← Άγιοι & Εικονίσματα

Eterniseed › Άγιοι & Εικονίσματα

Άγιοι & Εικονίσματα

Ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου

Εορτή: 25 Μαρτίου

Ο Ευαγγελισμός απεικονίζει τη στιγμή κατά την οποία ο Αρχάγγελος Γαβριήλ εμφανίζεται στην Παρθένο Μαρία στη Ναζαρέτ και αναγγέλλει ότι έχει επιλεγεί να συλλάβει και να γεννήσει τον Υιό του Θεού. Στην τέχνη, ο Γαβριήλ συνήθως φθάνει σε φλόγα φωτός ή με μεγαλόπρεπα φτερά, κρατώντας κρίνο -- το σύμβολο της αγνότητας της Μαρίας -- ή μερικές φορές σκήπτρο. Η Μαρία απεικονίζεται συχνότερα να διαβάζει τη Γραφή, μερικές φορές γονατιστή ή καθιστή, αιφνιδιασμένη σε στάση ταπεινής δεκτικότητας. Ένα περιστέρι που αντιπροσωπεύει το Άγιον Πνεύμα συχνά κατέρχεται σε ακτίνα χρυσού φωτός από πάνω. Η σκηνή αιχμαλωτίζει την ακριβή στιγμή της Ενσαρκώσεως: ο Γαβριήλ παραδίδει την πρόσκληση του Θεού, και η Μαρία δίνει το φιάτ της -- 'γένοιτό μοι κατά το ρήμα σου' (Κατά Λουκάν 1:38) -- και ο αιώνιος Λόγος σαρκώνεται στην κοιλία της.

Ο Ευαγγελισμός έχει τις ρίζες του στο πρώτο κεφάλαιο του Κατά Λουκάν Ευαγγελίου, το οποίο αφηγείται τη στιγμή που έθεσε σε κίνηση όλη την ιστορία της σωτηρίας. Τον έκτο μήνα της εγκυμοσύνης της Ελισάβετ, μας λέει ο Λουκάς, ο άγγελος Γαβριήλ απεστάλη από τον Θεό στη Ναζαρέτ της Γαλιλαίας, σε μια νέα γυναίκα αρραβωνιασμένη με έναν ξυλουργό ονόματι Ιωσήφ από τον οίκο του Δαβίδ· 'και το όνομα της παρθένου ήταν Μαρία' (Κατά Λουκάν 1:26-27). Ο Γαβριήλ την χαιρετά με λόγια που η Εκκλησία προσεύχεται έκτοτε -- 'Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος μετά σού' -- και αναγγέλλει ότι θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό ονόματι Ιησού, τον Υιό του Υψίστου, ο οποίος θα βασιλεύσει αιωνίως. Όταν η Μαρία ρωτά πώς αυτό είναι δυνατόν, αφού δεν έχει σύζυγο, ο Γαβριήλ της λέει ότι το Άγιον Πνεύμα θα την επισκιάσει, και εκείνη απαντά: 'Ιδού η δούλη Κυρίου· γένοιτό μοι κατά το ρήμα σου' (Κατά Λουκάν 1:38). Σε αυτό το ελεύθερο και ταπεινό 'ναι', το φιάτ της, ο αιώνιος Λόγος σαρκώθηκε στην κοιλία της.

Από τους πρώτους αιώνες η Εκκλησία διατηρούσε τη μνήμη αυτού του γεγονότος στις 25 Μαρτίου, ημερομηνία επιλεγμένη με προσεκτική σκέψη. Επειδή οι χριστιανοί στη Ρώμη εόρταζαν τη γέννηση του Χριστού στις 25 Δεκεμβρίου από τα μέσα του τετάρτου αιώνα, τοποθέτησαν τη σύλληψή Του εννέα μήνες νωρίτερα, στις 25 Μαρτίου, κοντά στην εαρινή ισημερία. Αρχαίοι χριστιανοί συγγραφείς ύφαναν πλούσια στρώματα νοήματος γύρω από την ημερομηνία, συνδέοντάς την με την πρώτη ημέρα της δημιουργίας και ακόμη, σε ορισμένες παραδόσεις, με την ημέρα του θανάτου του Χριστού, ώστε η αρχή και το σωτήριο τέλος της επίγειας ζωής Του να αντηχούν μεταξύ τους. Η εορτή αυτή μαρτυρείται σε πρώιμα λειτουργικά ημερολόγια και επιβεβαιώθηκε τον έβδομο αιώνα από τις συνόδους της Τολέδο και τη Σύνοδο του Τρούλλου.

Λίγες σκηνές έχουν απεικονιστεί συχνότερα ή με περισσότερη αγάπη στη χριστιανική τέχνη. Από την ύστερη αρχαιότητα και εξής, οι καλλιτέχνες επέστρεφαν ξανά και ξανά στον ήσυχο διάλογο αγγέλου και παρθένου, και μέχρι την πρώιμη Αναγέννηση ο Ευαγγελισμός είχε γίνει αγαπημένο θέμα για την εξερεύνηση του φωτός, του χώρου και του ιερού νοήματος. Ο Γαβριήλ συνήθως απεικονίζεται να φθάνει σε ακτινοβολία, συχνά κρατώντας λευκό κρίνο για την αγνότητα της Μαρίας, ενώ η Παρθένος απεικονίζεται σε στάση έκπληκτης, ταπεινής δεκτικότητας, συχνά με βιβλίο της Γραφής ανοιχτό μπροστά της και περιστέρι να κατέρχεται σε ακτίνα χρυσού φωτός. Μεταξύ των πλέον αγαπημένων απεικονίσεων είναι η γαλήνια τοιχογραφία του Φρα Αντζέλικο στο Μοναστήρι του Αγίου Μάρκου στη Φλωρεντία, ο πρώιμος πίνακας του Λεονάρντο ντα Βίντσι που βρίσκεται τώρα στα Ουφίτσι, και ο Ευαγγελισμός του Τσεστέλλο του Μποττιτσέλλι.

Ο Ευαγγελισμός είναι ταυτοχρόνως η μεγαλύτερη από τις εορτές της Μαρίας και εορτή του ίδιου του Χριστού, διότι εορτάζει όχι μόνο την κλήση της αλλά και την Ενσάρκωση -- την ίδια τη στιγμή κατά την οποία ο Θεός έγινε άνθρωπος. Γι' αυτό η Εκκλησία τον κατατάσσει ως σύναξη και γι' αυτό, όταν πέφτει εντός της Μεγάλης Εβδομάδας ή της οκτάβας του Πάσχα, μετατίθεται αντί να παραλείπεται: η ημέρα σηματοδοτεί τον άξονα στον οποίο στρέφεται όλο το έργο της απολυτρώσεως, τη στιγμή κατά την οποία ο ουρανός και η γη ενώθηκαν στην κοιλία μιας νέας γυναίκας της Ναζαρέτ.

Στην καρδιά της εορτής βρίσκεται η ελεύθερη συγκατάθεση της Μαρίας. Οι Πατέρες της Εκκλησίας την ονόμασαν Νέα Εύα, διότι όπου η παρακοή της πρώτης Εύας άνοιξε την πόρτα στην αμαρτία και τον θάνατο, η ολόψυχη υπακοή της Μαρίας υποδέχθηκε τον Σωτήρα στον κόσμο. Το φιάτ της δεν επιβλήθηκε αλλά δόθηκε ελεύθερα, και έτσι στέκεται ως πρότυπο πάσης πίστεως -- το 'ναι' του πλάσματος με εμπιστοσύνη στην πρόσκληση του Δημιουργού. Τιμώντας αυτή τη συγκατάθεση, η Εκκλησία τιμά επίσης την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και ελευθερία, διότι ο Θεός δεν ενήργησε απλώς επάνω στη Μαρία αλλά περίμενε τη φιλόστοργη συνεργασία της στο σχέδιό Του.

Ο Ευαγγελισμός έχει υφανθεί στον καθημερινό ρυθμό της χριστιανικής προσευχής βαθύτερα από σχεδόν οποιοδήποτε άλλο γεγονός. Ο χαιρετισμός του Γαβριήλ και η ευλογία της Ελισάβετ μαζί σχηματίζουν την αρχή του Χαῖρε Μαρία, μεταξύ των συχνότερα προσευχόμενων χριστιανικών προσευχών, και η ίδια σκηνή ανακαλείται τρεις φορές κάθε ημέρα στον Άγγελο Κυρίου, παραδοσιακά προσευχόμενο την αυγή, το μεσημέρι και το δειλινό στον ήχο των καμπανών των εκκλησιών σε όλο τον κόσμο. Ως το πρώτο Χαρούμενο Μυστήριο του Ροδαρίου, ο Ευαγγελισμός προσκαλεί τους πιστούς να διαλογιστούν την εκπληκτική ταπείνωση του Θεού στο να γίνει μικρός, την αξιοπρέπεια που ο Θεός απονέμει στην ανθρωπότητα, και το ήσυχο θάρρος μιας πίστεως που λέει ναι χωρίς πλήρη κατανόηση.

Η εορτή της 25ης Μαρτίου είναι Σύναξις στη Ρωμαϊκή Λειτουργία, μετατιθέμενη όταν πέφτει στη Μεγάλη Εβδομάδα ή την Εβδομάδα του Πάσχα. Ο Άγγελος Κυρίου (προσευχόμενος τρεις φορές ημερησίως την αυγή, το μεσημέρι και το δειλινό) ανακαλεί τον Ευαγγελισμό σε κάθε χτύπημα των καμπανών των εκκλησιών παγκοσμίως. Ο Ευαγγελισμός είναι επίσης το πρώτο Χαρούμενο Μυστήριο του Ροδαρίου. Μεταξύ των πλέον εορτασμένων καλλιτεχνικών απεικονίσεων είναι ο Ευαγγελισμός του Φρα Αντζέλικο (περ. 1438–1445, Μοναστήρι του Αγίου Μάρκου, Φλωρεντία), ο Ευαγγελισμός του Λεονάρντο ντα Βίντσι (περ. 1472–1475, Πινακοθήκη Ουφίτσι), και ο Ευαγγελισμός του Τσεστέλλο του Σάντρο Μποττιτσέλλι (περ. 1489–1490).

Ο Άγγελος Κυρίου

Ιδού ο Άγγελος Κυρίου. Και συνέλαβεν εκ Πνεύματος Αγίου. Χαῖρε, Κεχαριτωμένη, ὁ Κύριος μετὰ σοῦ· εὐλογημένη σὺ ἐν γυναιξί, καὶ εὐλογημένος ὁ καρπὸς τῆς κοιλίας σου, Ἰησοῦς. Ἁγία Μαρία, Θεοτόκε, πρέσβευε ὑπὲρ ἡμῶν τῶν ἁμαρτωλῶν, νῦν καὶ ἐν τῇ ὥρᾳ τοῦ θανάτου ἡμῶν. Ἀμήν. Ιδού η δούλη Κυρίου. Γένοιτό μοι κατά το ρήμα σου. Χαῖρε... Και ο Λόγος σαρξ εγένετο. Και εσκήνωσεν εν ημίν. Χαῖρε... Πρέσβευε υπέρ ημών, ω αγία Θεοτόκε. Όπως αξιωθώμεν των επαγγελιών του Χριστού. Δεηθώμεν: Έκχεον, δεόμεθά Σου, Κύριε, την χάριν Σου εις τας καρδίας ημών· ίνα ημείς, οις η του Χριστού του Υιού Σου σάρκωσις εγνωρίσθη δια του αγγέλου μηνύματος, δια του πάθους και του σταυρού αυτού οδηγηθώμεν εις την δόξαν της αναστάσεως αυτού. Δια του αυτού Χριστού του Κυρίου ημών. Αμήν.

Χαῖρε Μαρία

Χαῖρε, Κεχαριτωμένη, ὁ Κύριος μετὰ σοῦ· εὐλογημένη σὺ ἐν γυναιξί, καὶ εὐλογημένος ὁ καρπὸς τῆς κοιλίας σου, Ἰησοῦς. Ἁγία Μαρία, Θεοτόκε, πρέσβευε ὑπὲρ ἡμῶν τῶν ἁμαρτωλῶν, νῦν καὶ ἐν τῇ ὥρᾳ τοῦ θανάτου ἡμῶν. Ἀμήν.