Σχετικά με αυτήν την ημέρα
Πεντηκοστή (πενήντα ημέρες μετά το Πάσχα) γιορτάζει την κάθοδο του Αγίου Πνεύματος στους αποστόλους που συγκεντρώθηκαν στο υπερώο στην Ιερουσαλήμ. Το βιβλίο των Πράξεων καταγράφει έναν ήχο σαν βίαιος άνεμος, γλώσσες σαν φωτιά που ξεκουράζονται πάνω τους, και μια ξαφνική ικανότητα να γίνονται κατανοητοί από τους προσκυνητές που συγκεντρώθηκαν στην πόλη από κάθε έθνος. Τρεις χιλιάδες βαπτίστηκαν εκείνη την ημέρα. Η Εκκλησία συχνά αποκαλεί την Πεντηκοστή τα γενέθλιά της: το Πνεύμα που αιωρούνταν πάνω από τα ύδατα κατά τη δημιουργία τώρα δημιουργεί την Εκκλησία, το Σώμα του Χριστού που εκτείνεται μέσα στην ιστορία. Η ημέρα εκπληρώνει την υπόσχεση του Ιησού για "έναν άλλο Βοηθό": τον Παράκλητο, τον Υπερασπιστή, τον Παρηγορητή. Τα άμφια γίνονται κόκκινα για τη φωτιά. Πολλές κοινότητες διαβάζουν την αφήγηση των Πράξεων σε πολλές γλώσσες ταυτόχρονα, επικαλύπτοντας τις φωνές για να ανακαλέσουν το πολύγλωσσο θαύμα εκείνης της πρωινής. Μετά από πενήντα ημέρες χαράς της ανάστασης, η Πεντηκοστή στέλνει την Εκκλησία προς τα έξω: στους δρόμους, στις γλώσσες του κόσμου, στον μακρύ Κανονικό Χρόνο που αρχίζει την επόμενη Κυριακή. "Veni, Sancte Spiritus" ("Έλα, Άγιο Πνεύμα") είναι η προσευχή της ημέρας και κάθε ημέρας μετά.
Παραδοσιακά Γεύματα
Τούρτα Γενεθλίων για την Εκκλησία
Πολλές ενορίες σερβίρουν μια κόκκινη τούρτα την Πεντηκοστή (μερικές φορές με κεριά για να σβήσουν), γιορτάζοντας τα γενέθλια της Εκκλησίας. Το κόκκινο αντηχεί τη φωτιά του Πνεύματος· η τούρτα αντηχεί κάθε γιορτή γενεθλίων που υπήρξε ποτέ, κλιμακωμένη σε δύο χιλιάδες χρόνια.
Διεθνές Ποτλάκ
Οι οικογένειες φέρνουν πιάτα από διαφορετικές κουλτούρες στο γεύμα της Πεντηκοστής, μια μικρή ηχώ του θαύματος των Πράξεων 2, όπου το Πνεύμα μίλησε μέσω των αποστόλων σε κάθε γλώσσα που συγκεντρώθηκε στην Ιερουσαλήμ. Η παγκόσμια Εκκλησία σε ένα τραπέζι.
Μπισκότα σε Σχήμα Φλόγας
Μπισκότα ζάχαρης κομμένα σε σχήματα φλόγας και διακοσμημένα με κόκκινη, πορτοκαλί και κίτρινη γλάσο. Τρώγονται ενώ διαβάζεται η αφήγηση των Πράξεων 2· γλυκύτητα σε σχήμα δώρου της ημέρας.
Ταράλλι
Μικρά ιταλικά ψωμάκια σε σχήμα δαχτυλιού, που συχνά σερβίρονται την Πεντηκοστή στη νότια Ιταλία. Το σχήμα του δαχτυλιού κρατά τη συγκέντρωση ενωμένη· τα απλά υλικά (αλεύρι, νερό, λάδι, μάραθο) ανακαλούν την απλότητα του υπερώου.
Τέχνη & Εικονογραφία
Jean Restout · Pentecost (1732)
Θεολογικό πλαίσιο
Ο Ρεστό ζωγράφισε αυτόν τον τεράστιο καμβά (πάνω από δεκαπέντε πόδια ψηλό) για τη τράπεζα του Αββαείου του Αγίου Διονυσίου έξω από το Παρίσι, όπου οι Βενεδικτίνοι μοναχοί θα έτρωγαν τα γεύματά τους κάτω από μια Πεντηκοστή του μεγέθους ενός τοίχου. Η Καθολική Μεταρρύθμιση είχε διδάξει ότι η θρησκευτική ζωή ήταν μια μορφή μόνιμης Πεντηκοστής: το ίδιο Πνεύμα που χύθηκε στους αποστόλους κατέβαινε ακόμα σε αυτούς που συγκεντρώνονταν για προσευχή. Ο πίνακας του Ρεστό είναι αυστηρά θεολογικός (η Μαρία στο κέντρο, οι απόστολοι διατεταγμένοι γύρω της σε μια μεγάλη ωοειδή διάταξη που αντικατοπτρίζει το δωμάτιο στο οποίο βρίσκονταν) και αυστηρά δραματικός, με ακτίνες χρυσού φωτός να σκίζουν το ανώτερο σκοτάδι. Δεν ζωγραφίζει μια μνήμη αλλά ένα δώρο παρόντος: αυτό το Πνεύμα είναι το ίδιο Πνεύμα, κάθε Θεία Λειτουργία, κάθε κεφάλαιο, κάθε γεύμα.
Τι να προσέξετε
Η Μαρία κάθεται θρονιασμένη στο κέντρο, τα χέρια υψωμένα με τις παλάμες προς τα πάνω στη στάση προσευχής των αρχαίων. Γύρω της οι απόστολοι συγκεντρώνονται σε έναν μεγάλο κύκλο· ο Ρεστό ισορροπεί κάθε κίνηση, έτσι ώστε για κάθε απόστολο που σκύβει το κεφάλι του, άλλος να υψώνει το πρόσωπό του. Γλώσσες φωτιάς είναι μικρές αλλά διακριτές πάνω από κάθε κεφάλι: μετρήστε τις καθώς κινούνται γύρω από τον κύκλο. Ο ουρανός από πάνω ανοίγει σε συγκεντρικούς χρυσούς δακτυλίους γύρω από το περιστέρι, με χερουβείμ να είναι σχεδόν ορατά στη λάμψη. Κοιτάξτε το πάτωμα: ο Ρεστό ζωγραφίζει πλούσια περσικά χαλιά και σπασμένη αρχιτεκτονική, τον Άνω Χώρο επαναστατημένο ως ναός. Ολόκληρη η σύνθεση τραβάει προς τα πάνω· ακόμα και τα καθισμένα σώματα φαίνονται έτοιμα να αναστηθούν.
Βιβλική αναφορά
Πράξεις 2:1-4
Giotto di Bondone · Pentecost (Arena Chapel) (c. 1305)
Θεολογικό πλαίσιο
Το τελευταίο αφηγηματικό πάνελ στον κύκλο του Giotto στην Καπέλα Αρένα στην Πάντοβα, αυτή η Πεντηκοστή κλείνει μια ακολουθία που ξεκίνησε με τον Ιωακείμ και την Άννα και περπάτησε μέσα από κάθε σημαντική στιγμή της ιστορίας σωτηρίας. Η ιστορία τελειώνει εδώ για έναν λόγο: με την κάθοδο του Πνεύματος, η Εκκλησία αρχίζει, και ο ορατός κύκ δίνει τη θέση του στην αόρατη αποστολή. Ο Giotto ζωγραφίζει τους αποστόλους καθισμένους σε μια γοτθική λογγία, πλαισιωμένοι σε αιχμηρές καμάρες όπως μορφές ήδη στον ουρανό, μια εντυπωσιακή επιλογή για έναν λαϊκό κύκλο τοιχογραφιών που παραγγέλθηκε από την οικογένεια Σκροβενγκί των τραπεζιτών. Οι Δώδεκα είναι ήρεμοι, προσεκτικοί, σχεδόν μοναχικοί· αυτό δεν είναι η δραματική απόσυρση του Τιτσιάνο ή του Ελ Γκρέκο αλλά η ήσυχη πρώτη πρωινή της Εκκλησίας. Η Πεντηκοστή ως η ήπια κληρονομιά της αποστολής.
Τι να προσέξετε
Οι απόστολοι κάθονται σε δύο σειρές των έξι, πλαισιωμένοι από μια ροζ και λευκή λογγία που ανοίγει προς τον θεατή. Δώδεκα κόκκινες φλόγες κατεβαίνουν από το περιστέρι στην κορυφή· η καθεμία ξεκουράζεται σε ένα κεφάλι, αλλά ο Giotto τις σχεδιάζει ως μικρές διχαλωτές γλώσσες, σχεδόν σαν φύλλα. Παρατηρήστε ότι η Μαρία απουσιάζει από αυτήν την Πεντηκοστή. Ο Giotto ακολουθεί την Δυτική μεσαιωνική παράδοση μιας σκηνής μόνο με αποστόλους. Τα πρόσωπα είναι ατομικά, όχι τύποι: ο Πέτρος αριστερά σηκώνει το χέρι του για να μιλήσει· ο Ιωάννης, χωρίς γένια και ο νεότερος, κοιτάζει πιο προσεκτικά. Στο προσκήνιο, τρεις μικρές μορφές κοιτάζουν από κάτω, ίσως οι πρώτοι ακροατές της αποστολικής κήρυξης, το πλήθος από τις Πράξεις που ήδη συγκεντρώνεται στην πόρτα.
Βιβλική αναφορά
Πράξεις 2:1-4
Titian · Pentecost (Descent of the Holy Spirit) — photographed in situ at Santa Maria della Salute (c. 1545 (source file dates the canvas 1555))
Θεολογικό πλαίσιο
Ο Τιτιάν ζωγράφισε αυτό το μνημειώδες άλταρ για την εκκλησία του Σάντο Σπίριτο στην Ιζόλα· σήμερα κρέμεται στη Σάντα Μαρία ντελ Σαλούτε, την μεγάλη εκκλησία του όρκου κατά της πανώλης στην είσοδο του Μεγάλου Καναλιού. Η Σαλούτε χτίστηκε ως ευχαριστία για την απελευθέρωση από την πανώλη, οπότε ο πίνακας τώρα κρέμεται σε μια εκκλησία όπου η πόλη είπε ναι, ξανά, στο Πνεύμα που σώζει. Ο Τιτιάν τοποθετεί τη σκηνή κάτω από μια μεγάλη αψίδα (ο Άνω Χώρος επαναστατημένος ως βενετική βασιλική), με έναν καυτό άνεμο να κατεβαίνει μέσα από έναν κύκλο σύννεφου. Οι απόστολοι δεν ποζάρουν· αναπηδούν, γέρνουν, στρίβουν. Η Πεντηκοστή δεν είναι μια ήσυχη κληρονομιά αλλά μια επίσκεψη που ρίχνει το σώμα στο πλάι, και ο Τιτιάν ζωγραφίζει τη στιγμή που η χάρη γίνεται καιρός.
Τι να προσέξετε
Κοιτάξτε πρώτα το περιστέρι που κατεβαίνει σε μια έκρηξη κίτρινου φωτός, με τα σύννεφα να ανοίγουν γύρω του σαν σκισμένο πέπλο. Γλώσσες φωτιάς εγκαθίστανται πάνω από το κεφάλι κάθε αποστόλου: μικρές, φωτεινές, ατομικές. Η Μαρία κάθεται στο κέντρο, τα χέρια της διπλωμένα, η μόνη φιγούρα απόλυτα ακίνητη· οι άνδρες γύρω της είναι όλοι σε κίνηση. Ο Πέτρος, με άσπρη γενειάδα στα δεξιά, υψώνει το χέρι του για να προστατεύσει το πρόσωπό του· ένας άλλος απόστολος κρατά ένα βιβλίο που έχει γλιστρήσει από τα γόνατά του. Προσέξτε τις υποχωρούσες κολόνες πίσω: ο Τιτιάν χρησιμοποιεί τη βενετική αρχιτεκτονική για να δώσει βάθος στο δωμάτιο, αλλά κάθε γραμμή προοπτικής δείχνει πίσω στο περιστέρι. Η πηγή φωτός στον πίνακα είναι το Πνεύμα Αυτό.
Βιβλική αναφορά
Πράξεις 2:1-4
Albrecht Dürer · Pentecost (from the Small Passion) (1510)
Θεολογικό πλαίσιο
Η Μικρή Πάθη του Ντύρερ είναι μια σειρά από τριάντα επτά ξυλογραφίες, τυπωμένες το 1511 με λατινικούς στίχους από τον Βενεδικτίνο ανθρωπιστή Βενέδικτο Χελιόνιο, περπατώντας από την Πτώση μέχρι την Τελευταία Κρίση. Η Πεντηκοστή είναι η ήσυχη άρθρωση: το Πάθος έχει τελειώσει, το Πνεύμα έχει έρθει, και αυτό που ακολουθεί στον κύκλο είναι η αποστολική κήρυξη που το Πνεύμα καθιστά δυνατό. Ο Ντύρερ κόβει τη σκηνή σε ένα μικρό μπλοκ που χωράει εύκολα σε ένα προσευχητάριο λαϊκού: η Πεντηκοστή έγινε φορητή. Θεολογικά, αυτό έχει σημασία: το ίδιο Πνεύμα που κατέβηκε στην Ιερουσαλήμ τώρα κατεβαίνει σε μια χήρα της Νυρεμβέργης που κρατά μια εκτύπωση, σε έναν φοιτητή της Βιτεμβέργης που την κολλάει στη Βίβλο του. Ο Ντύρερ κηρύσσει με την τυπογραφία αυτό που ο Λούθηρος θα κηρύξει σύντομα με κηρύγματα.
Τι να προσέξετε
Σε ένα μόνο μικρό ξύλινο πλαίσιο ο Ντύρερ συσκευάζει ολόκληρο το Υπερώο: η Μαρία στο κέντρο, με τα μάτια κλειστά, τα χέρια διπλωμένα· έντεκα απόστολοι διατεταγμένοι σφιχτά γύρω της, κάθε πρόσωπο ατομικό, κάθε γλώσσα φλόγας διακριτή πάνω από κάθε κεφάλι. Το περιστέρι κατεβαίνει σε μια ηλιαχτίδα στην κορυφή, περιτριγυρισμένο από κοντές ακτινωτές γραμμές που κόβουν τη σκοτεινότερη σκίαση σαν πραγματικό φως. Προσέξτε τις τραχιές ξύλινες δοκούς από πάνω: ο Ντύρερ τοποθετεί τη σκηνή σε ένα πιστευτό δωμάτιο, όχι σε μια ουράνια αίθουσα. Τα πρόσωπα είναι γερμανικά: άνδρες με γένια, κουρασμένοι αγρότες, οι τύποι των ανδρών που ένας τυπογράφος της Νυρεμβέργης θα είχε δει σε κάθε συνάντηση του συνδικάτου. Η Πεντηκοστή ως κάτι που θα μπορούσε να συμβεί στην πόλη σας.
Βιβλική αναφορά
Πράξεις 2:1-4
El Greco · Pentecost (Pentecostés) (c. 1600)
Russian (Novgorod School) · The Descent of the Holy Spirit (icon) (c. 1497)
Θεολογικό πλαίσιο
Η ανατολική εικονογραφική παράδοση διαβάζει την Πεντηκοστή πολύ διαφορετικά από τη Δύση. Δεν υπάρχει απόσυρση, δεν υπάρχει ορμητικός άνεμος που γίνεται ορατός: οι απόστολοι κάθονται σε μια ήρεμη ημικυκλική διάταξη, καθένας λαμβάνοντας μια μόνο γλώσσα φλόγας, ενώ στο κάτω μέρος της εικόνας μια σκοτεινή στέψη μορφή (Κόσμος, η προσωποποιημένη γη) περιμένει σε μια σπηλιά-σκιά κρατώντας δώδεκα κυλίνδρους σε ένα λευκό ύφασμα. Είναι ο κόσμος που δεν έχει ακούσει ακόμα, κρατώντας τις αποστολικές διδασκαλίες που οι Δώδεκα θα του φέρουν. Αυτή η εικόνα, που αποδίδεται στα μοναστικά εργαστήρια Νοβγκορόντ ή Κιρίλο-Μπελοζέρσκ στον ύστερο 15ο αιώνα, ζωγραφίστηκε για λατρευτική τιμή: οι πιστοί θα την φιλούσαν την Κυριακή της Πεντηκοστής και θα θυμόντουσαν ότι το δώρο του Πνεύματος έχει έναν προορισμό. Ο κόσμος περιμένει στο κάτω μέρος του πλαισίου.
Τι να προσέξετε
Οι δώδεκα απόστολοι είναι διατεταγμένοι σε μια τέλεια καμπυλωτή σειρά, έξι και έξι, με τη θέση τιμής στην κορυφή κενή: ο Χριστός έχει αναληφθεί και η θέση του έχει αφεθεί για Αυτόν. (Η δυτική παράδοση της τοποθέτησης της Μαρίας στο κέντρο απουσιάζει εδώ.) Από πάνω, δώδεκα λεπτές κόκκινες ακτίνες κατεβαίνουν, μία σε κάθε απόστολο, με μια γλώσσα φλόγας στο τέλος. Οι άνδρες κρατούν κυλίνδρους ή βιβλία· μερικοί ευλογούν, μερικοί διδάσκουν. Τώρα κοιτάξτε το κάτω μέρος, στη σκοτεινή καμάρα σπηλιάς: η μορφή εκεί είναι επισημασμένη Κόσμος στην ελληνική παράδοση (ο κόσμος, στεφανωμένος αλλά στη σκιά, κρατώντας δώδεκα λευκούς κυλίνδρους σε ένα λευκό ύφασμα). Είναι αυτό για το οποίο είναι η κάθοδος του Πνεύματος. Η εικόνα δείχνει και το δώρο και τον προορισμό του σε ένα πλαίσιο.
Βιβλική αναφορά
Πράξεις 2:1-13