Σχετικά με αυτήν την ημέρα
Ο Κανονικός Χρόνος (tempus per annum, "χρόνος δια μέσου του έτους") είναι η μεγαλύτερη περίοδος του εκκλησιαστικού ημερολογίου και η πιο ήσυχη. Η Δυτική Εκκλησία τον διατηρεί σε δύο κομμάτια: μια σύντομη περίοδο από το τέλος της Χριστουγεννιάτικης περιόδου μέχρι την αρχή της Σαρακοστής, και μια πολύ μεγαλύτερη περίοδο από τη Δευτέρα μετά την Πεντηκοστή μέχρι το Σάββατο πριν από την Αδβέντ. Μαζί καλύπτουν περίπου τριάντα τρεις ή τριάντα τέσσερις εβδομάδες του έτους, περισσότερες από τις μισές Κυριακές. Το όνομα δεν σημαίνει "βαρετό" ή "υπολειπόμενο." Η ρίζα του είναι "τακτικός" (αριθμημένος, μετρημένος, ακολουθούμενος), γιατί κάθε Κυριακή ονομάζεται από τη θέση της στην καταμέτρηση: Τρίτη Κυριακή στον Κανονικό Χρόνο, Εικοστή Τρίτη Κυριακή στον Κανονικό Χρόνο, και ούτω καθεξής. Τα άμφια είναι πράσινα, το χρώμα της ανάπτυξης και της ζωής. Το αναγνωστικό περνά από ένα Συνοπτικό Ευαγγέλιο κάθε χρόνο (Ματθαίος στο Έτος Α, Μάρκος στο Έτος Β, Λουκάς στο Έτος Γ) σε συνεχόμενη ανάγνωση, παράλληλα με μια σταθερή ανάγνωση από την Παλαιά Διαθήκη και τις επιστολές του Παύλου. Ο Κανονικός Χρόνος είναι η μακρά πιστή πορεία μεταξύ των εορτών της κορυφής, η εποχή που ρωτά αν η κραυγή του Πάσχα έχει ριζώσει στην καθημερινή διάταξη μιας ζωής. Είναι εκεί που συμβαίνει η περισσότερη μαθητεία: μεταξύ της μνήμης της ανάστασης και της ελπίδας της ανάστασης. Οι εορτές των αγίων διασκορπίζουν τη μακρά δεύτερη περίοδο: Ιερή Καρδιά, Σώμα και Αίμα Χριστού, Κοίμηση, Χριστός Βασιλιάς στο τέλος. Η Ανατολική Ορθοδοξία δεν ονομάζει επίσημα την εποχή, αλλά οι δικές της μετρημένες Κυριακές μετά την Πεντηκοστή (1η Κυριακή της Πεντηκοστής = Όλοι οι Άγιοι, και ούτω καθεξής) φέρουν την ίδια μορφή: η διάταξη του κοινού χρόνου γύρω από το Πασχάλιο μυστήριο. Ο Κανονικός Χρόνος δεν είναι η απουσία εορτής· είναι το έδαφος στο οποίο αναπτύσσεται η μνήμη της εορτής.
Τέχνη & Εικονογραφία
Diego Velázquez · Christ in the House of Martha and Mary (1618)
Θεολογικό πλαίσιο
Ο Βελάθκεθ ήταν δεκαεννέα όταν το ζωγράφισε αυτό στη Σεβίλλη, ένα μποδεγκόν, μια σκηνή κουζίνας, αλλά με μια μικρή σκηνή σε πλαίσιο στον τοίχο πίσω: ο Χριστός διδάσκει στο σπίτι της Μάρθας και της Μαρίας. Ο νεαρός ζωγράφος κάνει κάτι θεολογικά τολμηρό. Οι περισσότερες από τον καμβά είναι αφιερωμένες στην κουζίνα του προσκηνίου: μια νέα γυναίκα που θρυμματίζει σκόρδο, τα μάγουλά της κοκκινισμένα από απογοήτευση, μια μεγαλύτερη γυναίκα που δείχνει προς τη σκηνή στο εσωτερικό. Μόνο ένα μικρό παράθυρο ή καθρέφτης ανοίγει στη θεία στιγμή. Ο Βελάθκεθ σκηνοθετεί το ευαγγέλιο όπως θα το βίωνε ο εργαζόμενος στην κουζίνα: η διδασκαλία του Χριστού συμβαίνει στο διπλανό δωμάτιο ενώ το ψωμί πρέπει ακόμα να παρασκευαστεί. Ολόκληρος ο πίνακας είναι μια επιχειρηματολογία για την κατάλληλη απόσταση μεταξύ της ενεργητικής και της στοχαστικής ζωής, ζωγραφισμένος από έναν έφηβο που ήδη καταλάβαινε το ερώτημα.
Τι να προσέξετε
Στο προσκήνιο, η νέα γυναίκα θρυμματίζει σκόρδο σε ένα γουδί, τέσσερα αυγά στον αγκώνα της, ένα ψάρι lying στο τραπέζι, μια κόκκινη πιπεριά. Η έκφρασή της δεν είναι ήρεμη: είναι ενοχλημένη, πιθανώς ταπεινωμένη. Η μεγαλύτερη γυναίκα δίπλα της δείχνει προς τη σκηνή στο εσωτερικό στην επάνω δεξιά γωνία. Είτε αυτή η σκηνή είναι ένα παράθυρο στο διπλανό δωμάτιο είτε μια μικρή εικόνα σε πλαίσιο στον τοίχο έχει συζητηθεί για τετρακόσια χρόνια. Μέσα στη σκηνή, ο Χριστός κάθεται και μιλάει, η Μαρία γονατίζει στα πόδια Του, η Μάρθα στέκεται δίπλα τους με το ένα χέρι υψωμένο σε διαμαρτυρία. Ο Βελάθκεθ έχει συμπιέσει ολόκληρη την παραβολή: το στοχαστικό μέσα, το ενεργητικό έξω, και τα δύο σε ένα πλαίσιο, και τα δύο απαραίτητα. Η κουζίνα δεν είναι λιγότερο ιερή επειδή είναι κουζίνα.
Βιβλική αναφορά
Λουκάς 10:38-42
Anonymous (Sinai) · Christ Pantocrator (c. 550-600)
Θεολογικό πλαίσιο
Αυτή είναι η παλαιότερη επιβιώσασα εικόνα του Χριστού, ζωγραφισμένη σε ενκαυστική (χρώματα κρεμασμένα σε ζεστό κερί) στο μοναστήρι του Αγίου Καταρίνα στο Όρος Σινά κάποια στιγμή τον έκτο αιώνα. Επιβίωσε από την βυζαντινή εικονοκλασία του όγδοου και ένατου αιώνα γιατί το Σινά βρισκόταν πέρα από την αυτοκρατορική εμβέλεια. Το πρόσωπο που εμφανίζεται είναι το πρόσωπο που οι ανατολικοί Χριστιανοί προσεύχονται μπροστά του εδώ και δεκαπέντε αιώνες: Χριστός ο Παντοκράτωρ, ο Πάντων Κυρίαρχος, κρατώντας ένα διακοσμημένο ευαγγέλιο στο αριστερό του χέρι και ευλογώντας με το δεξί. Θεολογικά, αυτός είναι ο δημόσιος δάσκαλος και ο κοσμικός Κύριος αποδοσμένος ως ένα πρόσωπο. Κοιτάξτε την εικόνα αρκετά και θα παρατηρήσετε αυτό που έχουν παρατηρήσει γενιές: τα δύο μισά του προσώπου του είναι διαφορετικά, το ένα σοβαρό και το άλλο ελεήμον, σαν ο Κριτής και ο Σωτήρας να κοιτούν μαζί. Ολόκληρο το ευαγγέλιο της δημόσιας διακονίας του συγκεντρωμένο σε μια μόνο ματιά.
Τι να προσέξετε
Καλύψτε το ένα μισό του προσώπου με το χέρι σας και μελετήστε το άλλο· μετά αλλάξτε. Η δεξιά πλευρά (η δεξιά του, η αριστερή σας) είναι πιο σφιχτή, το μάτι πιο επίπεδο: ο δίκαιος Κριτής. Η αριστερή πλευρά είναι πιο μαλακή, το μάτι ελαφρώς μεγαλύτερο, το μέτωπο πιο ανυψωμένο: ο ελεήμον Σωτήρας. Οι εικονογράφοι μέσα στους αιώνες έχουν σημειώσει αυτή την ασυμμετρία· είναι σχεδόν σίγουρα σκόπιμη. Το δεξί του χέρι ευλογεί με δύο δάχτυλα υψωμένα (ένα για τη θεότητα, ένα για την ανθρωπότητα)· το αριστερό κρατά ένα διακοσμημένο ευαγγέλιο βαρύ με χρυσές κλειδαριές. Η τεχνική της ενκαυστικής δίνει στο δέρμα του μια διαφανή, σχεδόν ζωντανή ζεστασιά που το φρέσκο ή το τέμπερα δεν θα μπορούσαν ποτέ να επιτύχουν. Πίσω από το κεφάλι του, το φωτοστέφανο του σταυρού τον ταυτοποιεί: αυτός είναι ο Ένας που διδάσκει δημόσια και κυβερνά αιώνια, ο Παντοκράτωρ στην καρδιά του Όλου Κανονικού Χρόνου.
Βιβλική αναφορά
Ιωάννης 14:9
Carl Heinrich Bloch · Sermon on the Mount (c. 1877)
Θεολογικό πλαίσιο
Ο Μπλοχ, ένας ευσεβής Δανός Λουθηρανός, ζωγράφισε είκοσι τρία μεγάλα ελαιογραφίες της ζωής του Χριστού για το Βασιλικό Ορατόριο στο Κάστρο Φρεντερίκσμποργκ τη δεκαετία του 1870 και 1880. Ο κύκλος προοριζόταν για ιδιωτική βασιλική λατρεία αλλά σύντομα έγινε, μέσω αναπαραγωγής, η κυρίαρχη προτεσταντική εικόνα του Χριστού για δύο γενιές. Ο Λόγος του Χριστού στο Όρος βρίσκεται στην καρδιά του κύκλου. Ο Μπλοχ τοποθετεί τον Ιησού χαμηλά σε μια πλαγιά, περιτριγυρισμένο όχι από ένα ασαφή πλήθος αλλά από ατομικά πρόσωπα: ένα παιδί που στηρίζεται σε μια μητέρα, ένας άνδρας που στραβώνει, μια γυναίκα μισοσκιασμένη από το πέπλο της. Θεολογικά, αυτή είναι η μεγάλη διδακτική στιγμή της δημόσιας διακονίας του Χριστού: οι Μακαρισμοί, ο νέος νόμος, η βασιλεία που εγκαινιάζεται με απλές λέξεις. Ο Μπλοχ αρνείται οποιοδήποτε άμβωνα· ο Δάσκαλος κάθεται ανάμεσα στους ακροατές του.
Τι να προσέξετε
Ο Χριστός κάθεται σε έναν χαμηλό βράχο, όχι υψωμένος πάνω από το πλήθος αλλά μόλις ανυψωμένος από αυτό: ο Μπλοχ αρνείται οποιαδήποτε πλατφόρμα κήρυγμα. Το δεξί του χέρι στηρίζεται στο γόνατό του· το αριστερό του υψώνεται σε ήπια χειρονομία, με την παλάμη ανοιχτή. Το φως πέφτει στο πρόσωπό του από την επάνω αριστερή πλευρά, απαλό και ομοιόμορφο. Κοιτάξτε τους ακροατές: ένας ηλικιωμένος άνδρας κρατάει το αυτί του, μια μητέρα κρατάει ένα κοιμισμένο βρέφος, ένας νεαρός άνδρας κάθεται με τα πόδια σταυρωμένα και το πηγούνι του στο χέρι του. Κανένας από αυτούς δεν φαίνεται στημένος· ο καθένας έχει πιαστεί σε ιδιωτική ακρόαση. Πίσω, η πλαγιά ανυψώνεται σε ένα ήσυχο λιβάδι, με τη Θάλασσα της Γαλιλαίας να υπονοείται κάπου πέρα από. Ολόκληρη η σύνθεση είναι χτισμένη για να τραβήξει το βλέμμα σας στο πρόσωπό του μέσω των προσώπων που ακούνε.
Βιβλική αναφορά
Ματθαίος 5:1-12
Caravaggio · The Calling of Saint Matthew (c. 1599-1600)
Θεολογικό πλαίσιο
Ζωγραφισμένο για το παρεκκλήσι Κονταρέλι στη Σαν Λουίτζι ντεϊ Φραντσέζι, τη γαλλική εκκλησία στη Ρώμη, αυτός είναι ο καμβάς που ανακοίνωσε τον Καραβάτζιο στον κόσμο και άλλαξε την ευρωπαϊκή ζωγραφική για πάντα. Το παρεκκλήσι είχε παραγγελθεί για σκηνές από τη ζωή του Αγίου Ματθαίου, και ο Καραβάτζιο ζωγράφισε την Κλήση ως το πίσω δωμάτιο ενός φοροεισπράκτη: μια σκοτεινή κάμαρα, άνδρες σκυμμένοι πάνω από νομίσματα, ένα παράθυρο ψηλά με σπαστό φως να μπαίνει. Ο Χριστός εισέρχεται από τα δεξιά με τον Πέτρο· υψώνει το χέρι του και δείχνει. Θεολογικά, αυτή είναι η δημόσια διακονία αποτυπωμένη ως μια μοναδική έκπληκτη στιγμή: τη στιγμή που ένας άνδρας ακούει το όνομά του και η παλιά του ζωή τελειώνει. Ο Καραβάτζιο ζωγραφίζει όχι μια θριαμβευτική κλήση αλλά μια διακοπή: ένα ήσυχο δωμάτιο, κάποια χρήματα στο τραπέζι, ένα δάχτυλο που δείχνει μέσα από τη σκόνη.
Τι να προσέξετε
Ακολουθήστε τη γραμμή του φωτός: κόβει διαγώνια από το πάνω δεξιά, πέφτοντας στον πίσω τοίχο και καταλήγοντας στα πρόσωπα στο τραπέζι. Έπειτα, ακολουθήστε το δείκτη του Χριστού: σημειώστε ότι είναι η ίδια χειρονομία που έδωσε ο Μιχαήλ Άγγελος στον Αδάμ στην οροφή της Σιξτίνας, σκόπιμα παραφρασμένη, αλλά εδώ είναι ο Νέος Αδάμ που απλώνει το χέρι του προς τον άνθρωπο που θα ακολουθήσει. Τώρα κοιτάξτε τον Ματθαίο: οι μελετητές διαφωνούν για το ποια φιγούρα είναι, ο άνδρας με τα γένια που δείχνει τον εαυτό του με έκπληξη (η παραδοσιακή ανάγνωση) ή ο νεαρός άνδρας με το κεφάλι χαμηλωμένο που μετράει ακόμα νομίσματα (μια σύγχρονη εναλλακτική). Σε κάθε περίπτωση, ο Καραβάτζιο ζωγραφίζει την κλήση ως μια ιδιωτική σοκ σε έναν δημόσιο χώρο. Το αγόρι με το φτερωτό καπέλο δίπλα στον Ματθαίο δεν έχει παρατηρήσει ακόμα ότι κάτι έχει αλλάξει.
Βιβλική αναφορά
Ματθαίος 9:9
Henry Ossawa Tanner · The Good Shepherd (c. 1902-03)
Θεολογικό πλαίσιο
Ο Τάνερ ζωγράφισε πολλές εκδόσεις του Καλού Ποιμένα μετά τα ταξίδια του στην Παλαιστίνη, όπου είχε ζήσει για εβδομάδες ανάμεσα σε Βεδουίνους ποιμένες στους λόφους πάνω από την Ιερουσαλήμ. Επέστρεψε πεπεισμένος ότι κάθε συναισθηματική κάρτα του Βικτωριανού Ιησού με ένα αρνί είχε αποτύχει την παραβολή. Ο ποιμένας του Ιωάννη 10 είναι ένας άνθρωπος σε μια απότομη πλαγιά στο σούρουπο, με το κοπάδι του να διασκορπίζεται σε δύσκολο έδαφος: όχι μια ειδυλλιακή σκηνή αλλά μια σκληρή δουλειά που γίνεται με αγάπη. Ο Τάνερ ζωγραφίζει τον ποιμένα ως μια μικρή σκοτεινή φιγούρα σε μια απέραντη κλίση, με τα πρόβατα του σχεδόν φωτεινά στον θολό αέρα γύρω του. Θεολογικά, αυτό είναι το δημόσιο υπουργείο του Χριστού συμπυκνωμένο στην ουσία του: καλεί τους δικούς του με το όνομά τους, πηγαίνει πίσω από τους απομακρυσμένους, γνωρίζει την πλαγιά στο σκοτάδι.
Τι να προσέξετε
Ο ποιμένας είναι μικρός στο κάδρο: ο Τάνερ δίνει το μεγαλύτερο μέρος του καμβά στον ουρανό και την πλαγιά. Το ραβδί του γέρνει διαγώνια· το μανδύα του κρέμεται σε μια ενιαία σκοτεινή μάζα ενάντια στο σκούρο μπλε βουνό πίσω. Τα πρόβατα λάμπουν ελαφρώς λευκά-γκρι στο συγκεντρωμένο σκοτάδι, διασκορπισμένα σε μικρές ομάδες σε όλη την απότομη γη. Δεν υπάρχει φωτοστέφανο, δεν υπάρχει προβολέας, δεν υπάρχει χερουβείμ αρνί που κρατιέται στην αγκαλιά. Ολόκληρος ο πίνακας είναι σκοτεινός, ατμοσφαιρικός: η υπογραφή του Τάνερ γεμίζει τον αέρα με μπλε-πράσινη τονικότητα. Πρέπει να ψάξετε για τον ποιμένα, σχεδόν όπως θα έκανε το χαμένο πρόβατο. Αυτό είναι το νόημα: ο Καλός Ποιμένας είναι αυτός που είναι έξω σε αυτή τη δύσκολη βραδιά, κοιτάζοντας.
Βιβλική αναφορά
Ιωάννης 10:11-14
Rembrandt van Rijn · The Return of the Prodigal Son (c. 1668)
Θεολογικό πλαίσιο
Ο Ρέμπραντ ζωγράφισε αυτό κοντά στο τέλος της ζωής του, μετά από χρόνια θλίψης (τους θανάτους της γυναίκας του Σάσκια, του γιου του Τίτου, της συντρόφου του Χέντριχιε), και ο πίνακας είναι γεμάτος με τη βραδεία βαρύτητα ενός ανθρώπου που έχει χρειαστεί συγχώρεση. Η παραβολή του Χριστού στο Λουκά 15 είναι η ανώτατη δήλωση της ελέους του Πατέρα στη δημόσια διδασκαλία του: ο γιος που έχει σπαταλήσει τα πάντα, ο πατέρας που τρέχει να τον συναντήσει ενώ είναι ακόμα μακριά. Ο Ρέμπραντ δεν ζωγραφίζει την τρεχάλα αλλά την αγκαλιά: τη στιγμή που το ξυρισμένο κεφάλι του γιου πιέζεται στο στήθος του πατέρα και τα δύο παλιά χέρια του πατέρα καταλήγουν στην πλάτη του. Ο Ερνέστ Νάουεν έγραψε ένα ολόκληρο βιβλίο για το να στέκεται μπροστά σε αυτόν τον πίνακα. Είναι, απλά, η παραβολή που γίνεται ορατή.
Τι να προσέξετε
Κοιτάξτε τα δύο χέρια του πατέρα. Οι ιστορικοί τέχνης έχουν παρατηρήσει ότι είναι ελαφρώς διαφορετικά: το ένα φαίνεται πιο ανδρικό, το άλλο πιο γυναικείο, σαν ο Ρέμπραντ να ζωγράφισε σκόπιμα τον πατέρα να κρατά τον γιο με τη δύναμη ενός πατέρα και την τρυφερότητα μιας μητέρας. Τα παπούτσια του γιου είναι φθαρμένα· ένα λείπει εντελώς· το ένδυμά του είναι σε κομμάτια. Το κεφάλι του είναι ξυρισμένο, πιθανώς όπως θα ήταν ενός δούλου ή ενός ζητιάνου. Το φως πέφτει μόνο σε αυτούς τους δύο: όλα γύρω είναι σκοτεινά. Στα δεξιά στέκεται ο μεγαλύτερος αδελφός, σε πλήρες μήκος και σκιασμένος, παρακολουθώντας με τα χέρια σταυρωμένα. Δεν έχει αποφασίσει ακόμα αν θα μπει. Ο Ρέμπραντ ζωγραφίζει το αναπάντητο ερώτημα της παραβολής ακριβώς στην άκρη του καμβά.
Βιβλική αναφορά
Λουκάς 15:11-32
James Tissot · The Sower (c. 1886-94)
Θεολογικό πλαίσιο
Ο Τισό ήταν ένας επιτυχημένος ζωγράφος της παρισινής κοινωνίας (κομψές γυναίκες, πάρτι δίπλα στο ποτάμι, όλα σε λάδι) μέχρι που μια όραση στην εκκλησία του Αγίου Σουλπίσι το 1885 γύρισε τη ζωή του. Έδωσε μακριά τη δουλειά του στην κοινωνία, ταξίδεψε στην Αγία Γη, έζησε για μήνες στην Παλαιστίνη σκιαγραφώντας τοπίο και κοστούμι, και παρήγαγε 365 σκηνές από τη ζωή του Χριστού. Ο Σπορέας είναι από αυτή τη μεγάλη σειρά. Η παραβολή του Χριστού στο Ματθαίο 13 είναι η διδασκαλία της δημόσιας διακονίας για την άφιξη της βασιλείας ως κανονικής, διασκορπισμένης, σχεδόν σπαταλημένης: σπόρος που ρίχνεται σε μονοπάτι και πέτρα και καλή γη εξίσου. Ο Τισό δεν ζωγραφίζει έναν ηρωικό Χριστό αλλά έναν μόνο αγρότη σπορέα που βλέπεται από πίσω, ρίχνοντας σπόρους με την εξασκημένη κίνηση ενός εργαζόμενου αγρότη. Η παραβολή είναι ο πίνακας· ο πίνακας είναι η παραβολή.
Τι να προσέξετε
Ο σπορέας έχει την πλάτη του μερικώς στραμμένη προς εμάς: ο Τισό αρνείται το συμβατικό μπροστινό πορτρέτο. Το αριστερό του χέρι κρατά μια πτυχή υφάσματος γεμάτη σπόρους· το δεξί του μόλις έχει απελευθερώσει μια χούφτα στον αέρα. Προσέξτε πού προσγειώνονται οι σπόροι: μερικοί πέφτουν καθαρά στο φθαρμένο μονοπάτι στο προσκήνιο (όπου θα τους πάρουν τα πουλιά)· μερικοί προσγειώνονται σε ρηχό έδαφος στην άκρη της πέτρας· μερικοί πέφτουν, σωστά, στις καλλιεργημένες σειρές παρακάτω. Ο Τισό έχει σκηνοθετήσει ολόκληρη την παραβολή σε μία εικόνα: τα τέσσερα εδάφη ορατά ταυτόχρονα. Η τονικότητα είναι ήσυχη παλαιστινιακή καφέ και γκρι, ακριβώς όπως είδε ο Τισό στη λοφώδη χώρα. Το φως πιάνει τους σπόρους στον αέρα, προσωρινά ανασταλμένους, ούτε ακόμα χαμένοι ούτε ακόμα ριζωμένοι.
Βιβλική αναφορά
Ματθαίος 13:1-9