, παρακολουθώντας, ήδη χάνουν.
Τι να προσέξετε
Η Μαρία κάθεται στην πόρτα κρατώντας το βρέφος, που φτάνει προς το δώρο του χρυσού του Κάσπαρ. Οι τρεις βασιλιάδες είναι ντυμένοι με εξαιρετική λεπτομέρεια: κεντημένες κάπες, κοσμήματα, ένα πλούσια διακοσμημένο χρυσό δοχείο που απεικονίζει μικρότερες βιβλικές σκηνές. Αλλά κοιτάξτε πέρα από αυτούς στο στάβλο: ένας χλωμός, σχεδόν γυμνός άνδρας στέκεται μέσα, μερικώς τυλιγμένος σε ένα παράξενο ύφασμα, το πόδι του τυλιγμένο σε μια λεκιασμένη γάζα. Οι μελετητές τον έχουν διαβάσει ως τον Ηρώδη, τον Αντίχριστο, ή την ίδια την μη αναμενόμενη ανθρωπότητα. Ο Μπος αφήνει την ταυτοποίηση ασαφή. Στο μακρινό τοπίο, δείτε τις συνοδείες των βασιλιάδων να πλησιάζουν από διαφορετικές κατευθύνσεις και μια μικρή στρατιά σε έναν απομακρυσμένο λόφο. Ο ευρύτερος κόσμος, με όλη του την εχθρότητα, πιέζει στη φάτνη.
Βιβλική αναφορά
Ματθαίος 2:1-12
Fra Angelico and Filippo Lippi · The Adoration of the Magi (Washington tondo) (1423)
Θεολογικό πλαίσιο
Ζωγραφισμένο για τον Πάλλα Στρότζι, τον πλουσιότερο τραπεζίτη στη Φλωρεντία, για την οικογενειακή του εκκλησία στη Σάντα Τρινίτα, αυτό είναι το ανώτατο αριστούργημα του Διεθνούς Γοτθικού στυλ, και ίσως το πιο πλούσιο βωμό που έχει γίνει ποτέ. Ο Τζεντίλε φόρτωσε την επιφάνεια με πραγματικό χρυσό φύλλο, ανυψωμένη χρυσή παστιλία, κοσμήματα ενσωματωμένα στις αχίλλειες, εξωτικά ζώα, κυνηγετικούς γερανούς και μια πομπή που διασχίζει ολόκληρο το πλάτος της πάνελ από μια μακρινή βουνό μέχρι τη φάτνη στα κάτω αριστερά. Θεολογικά, η Προσκύνηση του Στρότζι επιμένει ότι οι σοφοί άνδρες έφεραν τα πάντα: κάθε τέχνη, κάθε τέχνη, κάθε πλούτο, κάθε εξημερωμένο ζώο από κάθε γη. Η Επιφάνεια είναι η στιγμή που οι πλούτοι του κόσμου βρίσκουν τελικά τη σωστή θέση τους: στα πόδια ενός φτωχού παιδιού.
Τι να προσέξετε
Ξεκινήστε από την πάνω αριστερή πλευρά και ακολουθήστε την πομπή: ξεκινά από μια μικρή πόλη σε έναν μακρινό λόφο (η πρώτη θέα των βασιλιάδων του άστρου), κατεβαίνει μέσα από βουνά, περνάει κυνηγετικές παρέες με τσιτάχ και γεράκια, προς τη φάτνη στα κάτω αριστερά. Κάθε βασιλιάς στη φάτνη είναι πιο διακοσμημένος από τον προηγούμενο: ο Κάσπαρ (γονατισμένος, με λευκή γενειάδα) έχει ήδη αφαιρέσει το στέμμα του και φιλά τα πόδια του Χριστού· ο Βαλτάσαρ σηκώνει το στέμμα του από το κεφάλι του· ο Μελχίορ περιμένει στο προφίλ στο πιο extravagant βελούδο που είχε δει ποτέ η Φλωρεντία ζωγραφισμένη. Τα ζώα είναι εξαιρετικά: μια τσιτάχ με λουρί, ένα μαϊμού σε σέλα, δύο καμήλες που γυρίζουν τα κεφάλια τους, ένα εξωτικό πουλί που κάθεται στον ώμο ενός βασιλιά. Κοιτάξτε για το χρυσό φύλλο που είναι ακόμα ανυψωμένο σε παστιλία: εξακόσια χρόνια αργότερα, ακόμα πιάνει το φως των κεριών όπως προοριζόταν.
Βιβλική αναφορά
Ματθαίος 2:1-12