Eterniseed › Άγιοι & Εικονίσματα
Ἡ Ἀνάστασις (Ἡ εἰς Ἅιδου Κάθοδος)
Ὁ ἀναστάς Χριστός, ἐνδεδυμένος λευκῷ καὶ χρυσῷ ἀκτινοβόλῳ καὶ περιβαλλόμενος ὑπὸ φωτεινῆς μανδόρλας, κατέρχεται εἰς τὸν Ἅιδην μετ' ἀντιστάτου ὁρμῆς. Ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτοῦ κεῖνται αἱ συντετριμμέναι μέλαιναι πύλαι τοῦ θανάτου, τῶν ἁρμῶν αὐτῶν ἀποσπασθέντων καὶ τῶν μοχλῶν διεσπαρμένων. Τῇ δεξιᾷ χειρὶ ὁ Χριστὸς συλλαμβάνει τὸν καρπὸν τοῦ Ἀδὰμ καὶ ἀνίστησιν αὐτὸν ἐκ σκοτεινοῦ τάφου· ἡ Εὔα γονυπετεῖ ἐπὶ τοῦ ἀντιθέτου μέρους, τῶν χειρῶν αὐτῆς ἐκτεταμένων πρὸς τὸν Σωτῆρα. Ὄπισθεν τοῦ Ἀδὰμ ἵστανται δίκαιαι μορφαὶ τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης — Δαβίδ, Σολομών, ὁ Πρόδρομος Ἰωάννης ὁ Βαπτιστής — ἐνῷ ἄλλαι μορφαὶ συνωθοῦνται περὶ τὴν Εὔαν. Ἐν τισὶν ἐκδοχαῖς ἡ δεδεμένη μορφὴ τοῦ Ἅιδου (προσωποποιημένου Θανάτου) κεῖται ἡττημένη ἐν τῷ ἀβύσσῳ κάτωθεν. Ἡ σύνθεσις εἶναι δυναμικῶς ἀσύμμετρος, μετὰ τῆς πρὸς τὰ ἐμπρὸς κεκλιμένης στάσεως τοῦ Χριστοῦ μεταδιδούσης ἀκατασχέτου θείας ἐνεργείας μᾶλλον ἢ γαληνιακῆς θριάμβου. Ἡ μανδόρλα φλέγεται λευκὴ ἐν τῷ κέντρῳ αὐτῆς, βαθυνομένη εἰς κυανοῦν ἢ μέλαν ἐπὶ τῶν ἄκρων αὐτῆς, ὑποδηλοῦσα ὅτι τὸ θεῖον φῶς καταπίνει τὸ σκότος.
Ἡ Ἀνάστασις εἶναι ἡ κανονικὴ ὀρθόδοξος εἰκὼν τῆς Ἀναστάσεως — ὁ κενὸς τάφος δὲν ἀπεικονίζεται ὡς τοιοῦτος· ἀντ' αὐτοῦ ἡ Ἐκκλησία δείχνει ὅ,τι συνέβη ἐν τῇ χώρᾳ τῶν νεκρῶν. Αἱ εἰκονογραφικαὶ ῥίζαι αὐτῆς κεῖνται ἐν τῇ πρώιμῃ βυζαντινῇ τέχνῃ. Τὸ ὁριστικὸν σωζόμενον ἀριστούργημα εἶναι ἡ μεγάλη τοιχογραφία ἐν τῷ παρεκκλησίῳ (ταφικῷ παρεκκλησίῳ) τοῦ Ναοῦ τοῦ Ἁγίου Σωτῆρος ἐν Χώρᾳ (Καριγιέ), Κωνσταντινουπόλεως (σύγχρονος Ἰστανμπούλ), χρονολογουμένη περὶ 1315–1321, ἐκτελεσθεῖσα ὑπὸ τὴν πατρωνίαν τοῦ λογίου πολιτικοῦ Θεοδώρου Μετοχίτου. Αἱ τοιχογραφίαι τοῦ παρεκκλησίου θεωροῦνται ἡ κορυφὴ τῆς ὑστεροβυζαντινῆς ζωγραφικῆς. Ὁ ναὸς τῆς Χώρας μετετράπη εἰς τέμενος μετὰ τὸ 1453, εἶτα εἰς μουσεῖον τῷ 1945· τῷ 2020 ἐπανεστράφη εἰς ἐνεργὸν τέμενος διὰ προεδρικοῦ διατάγματος, μολονότι παραμένει προσβάσιμος εἰς τοὺς ἐπισκέπτας. Ἀπὸ Μαΐου 2024 εἶναι ἀνοικτὸς διὰ τε μουσουλμανικὰς προσευχὰς καὶ γενικὰς ἐπισκέψεις. Αὐτὴ ἡ τοιχογραφία τῆς Ἀναστάσεως διατηρεῖται ἐν τῷ ἡμικυκλίῳ τῆς ἀποκλίσεως τοῦ παρεκκλησίου.
Ἡ Ἀνάστασις ἐνσαρκώνει τὴν ὀρθόδοξον κατανόησιν ὅτι ἡ Ἀνάστασις τοῦ Χριστοῦ δὲν εἶναι ἰδιωτικὴ ἀνάστασις ἀλλὰ κοσμικὴ ἀπελευθέρωσις. Κατελθὼν εἰς τὸν Ἅιδην, ὁ Χριστὸς ἀντιμετωπίζει τὸν θάνατον ἐν αὐτῇ τῇ ἕδρᾳ αὐτοῦ καὶ συντρίβει τὴν δύναμιν αὐτοῦ ἐπὶ πάσης τῆς ἀνθρωπότητος. Ἡ σύλληψις τοῦ καρποῦ τοῦ Ἀδὰμ — πρᾶξις βιαίας διασώσεως, οὐχὶ ἁπλῆς χειραψίας — δείκνυσι τὴν σωτηρίαν ὡς θείαν πρωτοβουλίαν· ἡ ἀνθρωπότης δὲν δύναται νὰ ἀνέλθῃ ἐξ ἰδίας· πρέπει νὰ συρβασθῇ. Ἐπειδὴ ὁ Ἀδὰμ καὶ ἡ Εὔα εἶναι τὰ ἀρχέτυπα τοῦ ἀνθρωπίνου γένους, πᾶς ἄνθρωπος ἀναλαμβάνεται ἐν αὐτοῖς σιωπηρῶς. Ἡ εἰκὼν οὕτω κηρύττει τὴν πασχάλιον ἀναγγελίαν τῆς ὀρθοδόξου ὑμνῳδίας· 'Χριστὸς ἀνέστη ἐκ νεκρῶν, θανάτῳ θάνατον πατήσας, καὶ τοῖς ἐν τοῖς μνήμασι ζωὴν χαρισάμενος.' Ἡ εἰκὼν εἶναι ἀδιαχώριστος ἀπὸ τὴν πασχάλιον νυκτερινὴν λειτουργίαν.
Ἡ Ἀνάστασις εἶναι ἡ εἰκὼν ἡ τοποθετουμένη ἐν τῷ κέντρῳ τῶν ὀρθοδόξων ναῶν τῇ νυκτὶ τοῦ Πάσχα καὶ καθ' ὅλην τὴν Διακαινήσιμον Ἑβδομάδα. Εἶναι μεταξὺ τῶν πλέον ἀναπαραγομένων καὶ σεβασμίων εἰκόνων ἐν ὅλῃ τῇ Ἀνατολικῇ Χριστιανοσύνῃ — αἱ ἑλληνικαί, ρωσικαί, σερβικαί, ρουμανικαί, γεωργιαναὶ καὶ ἄλλαι ὀρθόδοξοι παραδόσεις πᾶσαι χρῶνται αὐτῇ. Ἡ τοιχογραφία τῆς Χώρας (Κωνσταντινούπολις) εἶναι τὸ ὑπέρτατον σωζόμενον πρότυπον. Ὁ τύπος τῆς εἰκόνος χρησιμοποιεῖται ἐπίσης ἐν ταῖς βυζαντινορρύθμοις καθολικαῖς ἐκκλησίαις.
Χριστὸς ἀνέστη ἐκ νεκρῶν, θανάτῳ θάνατον πατήσας, καὶ τοῖς ἐν τοῖς μνήμασι ζωὴν χαρισάμενος.