Eterniseed › Άγιοι & Εικονίσματα
Άγιος Στέφανος ο Πρωτομάρτυς
Πρωτομάρτυς, Αρχιδιάκονος, Πρώτος Χριστιανός Μάρτυς
Ο Στέφανος εμφανίζεται πρώτη φορά στις Πράξεις των Αποστόλων ως ένας εκ των επτά ανδρών που επελέγησαν από τους αποστόλους για να επιστατούν στην δίκαιη διανομή τροφής και ελεημοσύνης στην κοινότητα της Ιερουσαλήμ, ώστε καμία χήρα να μη παραμελείται (Πράξ. 6:1–6). Περιεγράφη ως «ανήρ πλήρης πίστεως και Πνεύματος Αγίου», και υπήρξε ο πρώτος εκ των επτά που χειροτονήθηκε διάκονος — η προέλευσις της λέξεως «διάκονος» σημαίνει υπηρέτης. Αλλά ο Στέφανος υπήρξε πολύ περισσότερον από διοικητικόν. Οι Πράξεις καταγράφουν ότι «εποίει τέρατα και σημεία μεγάλα εν τω λαώ» και συζητούσε τόσον λαμπρώς εν ταις συναγωγαίς ώστε οι αντίπαλοι αυτού «ουκ ίσχυον αντιστήναι τη σοφία και τω πνεύματι ω ελάλει» (Πράξ. 6:8–10).
Οι εχθροί αυτού τον έφεραν ενώπιον του Συνεδρίου επί ψευδείς κατηγορίες βλασφημίας. Εις απάντησιν, ο Στέφανος απηύθυνε τον μακρότερον μοναδικόν λόγον εν όλω τω βιβλίω των Πράξεων — μία ευρεία επισκόπησις της ιστορίας της σωτηρίας του Ισραήλ από του Αβραάμ δια του Μωυσέως και του Δαβίδ, καταλήγουσα εις την κατηγορίαν αυτού ότι το συνέδριον προέδωσε και εφόνευσε «τον Δίκαιον» (Πράξ. 7:52). Όταν διεκήρυξεν ότι έβλεπε «τους ουρανούς ανεωγμένους και τον Υιόν του ανθρώπου εστώτα εκ δεξιών του Θεού», το συνέδριον εξερράγη. Τον σύρουν έξω των τειχών της πόλεως και τον ελιθοβόλησαν μέχρι θανάτου — οι μάρτυρες εναπέθεσαν τα ιμάτια αυτών εις τους πόδας νεανίου τινός ονόματι Σαύλου του Ταρσέως. Τα τελευταία λόγια του Στεφάνου ήσαν προσευχή: «Κύριε, μη στήσης αυτοίς την αμαρτίαν ταύτην». Ο θάνατος αυτού αντηχεί τα ίδια λόγια του Χριστού από του σταυρού, και η παραλληλία είναι ακριβής και σκόπιμος. Ο Σαύλος, ο οποίος παρετήρει εγκρίνοντας, θα γινόταν Παύλος — ο μέγιστος απόστολος — μεταμορφωθείς υπό των σπερμάτων που εφύτευσεν ο Στέφανος εν αίματι.
Η ανεύρεση των λειψάνων του Στεφάνου αποτελεί μία από τις πλέον δραματικές ιστορίες στην πρώιμη χριστιανική αγιολογία. Το 415 μ.Χ. ένας ιερέας ονόματι Λουκιανός ισχυρίστηκε ότι έλαβε τρεις οράσεις κατά τις οποίες ο ραβίνος Γαμαλιήλ — ο διδάσκαλος του Παύλου — εμφανίστηκε και αποκάλυψε τη θέση των λειψάνων του Στεφάνου στο Μπέιτ Τζιμάλ, πλησίον της Ιερουσαλήμ. Όταν ανοίχθηκε ο τάφος, ένα άρωμα γέμισε τον αέρα και εβδομήντα τρία άρρωστα άτομα που ήταν παρόντα θεραπεύτηκαν. Τα λείψανα μεταφέρθηκαν σε πομπή στον Ναό της Αγίας Σιών της Ιερουσαλήμ στις 26 Δεκεμβρίου 415, γι' αυτό και η Δυτική Εκκλησία εορτάζει τη μνήμη του την επομένη των Χριστουγέννων. Η τοποθέτησή του αμέσως μετά τα Χριστούγεννα είναι επίσης βαθιά θεολογική: η χαρά της Γεννήσεως σκιάζεται αμέσως από το κόστος της ακολουθίας του νεογέννητου Βασιλέως.
Τα λείψανα του Στεφάνου ανευρέθησαν στο Μπέιτ Τζιμάλ πλησίον της Ιερουσαλήμ το 415 μ.Χ. Ένα μέρος των λειψάνων του μεταφέρθηκε στη Ρώμη από τον Πάπα Πελάγιο Β' (579–590) και ενταφιάστηκε μαζί με τα λείψανα του Αγίου Λαυρεντίου στη Βασιλική του Αγίου Λαυρεντίου έξω από τα Τείχη — μια αρμόζουσα σύζευξη δύο μεγάλων διακόνων-μαρτύρων. Άλλα λείψανα διανεμήθηκαν ευρέως στον χριστιανικό κόσμο. Ένα μέρος έφθασε στην Κωνσταντινούπολη και θραύσματα τιμώνται σε πολυάριθμους ναούς σε όλη την Ευρώπη. Η Βασιλική του Αγίου Στεφάνου στην Ιερουσαλήμ σηματοδοτεί τον παραδοσιακό τόπο του λιθοβολισμού του έξω από τα τείχη της πόλεως.
Διακόνων
Ο Στέφανος υπήρξεν ένας εκ των πρώτων επτά διακόνων χειροτονηθέντων υπό των αποστόλων δια να υπηρετήσουν την κοινότητα της Ιερουσαλήμ (Πράξ. 6:1–6), καθιστών αυτόν πρότυπον και προστάτην της διακονίας.
Λιθοξόων και κτιστών
Εφονεύθη διά λιθοβολισμού, ούτως όσοι εργάζονται με λίθον και πλίνθον τον ανεκήρυξαν ουράνιον προστάτην αυτών.
Κατασκευαστών φερέτρων
Παραδοσιακή προστασία συνδεομένη με εκείνους που προετοιμάζουν τους νεκρούς δια την ταφήν, ίσως διότι ο θάνατος του Στεφάνου εγκαινίασε τον χριστιανικόν μαρτυρικόν θάνατον.
Ίππων
Εις τινας ευρωπαϊκάς λαϊκάς παραδόσεις — ιδιαιτέρως εις την Ουγγαρίαν και τας αλπικάς περιοχάς — η εορτή αυτού (26 Δεκεμβρίου) συνεδέθη με την ευλογίαν των ίππων, αν και η προέλευσις της συνδέσεως ταύτης είναι ασαφής.
Των πασχόντων από κεφαλαλγίας
Διότι λίθοι επλήττον την κεφαλήν αυτού κατά τον μαρτυρικόν θάνατον· επικαλείται κατά των πόνων της κεφαλής.
Χορήγησον, Κύριε, δεόμεθα, να μιμηθούμε όσα λατρεύουμε, και ούτω να μάθουμε να αγαπώμεν τους εχθρούς ημών, διότι εορτάζομεν την ουράνιον γενέθλιον ανδρός ο οποίος εγνώριζε να προσεύχεται ακόμη και υπέρ των διωκτών αυτού. Διά Χριστού του Κυρίου ημών. Αμήν.
Άγιε Στέφανε, πρώτε των μαρτύρων, ο οποίος την ώρα του θανάτου σου προσηύχου υπέρ εκείνων που σε ελιθοβόλησαν, απόκτησον δι' ημάς καρδίας συγχωρητικάς και πίστιν ακλόνητον. Άγιε Στέφανε, πρέσβευε υπέρ ημών.