Σχετικά με αυτήν την ημέρα
Η Κυριακή των Βαΐων ανοίγει την Αγία Εβδομάδα με μια πομπή που διπλασιάζεται ως παράδοξο. Τα τέσσερα Ευαγγέλια καταγράφουν την θριαμβευτική είσοδο του Χριστού στην Ιερουσαλήμ πάνω σε ένα δανεισμένο γαϊδουράκι (Ματθαίος 21, Μάρκος 11, Λουκάς 19, Ιωάννης 12), με πλήθη να απλώνουν τα ρούχα τους στο δρόμο, να κουνάνε βάγια κομμένα από τα χωράφια και να φωνάζουν "Ωσαννά!" Η λέξη δεν είναι γενική δοξολογία· είναι μια κραυγή από τον Ψαλμό 118 που σημαίνει "σώσε μας, σε παρακαλούμε." Το πλήθος αναγνώρισε τον βασιλιά της γραμμής του Δαβίδ που καβάλησε το πουλάρι που προφήτευσε ο Ζαχαρίας· αυτό που δεν μπορούσαν ακόμη να δουν ήταν ότι η σωτηρία που έφερε στην πόλη ήταν ο σταυρός. Το ίδιο πλήθος, ή ένα που δεν διαφέρει από αυτό, θα φωνάξει "Σταυρώστε τον" μέσα σε πέντε ημέρες. Η Εκκλησία κρατά αυτό το παράδοξο στο κέντρο της ημέρας από τότε. Στις περισσότερες δυτικές παραδόσεις η Θεία Λειτουργία αρχίζει έξω με την ευλογία των βάγια και μια πομπή μέσα στην εκκλησία, και στη συνέχεια γυρίζει (απότομα, σκόπιμα) στην ανάγνωση της ολόκληρης αφήγησης του Πάθους. Η χαρά και η ανησυχία δεν χωρίζονται· είναι η ίδια λειτουργική αναπνοή. Ευλογημένα βάγια πηγαίνουν σπίτι με τους πιστούς, συχνά κρυμμένα πίσω από έναν σταυρό ή πάνω από μια πόρτα, όπου περιμένουν μέχρι την επόμενη Τετάρτη της Στάχτης, όταν καίγονται και οι στάχτες σχεδιάζονται στα μέτωπα για να αρχίσει ξανά η Σαρακοστή. Ο κύκλος είναι η κατήχηση. Οι ανατολικές εκκλησίες κρατούν την ημέρα υπό τον τίτλο "Κυριακή της Εισόδου του Κυρίου στην Ιερουσαλήμ," με κλαδιά ιτιάς ή γαϊδουράγκαθου σε πολλές σλαβικές χώρες όπου δεν φυτρώνουν βάγια.
Τέχνη & Εικονογραφία
Albrecht Dürer · Christ's Entry into Jerusalem (woodcut, The Small Passion) (probably c. 1509–1510)
Θεολογικό πλαίσιο
Ο Φλαντριν ζωγράφισε αυτό το μεγάλο φρέσκο στον τοίχο του ναού του Αγίου Γερμανού-ντε-Πρε στο Παρίσι, δουλεύοντας σχεδόν επτά χρόνια στο σύνολο του φρέσκου προγράμματος της εκκλησίας. Ήταν ο αγαπημένος μαθητής του Ινγκρές και είχε απορροφήσει την αγάπη του κινήματος Ναζαρηνών για τα πρώιμα ιταλικά μοντέλα: τον Τζιότο, τον Φρά Άντζελο, τους Σιενέζους. Το αποτέλεσμα είναι μια πομπή της Κυριακής των Βαΐων που εκτείνεται κατά μήκος του τοίχου της εκκλησίας σαν μια αναγεννησιακή προεδρία που έχει μεγεθυνθεί σε αρχιτεκτονική κλίμακα. Θεολογικά, ο Φλαντριν τοποθετεί τον προσκυνητή μέσα στην πομπή: ο ενορίτης που περπατάει στη ναυτική το πρωί της Κυριακής περπατάει με το πλήθος που περπατούσε δίπλα στον Χριστό. Το φρέσκο θολώνει τους αιώνες. Η δοξολογία της 19ης αιώνας Παρισιού και η δοξολογία της πρώτης αιώνας Ιερουσαλήμ γίνονται ένα συνεχές τραγούδι.
Τι να προσέξετε
Η σύνθεση είναι οριζόντια, σχεδόν δεκαοκτώ μέτρα μακριά όταν ολοκληρωθεί. Ο Χριστός καβαλάει το γαϊδουράκι στο ήρεμο κέντρο, το πρόσωπό του ήρεμο και ελαφρώς σκυμμένο. Το πλήθος μπροστά του είναι χορογραφημένο σε μια αργή προοδευτική κίνηση: φιγούρες γονατιστές που απλώνουν ρούχα, παιδιά με κλαδιά φοινίκων, γυναίκες με βρέφη στους γοφούς τους, ένας γέρος που γονατίζει. Ο Φλαντριν ζωγράφισε όλους σε ρέουσες κλασικές ενδυμασίες, τα χρώματα ήσυχες γήινες αποχρώσεις αρμονισμένες με τη ζεστή πέτρα της εκκλησίας. Προσέξτε τα χέρια: κάθε χέρι κάνει κάτι (σηκώνει φοινίκες, απλώνει μανδύες, κρατάει παιδιά, χειρονομεί προς τον Ιησού). Ολόκληρη η σύνθεση κινείται με μια ενιαία σιωπή υποδοχής. Δεν υπάρχει χάος εδώ, δεν υπάρχει προγευστική της Παρασκευής: μόνο η ησυχία μιας πομπής που είναι ενήμερη ότι περπατά δίπλα σε κάτι ιερό.
Βιβλική αναφορά
Κατά Ματθαίον 21:1-11
Pietro Lorenzetti · Entry into Jerusalem (c. 1320)
Θεολογικό πλαίσιο
Ο Λορέντζετι ζωγράφισε αυτή την τοιχογραφία στην κάτω εκκλησία του Σαν Φραντσέσκο στην Ασίζη, στις ίδιες δεκαετίες που ο αδελφός του Αμβρόσιος ζωγράφιζε τις μεγάλες πολιτικές αλληγορίες της Σιένα. Οι Φραγκισκανοί είχαν βαθιά αφοσίωση στον ιστορικό Ιησού που περπατούσε σε πραγματικούς γαλιλαϊκούς δρόμους, και η Είσοδος του Λορέντζετι αισθάνεται σαν ρεπορτάζ από μέσα στο πλήθος. Οι πύργοι της Ιερουσαλήμ υψώνονται στα δεξιά· οι μαθητές πιέζονται πίσω από τον γαϊδουράκι· οι πολίτες ξεχύνονται από τις πύλες με κλαδιά και μια απτή σύγχυση. Θεολογικά, η Κυριακή των Βαΐων σε αυτό το φραγκισκανικό περιβάλλον είναι η στιγμή που η φτώχεια συναντά τη βασιλική. Ο φτωχός άνθρωπος σε ένα δανεισμένο γαϊδουράκι ανακηρύσσεται βασιλιάς, και οι γιοί του Φραγκίσκου γνώριζαν την ειρωνεία κάθε τέτοιας αναγνώρισης. Το χειροκρότημα δεν διαρκεί ποτέ.
Τι να προσέξετε
Παρακολουθήστε τα παιδιά. Ο Λορέντζετι κρύβει αρκετά από αυτά στην κάτω άκρη: ένα αγόρι απλώνει ένα ριγέ ύφασμα στο δρόμο· ένα άλλο, μικρότερο, κρυφοκοιτάζει πίσω από έναν ενήλικα· ένα τρίτο τρέχει δίπλα στον γαϊδουράκι. Η προοπτική του παιδιού σε αυτήν την παρέλαση είναι μία από τις τρυφερές λεπτομέρειες της τοιχογραφίας. Ο γαϊδουράκι είναι χνουδωτός και μικρός, τα πόδια του τοποθετημένα προσεκτικά. Το δεξί χέρι του Χριστού υψώνεται σε ευλογία· το αριστερό κρατάει το χαλινάρι χαλαρά. Πάνω από το τείχος της πόλης, παρακολουθήστε τις μορφές που γέρνουν από τα παράθυρα και πάνω από τα μπαλκόνια: ο Λορέντζετι ζωγραφίζει μια πόλη που συγκεντρώνεται ενεργά στα δεύτερα επίπεδα της για να δει τι είναι ο θόρυβος. Οι πύργοι της Ιερουσαλήμ είναι ζωγραφισμένοι με τις ζεστές ροζ πέτρες των κεντρικών ιταλικών λόφων.
Βιβλική αναφορά
Κατά Ματθαίον 21:1-11
Giotto di Bondone · Entry into Jerusalem (Arena Chapel) (c. 1305)
Θεολογικό πλαίσιο
Η Είσοδος του Giotto, ζωγραφισμένη γύρω στο 1305 για την καπέλα της οικογένειας Σκροβενγκί στην Πάντοβα, ανοίγει τον κύκλο της Πα Passion του μεγάλου προγράμματος τοιχογραφιών του. Η εβδομάδα που τελειώνει στον σταυρό αρχίζει εδώ, με ένα πλήθος που δεν γνωρίζει ακόμα τι κάνει. Ο Giotto διαβάζει την Κυριακή των Βαΐων ως τη μεγάλη ειρωνεία του ευαγγελίου: η πόλη υποδέχεται τον βασιλιά της με κραυγές και βάγια, και μέσα σε πέντε ημέρες η ίδια πόλη θα φωνάξει για τον θάνατό του. Η τοιχογραφία είναι σκηνοθετημένη λίγο πριν ο τοίχος στραφεί προς τον Γεθσημανή και τη δίκη: το μάτι του θεατή, περπατώντας στην καπέλα, περπατά την εβδομάδα. Ο Giotto αρνείται τον θρίαμβο. Η διάθεση είναι σοβαρή ακόμα και στην ενθουσιασμό, γιατί ζωγραφίζει από την άλλη πλευρά του Πάσχα και ξέρει τι έρχεται.
Τι να προσέξετε
Ο Χριστός καβαλά στο κέντρο σε ένα μικρό γαϊδουράκι, το πρόσωπό του ήρεμο και ελαφρώς στραμμένο προς τα κάτω, δεν πανηγυρίζει για την υποδοχή. Δεξιά, δύο αγόρια ανεβαίνουν σε μια ελιά για να σπάσουν κλαδιά· το ένα κάθεται σε ένα ψηλό κλαδί, το άλλο φτάνει ψηλά. Στην κάτω αριστερή γωνία, ένας άνδρας σκύβει να απλώσει το ρούχο του στο δρόμο σε μια χειρονομία τιμής που ήδη μοιάζει με σώμα που έχει τοποθετηθεί. Οι μαθητές πίσω από τον Ιησού συγκεντρώνονται κοντά, ανήσυχοι· οι πολίτες της Ιερουσαλήμ μπροστά διασκορπίζονται για να τον υποδεχτούν, αλλά οι χειρονομίες τους είναι σφιχτές, σχεδόν τελετουργικές. Ο Giotto τοποθετεί τα βάγια χαμηλά και τα τείχη της πόλης σκοτεινά πίσω: είσοδος σε ένα μέρος που θα γίνει τάφος.
Βιβλική αναφορά
Κατά Ματθαίον 21:1-11; Κατά Μάρκον 11:1-11
Duccio di Buoninsegna · Entry into Jerusalem (Maestà) (1308-1311)
Θεολογικό πλαίσιο
Η Μαεστά του Ντούτσιο, ολοκληρωμένη το 1311, μεταφέρθηκε σε σοβαρή πομπή μέσα από τους δρόμους της Σιένα για να εγκατασταθεί στο ψηλό βωμό του καθεδρικού ναού, μια θριαμβευτική είσοδος από μόνη της, με καταστήματα κλειστά και καμπάνες να χτυπούν. Το πίσω πάνελ του βωμού αρχίζει την αφήγηση του Πάθους με αυτή την Είσοδο στην Ιερουσαλήμ, τη μεγαλύτερη σκηνή στον κύκλο. Ο Ντούτσιο δίνει στην Κυριακή των Βαΐων μια πολυάσχολη, κάθετη σύνθεση: η πομπή ανεβαίνει από την κάτω αριστερή πλευρά σε έναν στροβιλισμένο δρόμο προς την πύλη της πόλης. Η θεολογία που ζωγραφίζει ο Ντούτσιο είναι η αντίφαση του ευαγγελίου: ένας ήσυχος βασιλιάς που φτάνει σε μια θορυβώδη υποδοχή που θα στραφεί εναντίον του μέσα στην εβδομάδα. Οι Σιενέζοι, που επεξεργάζονται το δικό τους βωμό στην δική τους πόλη, θα καταλάβαιναν: κάθε υποδοχή φέρει δοκιμασία.
Τι να προσέξετε
Η σύνθεση διαβάζεται από κάτω προς τα πάνω. Στην κάτω αριστερή πλευρά, δύο παιδιά σκαρφαλώνουν σε μια ελιά σπάζοντας κλαδιά. Ο Χριστός πάνω στο γαϊδουράκι καταλαμβάνει το κάτω κέντρο, περιτριγυρισμένος από μαθητές. Πάνω και δεξιά, οι πολίτες της Ιερουσαλήμ βγαίνουν από μια αψιδωτή πύλη της πόλης για να τον συναντήσουν: είναι στοιβαγμένοι σε επαναλαμβανόμενες σειρές, κάθε πρόσωπο ατομικό. Προσέξτε τον άνδρα στην κάτω άκρη που απλώνει το μανδύα του· ένας άλλος δίπλα του αφαιρεί το ένδυμά του. Ο Ντούτσιο ζωγραφίζει το πλήθος ως ένα μόνο κινούμενο σώμα, αλλά κάθε μέλος του έχει τη δική του στάση: μερικοί γέρνουν μπροστά με ανυπομονησία, άλλοι γυρίζουν πίσω για να μιλήσουν στους γείτονες, ένας κρατάει ένα παιδί ψηλά για καλύτερη θέα. Το χρυσό έδαφος ενώνει όλες τις φιγούρες σε μια φωτεινή στιγμή.
Βιβλική αναφορά
Λουκάς 19:28-40; Ιωάννης 12:12-19
Anonymous (Russian, school of the Novgorod/Moscow transition, influence of Dionysius per NGI catalog) · The Entry into Jerusalem (c. 1487 (late 15th century))
Anthony van Dyck · The Entry of Christ into Jerusalem (c. 1617)
Θεολογικό πλαίσιο
Ο Βαν Ντάικ ζωγράφισε αυτό στα late teens του ενώ ακόμα ήταν στο εργαστήριο του Ρούμπενς στην Αντβέρπη, ένας νεαρός φλαμανδός ζωγράφος που εφαρμόζει την ιταλική μπαρόκ δραματικότητα σε μια ευαγγελική σκηνή. Η διάθεση είναι θεατρική: σκοτεινός ουρανός, στροβιλιζόμενα μανδύες, χειρονομίες που τραβιούνται προς τα έξω για να γεμίσουν το κάδρο. Ο Βαν Ντάικ θα γινόταν σύντομα ο ζωγράφος της αυλής του Καρόλου Α' της Αγγλίας, ο δάσκαλος της εκλεπτυσμένης βασιλικής πορτρέτου, αλλά εδώ βλέπουμε τη νεαρή δραματική ταλέντο που του κέρδισε την εύνοια του Ρούμπενς. Θεολογικά, η Κυριακή των Βαΐων του είναι πιο δυνατή από τις μεσαιωνικές θεραπείες, πιο κοντά στην περιγραφή του ευαγγελίου για πλήθη που φωνάζουν Ωσαννά και απλώνουν ρούχα σε αναταραχή. Ο Βαν Ντάικ αρνείται την ήσυχη διαδικασία ανάγνωσης. Ζωγραφίζει την Κυριακή των Βαΐων ως μια πραγματική πολιτική εκδήλωση: ένας χαρισματικός δάσκαλος που εισέρχεται σε μια αμφισβητούμενη πόλη υπό ρωμαϊκή κατοχή, με ένα πλήθος που γνωρίζει τι κάνει ακόμα κι αν δεν ξέρει τι αρχίζει.
Τι να προσέξετε
Ο Χριστός πάνω στο γαϊδουράκι γέρνει ελαφρώς μπροστά, το δεξί του χέρι υψωμένο σε ευλογία, αλλά το πρόσωπό του είναι μελαγχολικό, σχεδόν θλιμμένο. Γύρω του το πλήθος ορμά σε μπαρόκ κίνηση: ένας άνδρας στην κάτω αριστερή γωνία σκύβει χαμηλά απλώνοντας ένα πλούσια χρωματισμένο μανδύα· ένα παιδί στα δεξιά υψώνει μια βάγια· μια γυναίκα πίσω σηκώνει ένα βρέφος. Το φως πέφτει δραματικά από την πάνω αριστερή γωνία, φωτίζοντας το πρόσωπο του Χριστού και την άσπρη υφασμάτινη κάτω από αυτόν ενώ αφήνει τους τοίχους της πόλης στη σκιά. Ο Βαν Ντάικ φορτώνει τη σύνθεση με ισχυρές διαγώνιες (ο λαιμός του γαϊδουριού, τα απλωμένα χέρια του άνδρα, οι κλινόμενες βάγιες), όλα συγκλίνουν στο υψωμένο χέρι του Χριστού. Ολόκληρη η σκηνή φαίνεται να έχει πιαστεί σε μια μόνο ριπή ανέμου.
Βιβλική αναφορά
Κατά Ματθαίον 21:1-11
James Tissot · The Procession in the Streets of Jerusalem (c. 1886-1894)
Θεολογικό πλαίσιο
Ο Τισό, ο κομψός ζωγράφος της παρισινής κοινωνίας, υπήρξε θρησκευτική μεταστροφή στην μέση ηλικία και αφιέρωσε το υπόλοιπο της ζωής του σε έναν λεπτομερή κύκλο ευαγγελίου. Ταξίδεψε τρεις φορές στην Αγία Γη, σκιαγραφώντας πραγματικούς δρόμους, πραγματική αρχιτεκτονική, πραγματικούς φελάχιν με τα πραγματικά τους ρούχα. Το αποτέλεσμα είναι μια Κυριακή των Βαΐων ζωγραφισμένη ως εθνογραφική αναφορά: έτσι μπορεί να φαινόταν πραγματικά, σε αυτόν τον πραγματικό λιθόστρωτο δρόμο, σε αυτήν την πραγματική πόλη, σε αυτήν την πραγματική ημέρα. Ο Τισό απογυμνώνει τις αναγεννησιακές συμβάσεις του θρόνου και δίνει στον θεατή μια σκόνη μεσανατολικής πομπής που διασχίζει στενές πέτρινες οδούς. Θεολογικά, η δέσμευσή του στην ιστορική ρεαλιστικότητα είναι από μόνη της μια ευλαβής στάση. Επιμένει ότι το ευαγγέλιο συνέβη σε έναν συγκεκριμένο τόπο σε έναν συγκεκριμένο λαό, και ότι ο σύγχρονος Χριστιανός πρέπει να το φανταστεί με ακρίβεια για να το φανταστεί καθόλου.
Τι να προσέξετε
Η οπτική γωνία είναι στο επίπεδο του δρόμου και ελαφρώς χαμηλή, σαν ο θεατής να είναι ένα από το πλήθος που παρακολουθεί τη διαδρομή. Ο Χριστός ιππεύει στο κέντρο σε ένα μικρό γαϊδουράκι, περιτριγυρισμένος από παιδιά με βάγια και ενήλικες σε ριγέ ρόμπες. Οι δρόμοι είναι πραγματικοί δρόμοι της Ιερουσαλήμ: στενοί, τειχισμένοι, ανεβαίνοντας ελαφρώς. Ο Τισό ζωγραφίζει τις γυναίκες στις στέγες και τα μπαλκόνια να κλίνουν για να παρακολουθήσουν, τα πρόσωπά τους μισοσκεπασμένα. Το φως είναι φωτεινό μεσογειακό μεσημέρι, σε αντίθεση με το δραματικό chiaroscuro των ευρωπαϊκών προκατόχων του. Προσέξτε τα παιδιά που τρέχουν μπροστά από το γαϊδουράκι, κρατώντας ψηλά τα βάγια· η ενθουσιασμό τους είναι αυθόρμητο, του είδους που οποιαδήποτε γιορτή σε μια μικρή πόλη βγάζει από τους νέους της. Οι τοίχοι της πόλης πίσω είναι ηλιακά λευκασμένοι ασβεστόλιθοι, ζωγραφισμένοι με την ακρίβεια ενός καλλιτέχνη που είχε σταθεί και τους είχε σχεδιάσει.
Βιβλική αναφορά
Ματθαίος 21:1-11; Ιωάννης 12:12-19