Eterniseed › Χριστιανικές Γιορτές

Μεγάλη Εβδομάδα

Κυριακή των Βαΐων έως Άγιο Σάββατο / Η Μεγάλη Εβδομάδα

Σχετικά με αυτήν την ημέρα

Η Μεγάλη Εβδομάδα είναι η πιο σοβαρή εβδομάδα του χριστιανικού έτους: οι επτά ημέρες στις οποίες η Εκκλησία ξαναπερπατά τον δρόμο του Χριστού από την θριαμβευτική είσοδο στην Ιερουσαλήμ μέχρι τη σιωπή του τάφου. Οι Έλληνες την ονομάζουν Μεγάλη Εβδομάδα, "η Μεγάλη Εβδομάδα"; η λατινική παράδοση απλά Εβδομάδα Αγία. Κάθε άλλη εβδομάδα του έτους είναι, με κάποιο τρόπο, μια προετοιμασία ή μια αντήχηση αυτής. Η εβδομάδα ανοίγει την Κυριακή των Βαΐων με το πλήθος να κουνάει κλαδιά και να φωνάζει "Ωσαννά", και μέσα στην ίδια λειτουργία το Πάθος διαβάζεται ήδη, γιατί η Εκκλησία ξέρει πού οδηγεί ο δρόμος. Η Μεγάλη Δευτέρα, Τρίτη και Τετάρτη συνεχίζουν τη δημόσια διδασκαλία του Χριστού στο Ναό, την χρίση στη Βηθανία και την σκοτεινή συνεννόηση της προδοσίας του Ιούδα. Έπειτα έρχεται το Ιερό Τριδούμιο, η καρδιά της εβδομάδας και η καρδιά του έτους: η Μεγάλη Πέμπτη το βράδυ με το πλύσιμο των ποδιών και την καθιέρωση της Ευχαριστίας, η σταύρωση της Μεγάλης Παρασκευής, η μεγάλη σιωπή του Μεγάλου Σαββάτου καθώς ο Χριστός βρίσκεται στον τάφο, και η Ανάσταση όπου ανάβει η νέα φωτιά και επιστρέφει το Αλληλούια. Το Τριδούμιο είναι μία συνεχής λειτουργία σε τρεις ημέρες, όχι τρεις ξεχωριστές υπηρεσίες. Πολλοί ευλαβείς χριστιανοί κρατούν κάτι από κάθε ημέρα της Μεγάλης Εβδομάδας: μια ανάγνωση γραφής, μια στιγμή σιωπής, μια πράξη ελέους. Η εβδομάδα προορίζεται να περπατηθεί, όχι να παραληφθεί στην ολοκλήρωσή της. Ο άδειος τάφος σημαίνει περισσότερα όταν έχουμε σταθεί κάτω από τα κλαδιά των βαΐων, φάει με τον Χριστό την Πέμπτη, γονατίσει στον σταυρό την Παρασκευή και περιμένει μέσω του μακρού Σαββάτου.

"Οι δε όχλοι οι προπορευόμενοι και οι ακολουθούντες έκραζον, λέγοντες· Ωσαννά τω υιώ Δαβίδ· ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου· Ωσαννά εν τοις υψίστοις."
Ματθαίος 21:9

Παραδοσιακά Γεύματα

Οικογενειακό Γεύμα Κυριακής των Βαΐων

Ένα εορταστικό αλλά όχι υπερβολικό γεύμα Κυριακής που ανοίγει τη Μεγάλη Εβδομάδα: ψητό κοτόπουλο, ανοιξιάτικα λαχανικά, ένα απλό επιδόρπιο. Η εβδομάδα που έρχεται γίνεται πιο αυστηρή· αυτό το γεύμα στήνει το τραπέζι πριν αρχίσει η μακρά νηστεία του Τριδούμιου.

Αρνί Μεγάλης Πέμπτης

Ένα γεύμα ριζωμένο στο Πάσχα που τρώγεται τη νύχτα που ο Χριστός καθόρισε την Ευχαριστία. Ψητό αρνί, πικρά χόρτα, άζυμο ψωμί, ένα ποτήρι κρασί. Πολλές οικογένειες διαβάζουν την αφήγηση του τελευταίου δείπνου στο τραπέζι πριν από το γεύμα, η αρχαιότερη λειτουργία δείπνου της Εκκλησίας.

Απλό Γεύμα Μεγάλης Παρασκευής

Απλό ψωμί, λίγο ψάρι ή καθόλου, νερό. Το πιο αυστηρό γεύμα του χριστιανικού έτους σε παρατηρητικές οικογένειες. Η νηστεία κρατά την ημέρα με τον Χριστό· το άδειο πιάτο είναι η προσευχή.

Ευλογημένο Καλάθι (Święconka)

Σε πολωνικές και ουκρανικές οικογένειες, ένα καλάθι με φαγητό (ψωμί, λουκάνικο, αυγά, βούτυρο, αλάτι, ραπανάκι, πάσκα) μεταφέρεται στην εκκλησία το Μεγάλο Σάββατο για να ευλογηθεί. Το καλάθι μένει καλυμμένο όλη τη νύχτα και ανοίγει στο πρωινό της Κυριακής, η πρώτη γεύση της χαράς του Πάσχα.

Πλεξούδα Τσουρέκι Μεγάλης Εβδομάδας

Οι ελληνικές ορθόδοξες οικογένειες ψήνουν το πλεξούδα του Πασχαλινού ψωμιού την Μεγάλη Πέμπτη, βαμμένα αυγά κρυμμένα στην πλεξούδα την ίδια ημέρα. Το ψωμί μένει μέχρι την Παρασκευή και το Σάββατο, περιμένοντας· ανοίγει μετά τη λειτουργία της Ανάστασης τις πρώτες ώρες της Κυριακής.

Προσευχές & Ευλογίες

Προσευχή για τη Μεγάλη Εβδομάδα

Κύριε Ιησού Χριστέ, που εισήλθες στην Ιερουσαλήμ με τις κραυγές "Ωσαννά" και περπάτησες από εκεί στον σταυρό: περπάτησε αυτή την εβδομάδα με την οικογένειά μας. Επιβράδυνε μας. Κάνε κάθε ημέρα αυτών των αγίων ημερών να μετράει. Φέρε μας μέσω των βαΐων και του υπερώου και του σταυρού και του τάφου στη χαρά της Αναστάσεώς Σου. Αμήν.

Βραδινή Προσευχή Μεγάλης Εβδομάδας

Ω Θεέ, καθώς αυτή η βραδιά της Μεγάλης Εβδομάδας πέφτει, κράτησέ μας στον ρυθμό αυτών των ημερών. Ακούσαμε τα βάγια· θα ακούσουμε το σφυρί· θα ακούσουμε τη σιωπή· θα ακούσουμε τον άγγελο. Κράτησε τις καρδιές μας αρκετά μαλακές για να νιώσουμε ολόκληρη την εβδομάδα. Μέσω του Χριστού, που περπατά μπροστά μας. Αμήν.

Χριστιανικοί Χαιρετισμοί

  • Μια ευλογημένη Μεγάλη Εβδομάδα σε εσάς και τους δικούς σας.
  • Είθε αυτή η Μεγάλη Εβδομάδα να σας οδηγήσει βαθιά στο Πασχαλινό μυστήριο.
  • Περπατώντας μαζί σας από τα βάγια στον άδειο τάφο.
  • Καλή Ανάσταση: μια καλή ανάσταση σε εσάς, όταν έρθει.

Τέχνη & Εικονογραφία

Hieronymus Bosch · Christ Carrying the Cross (c. 1510–1535)

Θεολογικό πλαίσιο

Ο Μπος (ή το κοντινό του εργαστήριο) γεμίζει τον καμβά με γελοίες φιγούρες που πιέζονται κοντά: χλευαστικοί στρατιώτες, χλευαστικοί γέροντες, ένας Φαρισαίος με μύτη γύπα, ένας ληστής με ραγισμένο χαμόγελο. Στο κέντρο, το πρόσωπο του Χριστού είναι φωτεινό, τα μάτια κλειστά, ήρεμα. Στο κάτω αριστερό μέρος, η Βερόνικα κρατάει το πέπλο που φέρει την αποτύπωση της εικόνας του, επίσης ήρεμη. Ο Μπος περιβάλλει τους δύο κεντρικούς άξονες ηρεμίας με μια θάλασσα παραμορφωμένης ανθρωπότητας: η ασχήμια αποδίδεται με στοργική ακρίβεια, σαν ο ζωγράφος να γνώριζε προσωπικά κάθε παραμόρφωση. Η επιχειρηματολογία της Αγίας Εβδομάδας είναι αυστηρή: αυτός είναι ο κόσμος για τον οποίο πεθαίνει ο Χριστός. Αυτές οι φιγούρες. Όχι οι καλύτερες που θα μπορούσε να έχει παραγάγει ο κόσμος· αυτές.

Τι να προσέξετε

Μετρήστε τα κεφάλια. Υπάρχουν δεκαοκτώ ή δεκαεννέα ανάλογα με το πώς διαβάζετε την κάτω δεξιά γωνία. Μόνο δύο είναι ήρεμα (του Χριστού και της Βερόνικας), και βρίσκονται στον διαγώνιο άξονα του πίνακα. Προσέξτε τον κακό ληστή στην κάτω δεξιά, το στόμα του ανοιχτό στη μέση της κατάρας· τον καλό ληστή στην άνω δεξιά, το κεφάλι του σκυμμένο σε εξομολόγηση. Ο Μπος τους ζωγραφίζει την ίδια Παρασκευή, μοιράζοντας τον ίδιο αέρα, επιλέγοντας διαφορετικά. Κοιτάξτε τον στρατιώτη ακριβώς πίσω από τον Χριστό: μια αλυσίδα στη μύτη του, ένα πρόσωπο παραμορφωμένο πέρα από την ανθρώπινη αναλογία. Ο ζωγράφος δεν υπερβάλλει για κωμικό αποτέλεσμα· δείχνει τι κάνει το μίσος στο πρόσωπο που το φιλοξενεί.

Βιβλική αναφορά

Ιωάννης 19:16-17

Diego Velázquez · Christ Crucified (Cristo crucificado) (c. 1632)

Jörg Breu the Elder · Ecce Homo (Melk Altar) (1502)

Θεολογικό πλαίσιο

Ο Matsys ζωγραφίζει τη στιγμή που ο Πιλάτος φέρνει τον μαστιγωμένο Χριστό μπροστά στο πλήθος: "Ecce homo" (ιδού ο άνθρωπος)." Η μεταχείριση της Βόρειας Αναγέννησης είναι αδυσώπητη. Ο Χριστός στέκεται δεμένος, στεφανωμένος με αγκάθια, το αίμα να στάζει στο μέτωπο, ρούχο ψεύτικης βασιλικής που καλύπτει ελάχιστα τις πληγές. Τα πρόσωπα του πλήθους είναι καρικατούρες σε γκροτέσκο: ο Matsys, όπως ο σύγχρονός του Μπος, ζωγραφίζει την κακία ως φυσιογνωμία. Η χειρονομία του Πιλάτου είναι θεατρική, σχεδόν κουρασμένη· έχει σταματήσει να εννοεί τα λόγια. Η ερώτηση της Αγίας Εβδομάδας που θέτει αυτός ο πίνακας στον θεατή είναι αυτή που ο Πιλάτος ρωτά τυχαία: βλέπετε τον άνθρωπο; Ή βλέπετε μόνο το θέαμα που έχει δημιουργήσει το πλήθος;

Τι να προσέξετε

Κοιτάξτε τα μάτια του Χριστού. Στη μέση του γκροτέσκου πλήθους, τα μάτια είναι ήσυχα, εστιασμένα σε κάτι στη μέση απόσταση: ούτε στους χλευαστές ούτε στον Πιλάτο. Το στεφάνι των αγκάθων είναι πλεγμένο πυκνά· ο Matsys ζωγραφίζει μεμονωμένα αγκάθια, όχι μια στυλιζαρισμένη φωτοστέφανο πόνου. Παρατηρήστε το χέρι του Πιλάτου στον ώμο του Χριστού: η λαβή είναι μισά-παρουσιαστική, μισά-προστατευτική· ο προϊστάμενος δεν ξέρει ακόμα ότι θα παραδώσει. Παρακολουθήστε τα πρόσωπα στο προσκήνιο: ένας άνδρας προφίλ με μια κρεατοελιά στη μύτη· μια γυναίκα με σφιγμένα χείλη και ένα δάχτυλο υψωμένο· ένας στρατιώτης με την κουκούλα του ανασηκωμένη. Ο Matsys ζωγραφίζει το ίδιο πλήθος που ζωγραφίζει ο Μπος (τον κόσμο στην πραγματική του ασχήμια) και ρωτά τον θεατή την ερώτηση που ο Πιλάτος δεν μπορούσε να απαντήσει.

Βιβλική αναφορά

Κατά Ιωάννην 19:5

Pietro Lorenzetti · Entry into Jerusalem (c. 1320)

Θεολογικό πλαίσιο

Ο Λορέντζετι ζωγράφισε αυτή την τοιχογραφία στην κάτω εκκλησία του Σαν Φραντσέσκο στην Ασίζη, στις ίδιες δεκαετίες που ο αδελφός του Αμβρόσιος ζωγράφιζε τις μεγάλες πολιτικές αλληγορίες της Σιένα. Οι Φραγκισκανοί είχαν βαθιά αφοσίωση στον ιστορικό Ιησού που περπατούσε σε πραγματικούς γαλιλαϊκούς δρόμους, και η Είσοδος του Λορέντζετι αισθάνεται σαν ρεπορτάζ από μέσα στο πλήθος. Οι πύργοι της Ιερουσαλήμ υψώνονται στα δεξιά· οι μαθητές πιέζονται πίσω από τον γαϊδουράκι· οι πολίτες ξεχύνονται από τις πύλες με κλαδιά και μια απτή σύγχυση. Θεολογικά, η Κυριακή των Βαΐων σε αυτό το φραγκισκανικό περιβάλλον είναι η στιγμή που η φτώχεια συναντά τη βασιλική. Ο φτωχός άνθρωπος σε ένα δανεισμένο γαϊδουράκι ανακηρύσσεται βασιλιάς, και οι γιοί του Φραγκίσκου γνώριζαν την ειρωνεία κάθε τέτοιας αναγνώρισης. Το χειροκρότημα δεν διαρκεί ποτέ.

Τι να προσέξετε

Παρακολουθήστε τα παιδιά. Ο Λορέντζετι κρύβει αρκετά από αυτά στην κάτω άκρη: ένα αγόρι απλώνει ένα ριγέ ύφασμα στο δρόμο· ένα άλλο, μικρότερο, κρυφοκοιτάζει πίσω από έναν ενήλικα· ένα τρίτο τρέχει δίπλα στον γαϊδουράκι. Η προοπτική του παιδιού σε αυτήν την παρέλαση είναι μία από τις τρυφερές λεπτομέρειες της τοιχογραφίας. Ο γαϊδουράκι είναι χνουδωτός και μικρός, τα πόδια του τοποθετημένα προσεκτικά. Το δεξί χέρι του Χριστού υψώνεται σε ευλογία· το αριστερό κρατάει το χαλινάρι χαλαρά. Πάνω από το τείχος της πόλης, παρακολουθήστε τις μορφές που γέρνουν από τα παράθυρα και πάνω από τα μπαλκόνια: ο Λορέντζετι ζωγραφίζει μια πόλη που συγκεντρώνεται ενεργά στα δεύτερα επίπεδα της για να δει τι είναι ο θόρυβος. Οι πύργοι της Ιερουσαλήμ είναι ζωγραφισμένοι με τις ζεστές ροζ πέτρες των κεντρικών ιταλικών λόφων.

Βιβλική αναφορά

Κατά Ματθαίον 21:1-11

Giotto di Bondone · Entry into Jerusalem (Arena Chapel) (c. 1305)

Θεολογικό πλαίσιο

Η Είσοδος του Giotto, ζωγραφισμένη γύρω στο 1305 για την καπέλα της οικογένειας Σκροβενγκί στην Πάντοβα, ανοίγει τον κύκλο της Πα Passion του μεγάλου προγράμματος τοιχογραφιών του. Η εβδομάδα που τελειώνει στον σταυρό αρχίζει εδώ, με ένα πλήθος που δεν γνωρίζει ακόμα τι κάνει. Ο Giotto διαβάζει την Κυριακή των Βαΐων ως τη μεγάλη ειρωνεία του ευαγγελίου: η πόλη υποδέχεται τον βασιλιά της με κραυγές και βάγια, και μέσα σε πέντε ημέρες η ίδια πόλη θα φωνάξει για τον θάνατό του. Η τοιχογραφία είναι σκηνοθετημένη λίγο πριν ο τοίχος στραφεί προς τον Γεθσημανή και τη δίκη: το μάτι του θεατή, περπατώντας στην καπέλα, περπατά την εβδομάδα. Ο Giotto αρνείται τον θρίαμβο. Η διάθεση είναι σοβαρή ακόμα και στην ενθουσιασμό, γιατί ζωγραφίζει από την άλλη πλευρά του Πάσχα και ξέρει τι έρχεται.

Τι να προσέξετε

Ο Χριστός καβαλά στο κέντρο σε ένα μικρό γαϊδουράκι, το πρόσωπό του ήρεμο και ελαφρώς στραμμένο προς τα κάτω, δεν πανηγυρίζει για την υποδοχή. Δεξιά, δύο αγόρια ανεβαίνουν σε μια ελιά για να σπάσουν κλαδιά· το ένα κάθεται σε ένα ψηλό κλαδί, το άλλο φτάνει ψηλά. Στην κάτω αριστερή γωνία, ένας άνδρας σκύβει να απλώσει το ρούχο του στο δρόμο σε μια χειρονομία τιμής που ήδη μοιάζει με σώμα που έχει τοποθετηθεί. Οι μαθητές πίσω από τον Ιησού συγκεντρώνονται κοντά, ανήσυχοι· οι πολίτες της Ιερουσαλήμ μπροστά διασκορπίζονται για να τον υποδεχτούν, αλλά οι χειρονομίες τους είναι σφιχτές, σχεδόν τελετουργικές. Ο Giotto τοποθετεί τα βάγια χαμηλά και τα τείχη της πόλης σκοτεινά πίσω: είσοδος σε ένα μέρος που θα γίνει τάφος.

Βιβλική αναφορά

Κατά Ματθαίον 21:1-11; Κατά Μάρκον 11:1-11

Duccio di Buoninsegna · Entry into Jerusalem (Maestà) (1308-1311)

Θεολογικό πλαίσιο

Η Μαεστά του Ντούτσιο, ολοκληρωμένη το 1311, μεταφέρθηκε σε σοβαρή πομπή μέσα από τους δρόμους της Σιένα για να εγκατασταθεί στο ψηλό βωμό του καθεδρικού ναού, μια θριαμβευτική είσοδος από μόνη της, με καταστήματα κλειστά και καμπάνες να χτυπούν. Το πίσω πάνελ του βωμού αρχίζει την αφήγηση του Πάθους με αυτή την Είσοδο στην Ιερουσαλήμ, τη μεγαλύτερη σκηνή στον κύκλο. Ο Ντούτσιο δίνει στην Κυριακή των Βαΐων μια πολυάσχολη, κάθετη σύνθεση: η πομπή ανεβαίνει από την κάτω αριστερή πλευρά σε έναν στροβιλισμένο δρόμο προς την πύλη της πόλης. Η θεολογία που ζωγραφίζει ο Ντούτσιο είναι η αντίφαση του ευαγγελίου: ένας ήσυχος βασιλιάς που φτάνει σε μια θορυβώδη υποδοχή που θα στραφεί εναντίον του μέσα στην εβδομάδα. Οι Σιενέζοι, που επεξεργάζονται το δικό τους βωμό στην δική τους πόλη, θα καταλάβαιναν: κάθε υποδοχή φέρει δοκιμασία.

Τι να προσέξετε

Η σύνθεση διαβάζεται από κάτω προς τα πάνω. Στην κάτω αριστερή πλευρά, δύο παιδιά σκαρφαλώνουν σε μια ελιά σπάζοντας κλαδιά. Ο Χριστός πάνω στο γαϊδουράκι καταλαμβάνει το κάτω κέντρο, περιτριγυρισμένος από μαθητές. Πάνω και δεξιά, οι πολίτες της Ιερουσαλήμ βγαίνουν από μια αψιδωτή πύλη της πόλης για να τον συναντήσουν: είναι στοιβαγμένοι σε επαναλαμβανόμενες σειρές, κάθε πρόσωπο ατομικό. Προσέξτε τον άνδρα στην κάτω άκρη που απλώνει το μανδύα του· ένας άλλος δίπλα του αφαιρεί το ένδυμά του. Ο Ντούτσιο ζωγραφίζει το πλήθος ως ένα μόνο κινούμενο σώμα, αλλά κάθε μέλος του έχει τη δική του στάση: μερικοί γέρνουν μπροστά με ανυπομονησία, άλλοι γυρίζουν πίσω για να μιλήσουν στους γείτονες, ένας κρατάει ένα παιδί ψηλά για καλύτερη θέα. Το χρυσό έδαφος ενώνει όλες τις φιγούρες σε μια φωτεινή στιγμή.

Βιβλική αναφορά

Λουκάς 19:28-40; Ιωάννης 12:12-19

Andrea Mantegna · Lamentation of Christ (c. 1480)

Θεολογικό πλαίσιο

Ο Μαντενιά ζωγραφίζει τον νεκρό Χριστό από τα πέλματα των ποδιών του, το φουσκωμένο σώμα γεμίζει το πλαίσιο σαν πλάκα. Οι πληγές είναι στο προσκήνιο· το κεφάλι είναι μακριά. Αυτό δεν είναι μια ευλαβική μαλάκυνση του σταυρού· είναι η μετά θάνατον κατάσταση του σταυρού αποτυπωμένη ως ανατομία. Ο πίνακας βρέθηκε στο εργαστήριο του Μαντενιά κατά τον θάνατό του, μη πουλημένος: πολύ ριζοσπαστικός, ίσως, ακόμα και για την Αναγέννηση της Μάντοβα. Η Αγία Εβδομάδα χρειάζεται αυτή την εικόνα. Το μέσο του Τριδούμ είναι ακριβώς αυτό: το σώμα που κατεβαίνει, οι γυναίκες που κλαίνε στην άνω αριστερή γωνία του πλαισίου, και η μακρά σιωπή του Σαββάτου ακόμα μπροστά. Ο Μαντενιά αρνείται να αφήσει τον θεατή να το παραλείψει.

Τι να προσέξετε

Παρατηρήστε την σπασμένη πέτρα της πλάκας κάτω από το σώμα: ο Μαντενιά ζωγραφίζει όχι τη στιγμή του θανάτου αλλά τη στιγμή που η θλίψη εγκαθίσταται σε πέτρα. Οι πτυχές του σάβανου πάνω από τα πόδια και τον κορμό είναι γλυπτές, σχεδόν αρχιτεκτονικές· ο ζωγράφος εκπαιδεύτηκε σε ρωμαϊκούς σαρκοφάγους και το σώμα διαβάζεται ως η Πιετά ξαδέλφη ενός ρωμαϊκού στρατηγού. Οι πληγές στα χέρια και τα πόδια είναι μικρές, σκούρες, διαφοροποιημένες, όχι στυλιζαρισμένες. Στην άνω αριστερή γωνία, τρία πρόσωπα πενθούν: η Μαρία, ο Ιωάννης και μια τρίτη μορφή (ίσως η Μαρία Μαγδαληνή), πιεσμένα στο πλαίσιο σαν από την ίδια συνθετική βαρύτητα που κρατά το σώμα. Ο πίνακας αρνείται να τους δώσει περισσότερο χώρο.

Βιβλική αναφορά

Κατά Ιωάννην 19:38-42

Giotto di Bondone · Lamentation (The Mourning of Christ) (c. 1305)

Θεολογικό πλαίσιο

Στην Καπέλα Αρένα στην Πάντοβα, ο Giotto μετέτρεψε την μεσαιωνική εικονογραφία σε κάτι που οι άνθρωποι δεν είχαν δει πριν: βαρύτητα, θλίψη, βάρος. Η Θλίψη του συγκεντρώνει τους μαθητές και τις γυναίκες στο γυμνό έδαφος γύρω από το σώμα, κάθε πρόσωπο διαφοροποιημένο από τον τύπο θλίψης που φέρει. Η Μαρία κρατά το κεφάλι του γιου της με την οικειότητα κάθε μητέρας που έχει θάψει ένα παιδί. Οι άγγελοι στον ουρανό πάνω δεν είναι διακοσμητικοί· σπαράζουν. Η Δυτική τέχνη δεν είχε ακόμη επιτρέψει στους αγγέλους να θρηνούν. Ο Giotto ανοίγει αυτή την πόρτα, και ολόκληρη η παράδοση (Μαντενιά, Καραβάτζιο, Ρουό) περνά μέσα από αυτήν. Η άδεια της Αγίας Εβδομάδας να αισθάνεται προέρχεται εν μέρει από αυτή την τοιχογραφία.

Τι να προσέξετε

Ξεκινήστε με το πρόσωπο της Μαρίας που είναι πιεσμένο ενάντια στο κεφάλι του γιου της. Ο Giotto ζωγραφίζει μάγουλο με μάγουλο όχι ως εικονογραφικό συντομογραφία αλλά ως πραγματική επαφή· μπορείτε να δείτε πού η πίεση της θλίψης έχει ισιώσει και τα δύο πρόσωπα το ένα πάνω στο άλλο. Ακολουθήστε την διαγώνια κλίση του βραχώδους εδάφους από την άνω δεξιά γωνία προς την κάτω αριστερή: η σύνθεση είναι κατηφορική, και κάθε μορφή γέρνει προς το σώμα στο κάτω μέρος. Οι άγγελοι στον ανώτερο ουρανό είναι διαφοροποιημένοι: ένας σκίζει το ρούχο του, ένας άλλος καλύπτει το πρόσωπό του με τα δύο χέρια, ένας τρίτος ρίχνει το κεφάλι του πίσω και θρηνεί. Ακόμα και το γυμνό δέντρο στην άνω δεξιά συμμετέχει: τα φύλλα του είναι η δεύτερη πιο διάσημη μορφή θλίψης της καπέλας.

Βιβλική αναφορά

Κατά Ιωάννην 19:25-27

Giotto di Bondone · No. 35 Scenes from the Life of Christ: 19. Crucifixion (1304-1306)

Matthias Grünewald · The Crucifixion (Isenheim Altarpiece, central panel) (c. 1512-1516)

Θεολογικό πλαίσιο

Ο Grünewald ζωγράφισε το Ιζενχάιμ Άλταρ για την καπέλα ενός μοναστικού νοσοκομείου που θεράπευε ασθενείς που υπέφεραν από τη φωτιά του Αγίου Αντωνίου, μια τρομακτική δερματική ασθένεια που προκλήθηκε από δηλητηρίαση από ερύθρα που παρήγαγε γάγγραινα, παραισθήσεις και σπασμούς. Οι ασθενείς, που φέρθηκαν μπροστά σε αυτό το άλταρ την πρώτη τους ημέρα, θα έβλεπαν έναν Χριστό του οποίου το σώμα ήταν καλυμμένο με τις δικές τους πληγές. Το δέρμα του είναι ανοιχτό πράσινο, σπιλωμένο με αγκάθια και πληγές· τα δάχτυλά του στρίβουν προς τα πάνω στην κράμπα του θανάτου. Θεολογικά, η Σταύρωση του Grünewald είναι η πιο αδιάλλακτη στη Δυτική τέχνη: αρνείται οποιαδήποτε εξωραϊσμό. Ο Χριστός του Ιζενχάιμ δεν είναι ένας ήρεμος φιλόσοφος που αποδέχεται τον θάνατο. Είναι ένας βασανισμένος άνθρωπος, σπασμένος με ακριβώς τους τρόπους που οι ασθενείς ήταν σπασμένοι, και αυτό είναι το όλο νόημα. Ο Θεός στον Χριστό έχει ενωθεί μαζί τους στο χειρότερο.

Τι να προσέξετε

Κοιτάξτε το σώμα. Το δέρμα είναι γκρι-πράσινο, το χρώμα της σήψης. Αγκάθια είναι ορατά σε όλο το στήθος και τα άκρα, όχι μόνο στο κεφάλι: ο Grünewald ζωγράφισε όχι μόνο το στεφάνι των αγκάθων αλλά και μια διασκορπισμένη αγκάθωση σε όλο το σώμα, υπονοώντας τις δερματικές βλάβες των ασθενών. Τα δάχτυλα εκτείνονται και καμπυλώνουν σε αγωνιώδη rigor. Ο εγκάρσιος δοκός λυγίζει κάτω από το βάρος του σώματος. Αριστερά, η Μαρία καταρρέει στην αγκαλιά του Ιωάννη, το πρόσωπό της λευκό σαν πτώμα. Η Μαρία Μαγδαληνή γονατίζει στα πόδια του σταυρού, τα χέρια της ενωμένα σε αγωνία, το βάζο αρωμάτων της παραμερισμένο. Δεξιά, ο Ιωάννης ο Βαπτιστής δείχνει με έναν μακρύ δείκτη προς το σώμα, και δίπλα του μια επιγραφή διαβάζει "Αυτός πρέπει να αυξάνεται, αλλά εγώ πρέπει να ελαττώνομαι." Το αρνί στα πόδια του Βαπτιστή αιμορραγεί σε ένα κύπελλο.

Βιβλική αναφορά

Κατά Ιωάννην 19:16-30

Andrea Mantegna · The Crucifixion (San Zeno predella) (1457-1459)

Θεολογικό πλαίσιο

Ο Μαντενιά ζωγράφισε αυτή τη μικρή Σταύρωση ως μέρος της προεδρίας του άλταρ του Σαν Ζένο στη Βερόνα, και οι δυνάμεις του Ναπολέοντα την λεηλάτησαν στο Παρίσι το 1797, όπου παραμένει στο Λούβρο. Ο Γολγοθάς του Μαντενιά είναι σκηνοθετημένος σε μια βραχώδη πλαγιά γεμάτη με μορφές: τρεις σταυροί υψωμένοι ενάντια σε ένα εκτενές ιταλικό τοπίο, στρατιώτες που τζογάρουν στα πόδια του Χριστού, έφιπποι αξιωματικοί που στρέφουν τα άλογά τους, γυναίκες που θρηνούν καταρρέοντας στη βάση του σταυρού. Ζωγράφισε με το μάτι του αρχαιολόγου για ρωμαϊκή πανοπλία και αρχιτεκτονική, αντιμετωπίζοντας τον Γολγοθά ως πραγματική αρχαιολογική τοποθεσία. Θεολογικά, ο Μαντενιά αρνείται τη χαρακτηριστική μπροστινή Σταύρωση. Το ζωγραφίζει ως ιστορικό γεγονός, σε πραγματικό χώρο, με την απασχολημένη αδιαφορία των στρατιωτών στο προσκήνιο ενώ οι τρεις καταδικασμένοι κρέμονται από πάνω. Η κοσμική στιγμή συμβαίνει σε ένα μέρος όπου οι περισσότεροι από τους παρόντες είναι βαρετοί.

Τι να προσέξετε

Οι τρεις σταυροί κυριαρχούν στην άνω σύνθεση: ο Χριστός στο κέντρο, οι δύο ληστές στα πλάγια, τα σώματά τους στριμμένα σε αγωνία ενώ του Χριστού κρέμεται ευθεία. Στα πόδια του σταυρού οι στρατιώτες τζογάρουν: ένας ρίχνει ζάρια σε μια επίπεδη πέτρα, δύο άλλοι σκύβουν πάνω από την ρίψη, ένας τέταρτος σε κόκκινη χλαίνη τραβάει την αδιάρρηκτη χλαίνη. Αριστερά, η Μαρία καταρρέει στην αγκαλιά τριών γυναικών, μία από αυτές η Μαρία Μαγδαληνή με κόκκινα μαλλιά. Ο Ιωάννης στέκεται δίπλα τους χειρονομώντας προς τα πάνω. Ένας έφιππος Ρωμαίος αξιωματικός σε πλήρη πανοπλία στρέφει το άλογό του προς τα δεξιά, αδιάφορος. Το τοπίο πίσω ανοίγει σε μια εκτενή κοιλάδα με έναν στριμμένο δρόμο και απομακρυσμένους λόφους: ο Μαντενιά ζωγραφίζει την Ιερουσαλήμ ως μια ιταλική αναγεννησιακή φρούριο πόλη στη μέση απόσταση. Κάθε λεπτομέρεια αποδίδεται με ψυχρή ακρίβεια.

Βιβλική αναφορά

Κατά Ματθαίον 27:33-56; Κατά Μάρκον 15:22-39

Workshop of El Greco (after El Greco, Doménikos Theotokópoulos) · The Disrobing of Christ (El Espolio) (workshop version) (late 16th – early 17th century (undated; period version))

Θεολογικό πλαίσιο

Ο Ελ Γκρέκο ζωγράφισε το Εσπόλιο για τον ψηλό βωμό του καθεδρικού ναού της Τολέδο, την πρώτη μεγάλη ισπανική παραγγελία του μετά την άφιξή του από την Κρήτη μέσω της Βενετίας. Το θέμα είναι σπάνιο στην Δυτική τέχνη: η στιγμή ακριβώς πριν από τη Σταύρωση, όταν ο Χριστός απογυμνώνεται από το κόκκινο ένδυμά του για να σταυρωθεί, ορατό στα κάτω δεξιά που ετοιμάζεται από έναν εργάτη. Ο Χριστός στέκεται στο κέντρο, ήρεμος, ντυμένος με ένα λαμπερό κόκκινο ρούχο που γεμίζει το άνω τρίτο του καμβά. Γύρω του πιέζει ένα εχθρικό πλήθος: στρατιώτες με μαύρη πανοπλία, δείχνοντας δάχτυλα, υψωμένα χέρια, γελοία πρόσωπα. Θεολογικά, ο Ελ Γκρέκο ζωγραφίζει τη στιγμή μεταξύ της απόφασης και της εκτέλεσης, το λεπτό που έχει γίνει δημόσιο θέαμα αλλά ο θάνατος δεν έχει φτάσει ακόμα. Το κόκκινο ρούχο, έτοιμο να σκιστεί, φλέγεται ενάντια στον σκοτεινό ουρανό σαν μια τελευταία αξιοπρέπεια.

Τι να προσέξετε

Το πρόσωπο του Χριστού είναι το ήρεμο κέντρο μιας βίαιης καταιγίδας. Τα μάτια του είναι ελαφρώς στραμμένα προς τα πάνω, η έκφρασή του λυπημένη αλλά υποταγμένη. Φορά το λαμπερό κόκκινο ρούχο του χλευασμού (το ίδιο χρώμα που οι στρατιώτες του είχαν βάλει για να χλευάσουν την "βασιλεία" του)· σύντομα θα αφαιρεθεί. Ένας άνδρας με πράσινο στα κάτω δεξιά σκύβει πάνω από τον σταυρό με ένα σφυρί, τρυπώντας τις τρύπες για τα καρφιά εκ των προτέρων. Αριστερά, η Μαρία, η Μαρία Μαγδαληνή και η Μαρία του Κλεόπα γέρνουν μαζί σε θλίψη, αλλά είναι μικρές μπροστά στην πίεση των στρατιωτών. Ένας άνδρας με μαύρη πανοπλία στα δεξιά του Χριστού τραβάει βίαια το ρούχο· ένας άλλος με κίτρινο χειρονομεί προς τα πάνω διαφωνώντας με έναν Ρωμαίο αξιωματικό. Τα πολλά κεφάλια του πλήθους σχηματίζουν μια πυκνή πυραμίδα κάτω από το ανυψωμένο πρόσωπο του Χριστού. Οι επιμηκυμένες φιγούρες και το έντονο χρώμα του Ελ Γκρέκο κάνουν όλη τη σκηνή να φαίνεται σαν όραμα παρά αναφορά.

Βιβλική αναφορά

Ματθαίος 27:27-31; Λουκάς 23:32-34

Anonymous (Russian, school of the Novgorod/Moscow transition, influence of Dionysius per NGI catalog) · The Entry into Jerusalem (c. 1487 (late 15th century))

Leonardo da Vinci · The Last Supper (1495-1498)

Θεολογικό πλαίσιο

Ο Λεονάρντο ζωγράφισε τον Τελευταίο Δείπνο στον τοίχο της τράπεζας της Σάντα Μαρία ντελ Γκράτσιε στο Μιλάνο, όπου οι Δομινικανοί μοναχοί έτρωγαν τα καθημερινά τους γεύματα από κάτω του για αιώνες. Κάθε δείπνο που έτρωγαν οι μοναχοί πλαισιωνόταν από τον Τελευταίο Δείπνο του Χριστού από πάνω. Ο Λεονάρντο επέλεξε τη συγκεκριμένη στιγμή μετά που ο Χριστός είπε "ένας από εσάς θα με προδώσει": δεν ζωγράφισε την ίδρυση της Ευχαριστίας αλλά τις σοκαρισμένες αντιδράσεις των μαθητών στην προφητεία της προδοσίας. Οι δώδεκα απόστολοι συγκεντρώνονται σε τέσσερις ομάδες των τριών· κάθε πρόσωπο καταγράφει διαφορετικό συναίσθημα. Θεολογικά, ο διαλογισμός του Λεονάρντο για τη Μεγάλη Πέμπτη είναι για την προδοσία που κάθεται στο ίδιο τραπέζι με την κοινωνία. Το ψωμί και το κρασί είναι παρόντα (ψωμί στο τραπέζι, η χειρονομία προς αυτά), αλλά η ανθρώπινη ιστορία είναι η διάσπαση της κοινωνίας. Η πίστη και η προδοσία μοιράζονται ένα μόνο δείπνο.

Τι να προσέξετε

Βρείτε τον Ιούδα. Είναι τρίτος από τα δεξιά του Χριστού (αριστερά του θεατή), γέρνοντας πίσω, κρατώντας μια μικρή τσάντα αργυρίου, το πρόσωπό του στη σκιά ενώ τα άλλα όλων πιάνουν το φως. Μόλις έχει ανατρέψει το αλάτι (μια μεσαιωνική οιωνός προδοσίας) και μπορείτε να δείτε τη διαρροή κοντά στον αγκώνα του. Τώρα κοιτάξτε τη γεωμετρία: κάθε γραμμή που υποχωρεί του δωματίου (δοκοί οροφής, ταπισερί, αρχιτεκτονική προοπτική) συγκλίνει στο ναό του Χριστού. Είναι το οπτικό σημείο εξαφάνισης ολόκληρης της σύνθεσης. Τα χέρια του ανοίγουν σε μια ήσυχη σαρανταγωνική χειρονομία: το ένα χέρι προς το ψωμί, το άλλο ανοιχτό προς το ποτήρι. Τα χέρια των αποστόλων κάνουν έναν φράχτη χειρονομίας πάνω από το τραπέζι· μόνο το σώμα του Χριστού είναι ακίνητο.

Βιβλική αναφορά

Κατά Ματθαίον 26:17-30; Κατά Ιωάννην 13:1-30

Tintoretto (Jacopo Robusti) · The Last Supper (1592-1594)

Θεολογικό πλαίσιο

Ο Τιντορέτο ζωγράφισε αυτό για το ιερό του Σαν Τζόρτζιο Μαγιόρε στη Βενετία τα τελευταία δύο χρόνια της ζωής του, και είναι το μεγάλο αντι-Λεονάρντο: όλα όσα έκανε ο Λεονάρντο συμμετρικά, ο Τιντορέτο τα απορρίπτει. Το τραπέζι κόβει διαγώνια τον καμβά από κάτω αριστερά προς πάνω δεξιά. Το δωμάτιο είναι μια λειτουργούσα ταβέρνα, με υπηρέτες να καθαρίζουν πιάτα, μια γάτα να γλείφει ένα πιάτο, έναν ζητιάνο στην πόρτα. Πάνω από το γεύμα, διαφανείς άγγελοι περιστρέφονται μέσα από τον καπνό μιας λάμπας λαδιού, αόρατοι στους δείπνους αλλά ζωντανοί για τον θεατή. Θεολογικά, ο Τιντορέτο ζωγραφίζει την Ευχαριστία ως ένα μυστήριο που διασπά τον καθημερινό κόσμο χωρίς οι καθημερινοί παρατηρητές να το παρατηρούν. Η ίδρυση του δείπνου συμβαίνει μέσα σε μια πολυάσχολη κουζίνα, παρακολουθούμενη μόνο από αγγέλους και από το μάτι της πίστης.

Τι να προσέξετε

Το διαγώνιο τραπέζι αναγκάζει το μάτι του θεατή να εισέλθει βαθιά στον καμβά. Ο Χριστός στέκεται στη μέση του τραπεζιού, γέρνοντας προς έναν απόστολο στα δεξιά του, υψώνοντας το ψωμί στην πράξη της καθαγίασης. Ένα φωτοστέφανο υπερφυσικού φωτός ακτινοβολεί από το κεφάλι του. Τα άλλα φωτοστέφανα γύρω από τους μαθητές είναι μικρότερα, πιο θαμπά, σχεδόν σαν φλόγες κεριών. Δεξιά, οι υπηρέτες σε εργάσιμα ρούχα καθαρίζουν πιάτα και γεμίζουν από κατσαρόλες, εντελώς αδιάφοροι με το μυστήριο που συμβαίνει πέντε πόδια μακριά. Κοιτάξτε ψηλά στον καπνό από την κρεμαστή λάμπα: διαλύεται σε μια σειρά διαφανών αγγέλων που περιστρέφονται πάνω από το τραπέζι. Ο Τιντορέτο ζωγραφίζει τις ορατές και αόρατες τάξεις ταυτόχρονα. Η γάτα είναι στην κάτω δεξιά γωνία, γλείφοντας ένα παρατημένο πιάτο.

Βιβλική αναφορά

Ματθαίος 26:26-29; Λουκάς 22:14-23

Jacopo Bassano (Jacopo dal Ponte) · The Mocking of Christ (16th century (undated on source))

Θεολογικό πλαίσιο

Ζωγραφισμένο στον τοίχο ενός κελιού Δομινικανού μοναχού στο Μοναστήρι του Σαν Μάρκου στη Φλωρεντία, η Χλεύη του Φρά Άντζελο είναι ένας στοχασμός για τη φαντασία ως ευλάβεια. Ο Χριστός κάθεται με δεμένα τα μάτια σε έναν χαμηλό θρόνο, κρατώντας τη ράβδο του· οι πράκτορες της ταπείνωσής του δεν ζωγραφίζονται ως φιγούρες αλλά ως αποσπασμένες χειρονομίες που αιωρούνται σε ένα πράσινο φόντο: ένα πρόσωπο που φτύνει, ένα χέρι που χτυπά, ένα χέρι που κρατά ένα καπέλο στρατιώτη. Το μαντήλι κάνει τη βία εσωτερική. Κάτω, η Παρθένος και ο Άγιος Δομίνικος κάθονται διαβάζοντας και στοχάζοντας· δεν μπορούν να δουν τη σκηνή ούτε αυτοί, αλλά την γνωρίζουν. Ο μοναχός στο κελί του, κοιτάζοντας ψηλά στη ζωγραφική, εκπαιδεύεται να κάνει αυτό που κάνουν: να κρατά την Παθογένεια σε εσωτερική ματιά, μέρα με τη μέρα, μέχρι το σώμα να μάθει τον σταυρό.

Τι να προσέξετε

Οι αποσπασμένοι επιτιθέμενοι είναι το πρώτο πράγμα που εγκαθίσταται. Ο Φρά Άντζελο ζωγραφίζει ένα μόνο αιωρούμενο πρόσωπο που φτύνει προς τον Χριστό, δύο χέρια που χτυπούν από τις δύο πλευρές, και ένα χέρι στην πάνω δεξιά που κρατά το καπέλο ενός στρατιώτη. Δεν είναι φιγούρες· είναι αμαρτίες, αποσπασμένες σε χειρονομία ώστε ο στοχαστικός μοναχός να μην αποσπαστεί από την ανατομία. Κάτω από τον θρόνο, η Μαρία γέρνει στο χέρι της στην στάση της μελαγχολίας· ο Δομίνικος διαβάζει με το κεφάλι σκυμμένο. Το μαντήλι πάνω από τα μάτια του Χριστού αποδίδεται με εξαιρετική προσοχή. Δεν μπορεί να δει τις χτυπήματα· εμείς δεν μπορούμε να τα δούμε ούτε, ακριβώς. Η ζωγραφική μας ζητά να τα δούμε ούτως ή άλλως.

Βιβλική αναφορά

Ματθαίος 26:67-68

Pieter Bruegel the Elder · The Procession to Calvary (1564)

Θεολογικό πλαίσιο

Ο Μπρούγκελ ζωγραφίζει τον Γολγοθά ως ένα φλαμανδικό τοπίο σε μια ημέρα αγοράς. Χιλιάδες φιγούρες ρέουν μέσα από τον πίνακα προς τον λόφο στα δεξιά, κάρα και άλογα και στρατιώτες ντυμένοι στα κόκκινα και περίεργα παιδιά, το πλήθος μιας συνηθισμένης εκτέλεσης. Ο Χριστός είναι στη μέση απόστασης, πεσμένος κάτω από το σταυρό, σχεδόν χαμένος μέσα στο πλήθος. Στο προσκήνιο, οι παραδοσιακές φιγούρες του πένθους (η Μαρία, ο Ιωάννης, οι Μαρίας) κάθονται απομονωμένες σε έναν λόφο, ζωγραφισμένες στο παλαιότερο Διεθνές Γοτθικό στυλ σαν να είχαν βγει από ένα άλτα σε λάθος αιώνα. Το επιχείρημα του Μπρούγκελ είναι θεολογική γεωγραφία: το Πάθος συμβαίνει στον κόσμο μας, στους δρόμους μας, περιτριγυρισμένο από τις αποσπάσεις μας, και οι περισσότεροι από τους παρόντες δεν γνωρίζουν τι παρακολουθούν.

Τι να προσέξετε

Βρείτε πρώτα τον Χριστό: είναι μικρός, κοντά στο κέντρο του πίνακα, πεσμένος κάτω από το σταυρό. Τώρα βρείτε τον Σίμωνα από τον Κυρηναίο: είναι ο άνδρας που απομακρύνεται από τη θρηνητική γυναίκα του από στρατιώτες ντυμένους στα κόκκινα, ακριβώς δεξιά από τον Χριστό. Ολόκληρο το πλήθος είναι σε κίνηση εκτός από τους πενθούντες του προσκηνίου, που είναι ακίνητοι σαν μια ξεχωριστή ζωγραφική· ο Μπρούγκελ χρησιμοποιεί δύο οπτικά στυλ σε μία σύνθεση για να σημάνει την απόσταση μεταξύ του ιερού χρόνου και του καθημερινού χρόνου. Ο ανεμόμυλος στον ψηλό βράχο στην άνω αριστερή πλευρά προστέθηκε από τον Μπρούγκελ σκόπιμα: οι μυλόπετρες, στην χριστιανική εικονογραφία, είναι ένα σύμβολο της Ευχαριστίας (σπόροι αλεσμένοι για ψωμί). Ο Γολγοθάς, προτείνει ο Μπρούγκελ, είναι ο τροχός της σωτηρίας, και οι περισσότεροι από το χωριό είναι πολύ απασχολημένοι από κάτω για να κοιτάξουν ψηλά.

Βιβλική αναφορά

Λουκάς 23:26-32

Caravaggio · The Taking of Christ (1602)

Θεολογικό πλαίσιο

Η ζωγραφική χάθηκε για αιώνες και ανακαλύφθηκε ξανά σε μια κατοικία Ιησουιτών στο Δουβλίνο το 1990, ένα θαύμα τέχνης της Αγίας Εβδομάδας. Ο Καραβάτζιο ζωγραφίζει τη στιγμή στον Κεσαριανό όταν το φιλί του Ιούδα προσγειώνεται και οι στρατιώτες πλησιάζουν. Τα μάτια του Χριστού είναι χαμηλωμένα· τα μάτια του Ιούδα είναι ανοιχτά. Ένας νεαρός Ιωάννης φεύγει αριστερά, με το στόμα ανοιχτό από τρόμο· ένας στρατιώτης με μαύρη πανοπλία φτάνει από τα δεξιά. Ο Καραβάτζιο περιλαμβάνει τον εαυτό του στα δεξιά, κρατώντας τη λάμπα που φωτίζει τη σύλληψη. Ο ζωγράφος είναι ο μάρτυρας, και η λάμπα είναι η παραδοχή του: είμαι αυτός που χρειάστηκε να το δει αυτό. Η ανάγνωση της Αγίας Εβδομάδας για την νύχτα της Μεγάλης Πέμπτης χρειάζεται την ειλικρίνεια του Καραβάτζιο σχετικά με το ποιος είναι στον κήπο.

Τι να προσέξετε

Κοιτάξτε το χέρι του Ιούδα στον ώμο του Χριστού: η λαβή είναι σταθερή, όχι στοργική· το φιλί κλείνει ήδη. Ο Καραβάτζιο ζωγραφίζει το πρόσωπο του προδότη στο πιο φωτεινό φως της ζωγραφικής, η βαθύτερη ανειλικρίνεια δίνεται στην πιο φωτεινή φωτεινότητα. Προσέξτε την γυαλιστερή μαύρη πανοπλία του δεύτερου στρατιώτη που πλησιάζει: κάθε καμπύλη και βίδα αντανακλά τη λάμπα, και ο Καραβάτζιο χρησιμοποιεί την θωράκιση ως δεύτερη πηγή φωτός στην μανσέτα του Χριστού. Ο αυτοπροσωπογραφία στα δεξιά, με τη λάμπα υψωμένη: τα μάτια του ζωγράφου είναι στραμμένα στον Χριστό, όχι στη δράση. Έχει ήδη δει τι πρόκειται να συμβεί, και έχει επιλέξει να συνεχίσει να παρακολουθεί.

Βιβλική αναφορά

Ματθαίος 26:47-50

Duccio di Buoninsegna · The Washing of the Feet (Maestà) (1308-1311)

Θεολογικό πλαίσιο

Στην πίσω πλευρά του βωμού της Μαεστά, ο Ντούτσιο ζωγράφισε ολόκληρη την αφήγηση του Πάθους σε είκοσι έξι μικρές πάνελ. Το Πλύσιμο των Ποδιών βρίσκεται ανάμεσα στις σκηνές της Μεγάλης Πέμπτης, ακριβώς δίπλα στο Μυστικό Δείπνο. Ο Ντούτσιο δίνει στην αφήγηση του Ιωάννη το κατάλληλο οπτικό βάρος: το πλύσιμο των ποδιών δεν είναι μια υποσημείωση αλλά ο επιλεγμένος φακός του ευαγγελίου για το βράδυ. Ο Χριστός γονατίζει σε απλή δράση ενώ ο Πέτρος σηκώνει το χέρι του σε διαμαρτυρία. Οι άλλοι απόστολοι συγκεντρώνονται πίσω, μερικοί να λύσουν τις σαγιονάρες τους για να είναι επόμενοι, μερικοί να παρακολουθούν. Θεολογικά, το βωμό των Σιενέζων παρουσιάζει τη Μεγάλη Πέμπτη ως συνεχόμενη με την Ευχαριστία: η ίδια ταπεινότητα που γέρνει για να πλύνει τα πόδια γέρνει για να σπάσει το ψωμί. Οι δύο πράξεις είναι μία πράξη αυτοπαράδοσης, ζωγραφισμένη σε γειτονικά πάνελ γιατί είναι θεολογικά αδιαχώριστες.

Τι να προσέξετε

Ο Χριστός σε σκούρο μπλε γονατίζει στα δεξιά, κρατώντας το πόδι του Πέτρου σε μια πέτρινη λεκάνη. Ο Πέτρος σηκώνει το δεξί του χέρι προς το κεφάλι του στην χειρονομία διαμαρτυρίας που καταγράφει το ευαγγέλιο: "ποτέ δεν θα πλύνεις τα πόδια μου." Το πρόσωπό του είναι ανήσυχο, τα μάτια του ανοιχτά. Πίσω από τον Πέτρο, οι απόστολοι κάθονται σε μια σειρά σε ένα μακρύ πάγκο, αρκετοί ήδη λύνουν τις σαγιονάρες τους σε αναμονή. Ένας γέρνει για να τις βγάλει· ένας άλλος κρατά το πόδι του στο χέρι του εξετάζοντάς το. Προσέξτε το αψιδωτό αρχιτεκτονικό σκηνικό: ο Ντούτσιο ζωγραφίζει το υπερώο ως μια Σιενέζικη λογγία με πλακάκι και μια σειρά λεπτών κολώνων. Το χρυσό έδαφος από πάνω πλαισιώνει τη δράση σαν ένα ιερό. Παρά την μικρή κλίμακα του πάνελ, κάθε πρόσωπο είναι ατομικό, κάθε χειρονομία σκόπιμη.

Βιβλική αναφορά

Ιωάννης 13:1-17

Λειτουργικές Αναγνώσεις

  • Κυριακή των Βαΐων: Πορεία με Βάγια · Ματθαίος 21:1-11; Ησαΐας 50:4-7; Φιλιππησίους 2:6-11; Ματθαίος 26:14-27:66
  • Μεγάλη Δευτέρα · Ησαΐας 42:1-7; Ιωάννης 12:1-11
  • Μεγάλη Τρίτη · Ησαΐας 49:1-6; Ιωάννης 13:21-33, 36-38
  • Άγια Τετάρτη (Τετάρτη των Κατασκόπων) · Ησαΐας 50:4-9α; Ματθαίος 26:14-25

Οικογενειακές Δραστηριότητες

Διαβάστε το Πάθος Ημέρα με Ημέρα

Κάθε ημέρα της Μεγάλης Εβδομάδας, διαβάστε το τμήμα του ευαγγελίου που αντιστοιχεί σε αυτή την ημέρα στην τελευταία εβδομάδα του Χριστού: η είσοδος της Κυριακής, ο καθαρισμός του Ναού τη Δευτέρα, το υπερώο της Πέμπτης, ο σταυρός της Παρασκευής. Ένα απλό σχέδιο: δέκα λεπτά μετά το δείπνο, ένα κερί, ένα κεφάλαιο. Μέχρι το πρωί της Κυριακής η οικογένεια έχει περπατήσει όλο το δρόμο.

Στήστε μια Έκθεση Τραπέζι Μεγάλης Εβδομάδας

Διαθέστε ένα μικρό τραπέζι ή ράφι. Την Κυριακή των Βαΐων, τοποθετήστε ένα πράσινο βάγιο ή κλαδί. Την Πέμπτη, προσθέστε ένα μικρό ψωμί και ένα ποτήρι. Την Παρασκευή, τοποθετήστε τα κάτω και βάλτε έναν ξύλινο σταυρό. Το Σάββατο, αφήστε το τραπέζι άδειο. Την Ανάσταση, γεμίστε το με λευκά λουλούδια. Το νοικοκυριό βλέπει την εβδομάδα να ξεδιπλώνεται χωρίς να ειπωθεί λέξη.

Ημερολόγιο Εικόνων Μεγάλης Εβδομάδας

Σχεδιάστε επτά απλά κουτιά, ένα για κάθε ημέρα. Κάθε πρωί, σχεδιάστε ή χρωματίστε μια εικόνα: ένα βάγιο, ένα ψωμί, μια λεκάνη με νερό, έναν σταυρό, έναν σφραγισμένο τάφο, έναν άδειο τάφο. Μέχρι την Κυριακή, όλη η εβδομάδα είναι στη σελίδα με χρώμα.