Eterniseed › Άγιοι & Εικονίσματα
Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος
Αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως, Επίσκοπος και Διδάσκαλος της Εκκλησίας
Ο Γρηγόριος γεννήθηκε περί το 329 στην οικογενειακή του περιουσία κοντά στη Ναζιανζό της Καππαδοκίας (σημερινή νότια-κεντρική Τουρκία). Η μητέρα του Νόννα ήταν ευσεβής χριστιανή που τον αφιέρωσε στον Θεό πριν από τη γέννησή του. Έλαβε εξαιρετική κλασική παιδεία, σπουδάζοντας στην Καισάρεια, την Αλεξάνδρεια και τέλος στην Αθήνα, όπου συνδέθηκε με ισόβια φιλία με τον Βασίλειο Καισαρείας. Μαζί αυτοί οι δύο — με τον αδελφό του Βασιλείου Γρηγόριο Νύσσης — έγιναν οι Καππαδόκες Πατέρες, οι θεολόγοι που έδωσαν στην Εκκλησία την ώριμη γλώσσα για την Τριάδα.
Απορρίπτοντας τη δημόσια ζωή για την οποία τον προετοίμαζε η παιδεία του, ο Γρηγόριος επιθυμούσε να γίνει μοναχός. Ο πατέρας του, Επίσκοπος Γρηγόριος ο Πρεσβύτερος της Ναζιανζού, τον χειροτόνησε πρεσβύτερο παρά τη θέλησή του τα Χριστούγεννα του 361. Ο Γρηγόριος κατέφυγε στον Βασίλειο στον Πόντο, έπειτα επέστρεψε απρόθυμα και βοήθησε τον γηραιό πατέρα του πριν αποσυρθεί ξανά στην ησυχία. Ο φίλος του Βασίλειος αργότερα τον διόρισε επίσκοπο του απομακρυσμένου Σασίμου — μία ακόμη χειροτονία που ο Γρηγόριος βίωσε ως προδοσία — και νοσήλευσε πληγωμένα συναισθήματα γι' αυτό επί χρόνια.
Η μεγάλη του ώρα ήλθε το 379 όταν η Νικαιακή κοινότητα στην Κωνσταντινούπολη, περικυκλωμένη από αρειανικές εκκλησίες και εχθρική αυλή, τον προσκάλεσε να την ηγηθεί. Από ένα μικρό ιδιωτικό οίκο που ονόμασε Αναστάσεως, κήρυξε τους Πέντε Θεολογικούς Λόγους που ανέτρεψαν την κατάσταση. Όταν ο Αυτοκράτορας Θεοδόσιος Α' εξέδωσε το 380 το διάταγμα που καθιστούσε τον Νικαιακό Χριστιανισμό κρατική θρησκεία, ο Γρηγόριος προήδρευσε της Συνόδου της Κωνσταντινουπόλεως το 381. Εξαντλημένος από θεολογικές έριδες και εκκλησιαστικές πολιτικές, παραιτήθηκε από τον θρόνο και αποσύρθηκε στη Ναζιανζό, έπειτα στην οικογενειακή του περιουσία στην Αριανζό, όπου πέρασε τα τελευταία χρόνια του γράφοντας ποίηση και επιστολές. Απεβίωσε περί τις 25 Ιανουαρίου 390.
Η φιλία του Γρηγορίου με τον Βασίλειο είναι μία από τις μεγάλες φιλίες της χριστιανικής αρχαιότητας. Στον επιτάφιο λόγο του για τον Βασίλειο (Λόγος 43), ο Γρηγόριος περιέγραψε πώς οι δύο νέοι σπουδαστές στην Αθήνα μοιράζονταν 'μία μόνο ψυχή σε δύο σώματα', επιδιώκοντας μαζί την αρετή και τη μάθηση ενώ οι συμμαθητές τους επιδίωκαν την ηδονή. Ο Γρηγόριος έγραψε ότι στην Αθήνα υπήρχαν 'μόνο δύο δρόμοι — ένας προς τα ιερά μας κτίρια και τους διδασκάλους εκεί, ο άλλος προς τις σχολές της μάθησης'.
Μία αγαπημένη ιστορία αναφέρει ότι όταν εχθρικά πλήθη στην Κωνσταντινούπολη τον πετροβολούσαν έξω από το παρεκκλήσι της Αναστάσεως, ο Γρηγόριος απλώς έκλαιγε και συνέχιζε το κήρυγμα — και ότι η επιμονή του κέρδιζε σταδιακά ακόμη και εκείνους που είχαν ρίξει τις πέτρες. Ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος Α' παρέλαβε τα λείψανα τόσο του Γρηγορίου όσο και του Ιωάννου Χρυσοστόμου από τον Πάπα Ιωάννη Παύλο Β' το 2004 ως ένδειξη διαρκούς οικουμενικής καλής θελήσεως.
Τα λείψανα του Γρηγορίου μεταφέρθηκαν στην Κωνσταντινούπολη το 950 και τοποθετήθηκαν στον Ναό των Αγίων Αποστόλων μαζί με εκείνα του Ιωάννου Χρυσοστόμου. Όταν οι σταυροφόροι λεηλάτησαν την Κωνσταντινούπολη το 1204, μεγάλο μέρος των λειψάνων του μεταφέρθηκε στη Ρώμη. Σημαντικό τμήμα τους επεστράφη στον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο Α' από τον Πάπα Ιωάννη Παύλο Β' στις 27 Νοεμβρίου 2004 και τιμάται πλέον στον Πατριαρχικό Ναό του Αγίου Γεωργίου στο Φανάρι της Κωνσταντινουπόλεως. Άλλα τμήματα των λειψάνων του τιμώνται στη Ρώμη και σε διάφορες ανατολικές χριστιανικές εκκλησίες.
Θεολόγους και σπουδαστές θεολογίας
Είναι ένας από τους τρεις μόνο προσώπους στην ιστορία της Εκκλησίας που έλαβαν τον τίτλο 'ο Θεολόγος' — οι άλλοι είναι ο Ιωάννης ο Απόστολος και ο Συμεών ο Νέος Θεολόγος. Οι Πέντε Θεολογικοί Λόγοι του παραμένουν θεμέλιο της τριαδικής θεολογίας και μελετώνται σε σεμινάρια παγκοσμίως.
Ποιητές και χριστιανούς συγγραφείς
Ο Γρηγόριος ήταν παραγωγικός ποιητής που συνέθεσε σκόπιμα θεολογικούς στίχους ώστε οι μορφωμένοι ειδωλολάτρες να μπορούν να προσεγγίσουν τη χριστιανική διδασκαλία μέσω των λογοτεχνικών μορφών που θαύμαζαν. Χιλιάδες στίχοι της ποίησής του σώζονται, καθιστώντας τον μοναδικά τον μόνο Πατέρα της Εκκλησίας που ήταν επίσης σημαντικός Έλληνας ποιητής.
Επισκόπους απρόθυμους να ηγηθούν
Ο Γρηγόριος έφυγε πολλές φορές από τη χειροτονία, κρυπτόμενος στα βουνά αντί να δεχθεί ηγεσία που θεωρούσε ανάξια. Τα γραπτά του για το ποιμαντικό αξίωμα — ιδίως ο Λόγος 2, που ενέπνευσε το Ποιμαντικόν του Μεγάλου Γρηγορίου — έδωσαν φωνή στον τρόμο και το βάρος της επισκοπικής ευθύνης.
Ορθοδόξους πιστούς που υπερασπίζονται την τριαδική πίστη
Στο απόγειο της αρειανικής έριδας, το κήρυγμα του Γρηγορίου στο μικρό παρεκκλήσι της Αναστάσεως στην Κωνσταντινούπολη ήταν η σπίθα που αναζωπύρωσε την Νικαιακή πίστη στην αυτοκρατορική πρωτεύουσα. Το έργο του προετοίμασε άμεσα το έδαφος για τη Σύνοδο της Κωνσταντινουπόλεως (381), η οποία επιβεβαίωσε το Σύμβολο της Νικαίας.
Ω Πάνυ Υπερβατικέ Θεέ — και ποιο άλλο όνομα θα μπορούσε να σε περιγράψει; — ποια λόγια μπορούν να υμνήσουν την δόξα σου; Κανένα λόγος δεν σε δικαιώνει. Ποιος νους μπορεί να σε συλλάβει; Κανένας νους δεν μπορεί να σε περιλάβει. Μόνος εσύ είσαι πέρα από τη δύναμη του λόγου, όμως όλα όσα λέμε προέρχονται από εσένα. Μόνος εσύ είσαι πέρα από τη δύναμη της σκέψης, όμως όλα όσα μπορούμε να συλλάβουμε πηγάζουν από εσένα. Όλα τα πράγματα σε κηρύττουν — εκείνα που είναι προικισμένα με λόγο και εκείνα που στερούνται αυτού. Όλα τα πράγματα αναπέμπουν προς εσένα προσευχή, έναν σιωπηλό ύμνο συντεθειμένο από εσένα. Εσύ είσαι ο σκοπός όλων όσα υπάρχουν. Εσύ είσαι ένας και είσαι όλα, και δεν είσαι κανένα από τα πράγματα που υπάρχουν. Πώς να σε ονομάσω, τον μόνο ακατονόμαστο; Ελέησον, Ω Πάνυ Υπερβατικέ Θεέ.
Άγιε Γρηγόριε Θεολόγε, ο οποίος άναψες τη λαμπάδα της αληθινής πίστεως στην καρδιά της πόλεως, αξίωσέ μας νόες φωτισμένους από την Αγία Τριάδα και καρδιές πυρωμένες από τη θεία αγάπη. Άγιε Γρηγόριε Ναζιανζηνέ, Διδάσκαλε της Εκκλησίας, πρέσβευε υπέρ ημών.