← Άγιοι & Εικονίσματα

Eterniseed › Άγιοι & Εικονίσματα

Άγιοι & Εικονίσματα

Άγιος Αυγουστίνος Ιππώνος

Επίσκοπος και Διδάσκαλος της Εκκλησίας

Εορτή: 28 Αυγούστου354–430 AD

Ο Αυγουστίνος Ιππώνος συγκαταλέγεται μεταξύ των πιο επιφανών μορφών στην ιστορία του Χριστιανισμού - λαμπρό πνεύμα, ανήσυχος αναζητητής, μετανοημένος αμαρτωλός και τελικά ποιμένας του οποίου η σκέψη διαμόρφωσε την πορεία της δυτικής θεολογίας για περισσότερους από δεκαπέντε αιώνες. Κανένας χριστιανός συγγραφέας μεταξύ του αποστόλου Παύλου και της Προτεσταντικής Μεταρρύθμισης δεν άσκησε μεγαλύτερη επιρροή, και τόσο οι Καθολικοί όσο και οι Προτεστάντες τον διεκδικούν ως πατέρα της παραδόσεώς τους.

Γεννήθηκε στις 13 Νοεμβρίου 354 μ.Χ. στη Θαγάστη, πόλη της ρωμαϊκής επαρχίας της Νουμιδίας (σημερινό Σουκ Αχράς, Αλγερία). Ο πατέρας του Πατρίκιος ήταν ειδωλολάτρης γαιοκτήμονας μέτριων μέσων. Η μητέρα του Μόνικα ήταν ευσεβής χριστιανή της οποίας οι προσευχές και τα δάκρυα θα ακολουθούσαν τον προικισμένο γιο της επί τρεις δεκαετίες περιπλάνησης. Αναγνωρίζοντας το ταλέντο του, η οικογένεια συγκέντρωσε πόρους για να τον εκπαιδεύσει στη ρητορική, πρώτα στη γειτονική Μαδαύρο και έπειτα στη μεγάλη λιμενική πόλη της Καρχηδόνας. Εκεί ο φιλόδοξος νεαρός Αυγουστίνος επιδίωξε μαζί τη μάθηση, την επιτυχία και την ηδονή. Απέκτησε ερωμένη - γυναίκα της οποίας το όνομα δεν καταγράφει ποτέ - και μαζί της απέκτησε γιο, τον Αδεοδάτο ('δώρο του Θεού'), στον οποίο παρέμεινε αφοσιωμένος. Η ανάγνωση του χαμένου πλέον έργου του Κικέρωνα Ορτήνσιος σε ηλικία περίπου δεκαοκτώ ετών άναψε μέσα του δια βίου πείνα για σοφία, αλλά οι Γραφές φάνηκαν στην καλλιεργημένη του γεύση χονδροειδείς και στράφηκε αντίθετα στον Μανιχαϊσμό, μια δυαλιστική θρησκεία που υποσχόταν ορθολογικές απαντήσεις στο πρόβλημα του κακού. Παρέμεινε Μανιχαϊστής 'ακροατής' για περίπου εννέα χρόνια.

Απογοητευμένος τελικά από τους Μανιχαίους, ο Αυγουστίνος απέπλευσε για τη Ρώμη το 383 για να προωθήσει την εκπαιδευτική του σταδιοδρομία, έπειτα εξασφάλισε την υψηλή θέση του αυτοκρατορικού καθηγητή ρητορικής στο Μιλάνο. Ήταν θρίαμβος κοσμικός - και το σημείο καμπής της ζωής του. Στο Μιλάνο συνάντησε τον επίσκοπο Αμβρόσιο, του οποίου η λόγια, αλληγορική κήρυξη διέλυσε την περιφρόνηση του Αυγουστίνου για τη Βίβλο, και διάβασε τους νεοπλατωνικούς φιλοσόφους, που του έδωσαν τρόπο να συλλάβει τον Θεό και την ψυχή ως πνευματικές και όχι υλικές πραγματικότητες. Ωστόσο το να γνωρίζει το αγαθό δεν ήταν το ίδιο με το να το επιλέγει. Η θέλησή του παρέμενε διχασμένη, αλυσοδεμένη, όπως έγραψε αργότερα, από τη συνήθεια. Η αποφασιστική στιγμή ήρθε σε έναν κήπο του Μιλάνου το καλοκαίρι του 386. Κλαίγοντας με αγωνία κάτω από μια συκιά, άκουσε τη φωνή ενός παιδιού από γειτονικό σπίτι να ψάλλει 'Tolle, lege' - 'Λάβε και ανάγνωσε.' Άνοιξε τυχαία την επιστολή του Παύλου προς Ρωμαίους και διάβασε: 'Ενδύθητε τον Κύριον Ιησούν Χριστόν και της σαρκός πρόνοιαν μη ποιείσθε.' Εκείνη τη στιγμή, έγραψε, 'όλο το σκοτάδι της αμφιβολίας διασκορπίστηκε.' Ο Αμβρόσιος τον βάπτισε, μαζί με τον γιο του Αδεοδάτο, το Πάσχα του 387. Η Μόνικα, της οποίας η προσευχή της ζωής απαντήθηκε, πέθανε λίγο μετά στην Όστια καθώς οι δύο ετοιμάζονταν να επιστρέψουν στην πατρίδα.

Επιστρέφοντας στη Βόρεια Αφρική, ο Αυγουστίνος πούλησε την κληρονομιά του, έδωσε στους πτωχούς και συγκέντρωσε μικρή κοινότητα για να ζήσει εν προσευχή και μελέτη. Επισκεπτόμενος την παραλιακή πόλη Ιππώνα Ρέγια το 391, συνελήφθη από το εκκλησίασμα και πιέστηκε - παρά τη θέλησή του - στην ιερωσύνη. Περί το 395 χειροτονήθηκε επίσκοπος Ιππώνος, έδρα την οποία θα διαποιμάνει για περίπου τριάντα πέντε χρόνια. Οι ποιμαντικές του εργασίες ήταν αδιάκοπες: κήρυγμα, επίλυση διαφορών και συγγραφή σε κλίμακα σχεδόν απίστευτη. Οι αυτοβιογραφικές Εξομολογήσεις του (περ. 397-400), απευθυνόμενες εξ ολοκλήρου στον Θεό, έγιναν η πρώτη αληθινή πνευματική αυτοβιογραφία στη δυτική γραμματεία και παραμένουν ένα από τα πιο ευρέως αναγνωσμένα βιβλία που γράφτηκαν ποτέ. Όταν η πόλη της Ρώμης λεηλατήθηκε από τους Γότθους το 410 και οι ειδωλολάτρες απέδωσαν την καταστροφή στην εγκατάλειψη των παλαιών θεών, ο Αυγουστίνος απάντησε με την Πόλη του Θεού (περ. 413-426), μια ευρεία διαλογιστική αντίθεση μεταξύ της επίγειας πόλης που οικοδομείται στην αγάπη του εαυτού και της ουράνιας πόλης που οικοδομείται στην αγάπη του Θεού. Παρήγαγε επίσης τη βαθιά πραγματεία Περί Τριάδος, εκατοντάδες επιστολές και ομιλίες και κανόνα μοναστικής ζωής που ακόμη διέπει τα αυγουστινιανά τάγματα σήμερα.

Μεγάλο μέρος της ενέργειάς του δαπανήθηκε σε δύο μεγάλες αντιπαραθέσεις. Εναντίον των Δονατιστών - αυστηρών που υποστήριζαν ότι τα μυστήρια που τελούνται από ανάξιους κληρικούς είναι άκυρα και που είχαν σχίσει την αφρικανική Εκκλησία - ο Αυγουστίνος υποστήριξε ότι η αγιότητα των μυστηρίων στηρίζεται στον Χριστό, όχι στον λειτουργό. Συνέδριο στην Καρχηδόνα το 411 αποφάσισε αποφασιστικά υπέρ του. Εναντίον του Βρετανού μοναχού Πελαγίου, που δίδασκε ότι οι άνθρωποι μπορούσαν να επιτύχουν τη σωτηρία με δική τους ηθική προσπάθεια, ο Αυγουστίνος επέμεινε ότι η χάρις είναι δωρεάν και ανέκκλητο δώρο του Θεού, απαραίτητο από την πρώτη κίνηση της πίστεως. Αυτή η εργασία του χάρισε τον διαρκή τίτλο Διδάσκαλος της Χάριτος.

Ο Αυγουστίνος πέθανε στις 28 Αυγούστου 430, καθώς οι Βανδάλιοι πολιορκούσαν την Ιππώνα, απαγγέλλοντας τους μετανοητικούς ψαλμούς που είχε ζητήσει να κρεμαστούν στους τοίχους του δωματίου του. Τιμήθηκε ως άγιος από την εποχή του θανάτου του, και ανακηρύχθηκε επίσημα Διδάσκαλος της Εκκλησίας από τον Πάπα Βονιφάτιο Η' το 1298. Η επιρροή του είναι σχεδόν αδύνατο να υπερβληθεί: το όραμά του για τη χάρη, την αμαρτία, την εσωτερική ζωή, τον χρόνο, τη μνήμη και την προσκυνητική Εκκλησία εισχώρησε σε κάθε μεταγενέστερη εποχή της δυτικής σκέψης, από τον μεσαιωνικό σχολαστικισμό μέχρι τη Μεταρρύθμιση και τη σύγχρονη φιλοσοφία. Η ανήσυχη καρδιά με την οποία άνοιξε τις Εξομολογήσεις του - 'εποίησας ημάς προς Σε και ανησυχεί η καρδία ημών έως ου αναπαύσηται εν Σοι' - εξακολουθεί να μιλά για κάθε αναζητητή που ποτέ πόθησε τον Θεό.

Η πιο αγαπημένη ιστορία της μεταστροφής του Αυγουστίνου - και μία που ο ίδιος αφηγείται στις Εξομολογήσεις, καθιστώντας την ιστορία όσο και παράδοση - είναι η σκηνή στον κήπο στο Μιλάνο. Μετά από χρόνια πνευματικής πάλης, ο Αυγουστίνος αποσύρθηκε σε έναν κήπο, κατέρρευσε κλαίγοντας κάτω από μια συκιά και προσευχήθηκε με αγωνία: 'Έως πότε, Κύριε; Θα οργίζεσαι για πάντα; Μη θυμηθείς τις πρώην ανομίες μας.' Τότε άκουσε τη φωνή ενός παιδιού από το γειτονικό σπίτι, να ψάλλει ξανά και ξανά: 'Tolle, lege - λάβε και ανάγνωσε.' Επέστρεψε στον σύντροφό του Αλυπίο, πήρε την επιστολή του Παύλου και διάβασε τα λόγια: 'Ενδύθητε τον Κύριον Ιησούν Χριστόν και της σαρκός πρόνοιαν μη ποιείσθε εις επιθυμίας.' Γράφει: 'Ούτε ήθελα ούτε χρειαζόμουν να διαβάσω περαιτέρω. Αμέσως, καθώς τελείωσε η πρόταση, με φως βεβαιότητας που πλημμύρισε την καρδιά μου, όλο το σκοτάδι της αμφιβολίας διασκορπίστηκε.' Ο Αυγουστίνος επίσης προσευχήθηκε διάσημα, κατά τα χρόνια της ανήσυχης αναζήτησής του: 'Κύριε, κάμε με εγκρατή - αλλά όχι ακόμη.' Το καταγράφει με αμείλικτη ειλικρίνεια. Αυτή η ειλικρίνεια - για την υπερηφάνεια, την επιθυμία, τη φιλοδοξία και το αργό έλεος του Θεού - είναι που καθιστά τις Εξομολογήσεις την πρώτη πνευματική αυτοβιογραφία του κόσμου και ακόμη μία από τις πιο διαβασμένες.

Ο Αυγουστίνος πέθανε στην Ιππώνα Ρέγια το 430. Το σώμα του μεταφέρθηκε αργότερα στο Κάλιαρι της Σαρδηνίας από καθολικούς επισκόπους που εκδιώχθηκαν από τη Βόρεια Αφρική από τους Βανδάλους. Περί το 720-725 μ.Χ., ο Λομβαρδός βασιλιάς Λιουτπράνδος έστειλε αντιπροσωπεία στο Κάλιαρι για να αγοράσει τα λείψανα και τα μετέφερε στην Παβία της Ιταλίας, όπου εναποτέθηκαν στη Βασιλική του Αγίου Πέτρου εν Ουρανώ Χρυσώ - την ίδια εκκλησία όπου ο Δάντης τοποθέτησε αργότερα τον Αυγουστίνο στον Παράδεισο. Τα λείψανά του αναπαύονται εκεί μέχρι σήμερα σε μια μεγαλοπρεπή μαρμάρινη σαρκοφάγο του δεκάτου τετάρτου αιώνα που ονομάζεται Άρκα του Αγίου Αυγουστίνου. Η εορτή του, 28 Αυγούστου, πέφτει την επομένη της εορτής της μητέρας του Αγίας Μόνικας (27 Αυγούστου), μια σύζευξη που η Εκκλησία κάνει σκόπιμα.

Θεολόγων και φιλοσόφων

Ο Αυγουστίνος είναι μεταξύ των πιο επιδραστικών στοχαστών στην ιστορία της δυτικής σκέψης. Η σύνθεσή του πλατωνικής φιλοσοφίας και χριστιανικής αποκαλύψεως έθεσε το θεμέλιο της δυτικής θεολογίας για περισσότερο από χίλια χρόνια.

Τάγματος του Αγίου Αυγουστίνου (Αυγουστινιανών)

Οι αυγουστινιανοί μοναχοί τον έχουν ως πατέρα και ιδρυτή τους. Ο Κανόνας του Αγίου Αυγουστίνου διέπει την κοινή τους ζωή και έχει υιοθετηθεί από πολλές άλλες θρησκευτικές κοινότητες.

Ζυθοποιών

Μια λαϊκή παράδοση - λιγότερο τυπικά τεκμηριωμένη - συνδέει τον Αυγουστίνο με τους ζυθοποιούς λόγω της ριζικής αλλαγής στον τρόπο ζωής του μετά την άγρια νεότητά του και επειδή η εορτή του (28 Αυγούστου) πέφτει στην εποχή συγκομιδής του τέλους του καλοκαιριού.

Τυπογράφων

Ο Αυγουστίνος είναι προστάτης των τυπογράφων επειδή τα έργα του, ιδίως οι Εξομολογήσεις και η Πόλη του Θεού, ήταν μεταξύ των πρώτων χριστιανικών κειμένων που τυπώθηκαν και διαδόθηκαν στην Ευρώπη.

Πασχόντων οφθαλμών

Μια ευλαβική παράδοση, της οποίας η βάση δεν τεκμηριώνεται σαφώς σε πρωτογενείς πηγές [ανεπιβεβαίωτο πέραν λαϊκών ευλαβικών καταλόγων], συνδέει τον Αυγουστίνο με την ίαση οφθαλμικών παθήσεων.

Μητέρων με απείθαρχα τέκνα

Η μητέρα του Αγία Μόνικα προσευχήθηκε γι' αυτόν αδιαλείπτως επί χρόνια της περιπλάνησης και αμαρτωλής ζωής του. Το ζεύγος μαζί επικαλείται από γονείς που προσεύχονται για τη μεταστροφή τέκνων που απομακρύνθηκαν από την πίστη.

Αργά Σε Αγάπησα

Αργά σε αγάπησα, ω Κάλλος αιώνια αρχαίο, αιώνια νέο, αργά σε αγάπησα! Ήσουν μέσα μου, αλλά εγώ ήμουν έξω, και εκεί σε αναζήτησα. Στην ασχήμια μου βυθίστηκα στα ωραία πράγματα που δημιούργησες. Ήσουν μαζί μου, αλλά εγώ δεν ήμουν μαζί σου. Κάλεσες, φώναξες και διέρρηξες την κώφωσή μου. Έλαμψες, έλαμψες και διέλυσες την τύφλωσή μου. Ανέπνευσες το άρωμά σου επάνω μου. Εισέπνευσα και τώρα λαχταρώ για σένα. Σε γεύτηκα, τώρα πεινώ και διψώ για περισσότερο. Με άγγιξες και κάηκα για την ειρήνη σου.

Παράκληση προς τον Άγιο Αυγουστίνο

Ω Θεέ, που έδωσες στον Άγιο Αυγουστίνο ανήσυχη καρδιά μέχρι να βρει την ανάπαυσή της σε Σένα, χάρισε σε εμάς που τον τιμούμε να σε αναζητούμε πάνω από όλα και να βρούμε σε Σένα την ειρήνη μας. Άγιε Αυγουστίνε, Διδάσκαλε της Χάριτος, πρέσβευε υπέρ ημών.